Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, a trafi ono do naszego prawnika specjalisty.
Opublikowane: 2013-09-09 Autor: Katarzyna Nosal

Stwierdzenie nabycia spadku

Moi rodzice byli małżeństwem, ale mieszkali osobno. Po śmierci matki spadek odziedziczyli po niej mąż i troje dzieci (w tym – ja); uzyskaliśmy stwierdzenie nabycia spadku i sprzedaliśmy dom, w którym mieszkała. Niedawno zmarł także ojciec. Razem z dwojgiem rodzeństwa chcielibyśmy przeprowadzić sprawę spadkową i sprzedać nieruchomość po ojcu – dom razem z gruntem (w księdze wieczystej jako właściciele figurują ojciec i matka). Jak to przeprowadzić i jakie będą koszty? Czy można połączyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z działem spadku?

W polskim prawie spadkowym przyjęto konstrukcję automatycznej sukcesji masy spadkowej. Oznacza to, że spadkobiercy ustawowi stają się właścicielami majątku spadkodawcy z chwilą jego śmierci. Jednak do dysponowania tym majątkiem trzeba legitymować się właściwym dokumentem potwierdzającym, że istotnie dane osoby są spadkobiercami. Przepisy stanowią, że względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

Nie posiadając orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, spadkobierca nie jest w stanie wykazać, że jest spadkobiercą osoby zmarłej i że w chwili jej śmierci stał się w drodze dziedziczenia właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości.

Zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie: K.c.) sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Na mocy § 2 domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Art. 1026 K.c. stanowi, że stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku.

Jak wynika z opisanego przez Pana stanu faktycznego, ustalono już prawomocnie krąg spadkobierców po matce. W takim wypadku teraz muszą Państwo wszyscy uzyskać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu. Aby móc dysponować przedmiotami, które tworzą masę spadkową, muszą Państwo uzyskać postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku lub poświadczenie dziedziczenia sporządzone przez notariusza.

W pierwszym przypadku należy złożyć do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania Państwa ojca wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Wniosek można sporządzić w dowolnej formie (ręcznie, komputerowo). Do wniosku należy dołączyć odpis aktu zgonu ojca, odpis aktu małżeństwa, odpis aktu zgonu matki i odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po niej. Należy dołączyć także skrócone akty urodzenia dzieci, a także inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie kręgu spadkobierców (na przykład akty małżeństwa córek, jeśli nastąpiła zmiana nazwiska). Należy również dołączyć potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej, która w przypadku wniosku o stwierdzenie nabycia wynosi 50 zł (na podstawie art. 49 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych).

Zgodnie z cytowanym art. 1026 K.c. sąd nie może stwierdzić nabycia spadku, jeżeli od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) nie minęło 6 miesięcy. Ten fakt nie przeszkadza jednak w przeprowadzeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ponieważ stosowne oświadczenia można złożyć na posiedzeniu sądu. Wówczas oświadczenie o przyjęciu spadku wciągane jest do protokołu. Złożenie oświadczenia, o którym mowa wyżej, także podlega opłacie sądowej na podstawie ustawy o kosztach sądowych. Opłata wynosi 50 zł od każdego oświadczenia. Jest uiszczana w postaci znaków opłaty sądowej, które można zakupić w kasie sądu. Podczas składania oświadczeń sędzia wkleja do protokołu przy oświadczeniach spadkobierców takie potwierdzenie uiszczenia opłaty.

Po przeprowadzeniu postępowania w celu ustalenia spadkobierców sąd wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia przez Państwa spadku po ojcu w częściach równych. Zgodnie z art. 931 § 1. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Staną się Państwo w ten sposób formalnymi współwłaścicielami majątku ojca. Dokument ten, wraz z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po matce, będzie stanowił podstawę do dokonania zmian w księdze wieczystej. Zgłoszenie zmian w tej księdze będzie konieczne, jeśli chcą Państwo sprzedać nieruchomość.

Stosunkowo od niedawna funkcjonuje jeszcze jeden sposób na uzyskanie potwierdzenia dziedziczenia.

Zgodnie z art. 95a ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych.

Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Jeżeli od dnia otwarcia spadku nie upłynęło 6 miesięcy, w protokole dziedziczenia należy zamieścić oświadczenia spadkobierców o prostym przyjęciu spadku lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku, chyba że oświadczenia tej treści zostały już przez spadkobierców uprzednio złożone. W takim przypadku należy zamieścić wzmiankę o dacie, miejscu i treści złożonych przez poszczególnych spadkobierców oświadczeń. Przepisy te stosuje się także do oświadczeń osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Do protokołu dziedziczenia notariusz załącza:

  1. odpis aktu zgonu spadkodawcy;
  2. odpisy aktów stanu cywilnego osób powołanych do spadku z ustawy;
  3. inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie praw do spadku.

Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku, a w przypadku gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, co do osoby, na której rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny i przedmiotu zapisu. Notariusz dokonuje wpisu aktu poświadczenia dziedziczenia do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia przez wprowadzenie, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego danych. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Spadkobierca otrzyma od notariusza wypisy z oryginalnego aktu poświadczenia dziedziczenia, które są podstawą do wykazywania prawa do spadku.

Maksymalna opłata notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego wynosi 50 zł. Za sporządzenie protokołu dziedziczenia maksymalna stawka to 100 zł, a za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu maksymalna stawka wynosi 50 zł. Do opłaty notarialnej należy doliczyć 22% VAT.

Wybór sposobu udokumentowania swoich praw do spadku należy do Państwa. Żadna z wymienionych możliwości nie jest ograniczona terminem, w przypadku obu należy dostarczyć te same dokumenty. Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest nieco droższe niż uzyskanie orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku w drodze sądowej. Z drugiej strony, takie notarialne poświadczenie dziedziczenia można uzyskać szybciej niż oczekując na wyznaczenie terminu posiedzenia przez sąd.

W tym miejscu warto zwrócić Państwa uwagę na fakt, że od chwili uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub od chwili sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia rozpoczyna się bieg sześciomiesięcznego terminu na złożenie przez spadkobiercę stosownego zgłoszenia w urzędzie skarbowym. Takie zgłoszenie jest niezbędne, aby spadkobiercy mogli skorzystać z ulgi w podatku od spadku, jeżeli należą do grupy spadkobierców uprawnionych do zwolnienia.

Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia, w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Uzyskanie poświadczenia dziedziczenia lub postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku powoduje jednak, że mogą Państwo wszyscy dysponować całym majątkiem. Nie uprawnia to konkretnych osób do konkretnych rzeczy. W tej sytuacji dokonuje się działu spadku. Niestety nie można połączyć stwierdzenia nabycia spadku z działem spadku. To są dwa odrębne postępowania, regulowane przez odrębne przepisy. W mojej ocenie jednak, skoro Państwo, jako współspadkobiercy, jesteście zgodni co do sprzedaży nieruchomości, mogą Państwo to zrobić bez działu spadku. W tej sytuacji sprzedającymi będą wszyscy współwłaściciele domu. Niektórzy mogą notarialnie upoważnić pozostałych do reprezentowania ich przy sporządzaniu umowy sprzedaży. Można też do takiej czynności upoważnić jednego ze współspadkobierców (on będzie zajmował się ustaleniem kupca, ceny i dokonania czynności). Po sprzedaży nieruchomości spadkobiercy podzielą się pieniędzmi uzyskanymi za sprzedaż w stosunku do udziałów, jakie mają w spadku.

Dla bezpieczeństwa mogą Państwo – współspadkobiercy – zawrzeć notarialnie umowę o dział spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość. To dopuszczalna forma działu spadku, jeśli spadkobiercy są zgodni co do podziału. W takiej umowie można zawrzeć postanowienia dotyczące zamiaru sprzedaży nieruchomości, wskazania osoby, która zajmie się sprzedażą, oraz minimalną cenę sprzedaż, a także postanowienia co do spłat spadkobierców.

Według mnie w Państwa przypadku nie ma potrzeby dokonywać sądowego działu spadku (jeśli nieruchomość ma być sprzedana, to nie trzeba przeprowadzać zniesienia współwłasności), zwłaszcza że sprzedaż sądowa odbywa się w drodze licytacji, co powoduje, że cena nieruchomości uzyskana za sprzedaż jest zazwyczaj niższa niż uzyskana na wolnym rynku.

Reasumując:

  1. Wszyscy spadkobiercy muszą uzyskać stwierdzenie nabycia spadku po ojcu (przed sądem lub u notariusza);
  2. Należy na podstawie stwierdzenia nabycia spadku po matce i uzyskanego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu dokonać zmiany w księgach wieczystych – spadkobiercy zostaną wpisani jako współwłaściciele nieruchomości;
  3. Po zmianach w księgach wieczystych można zawrzeć umowę notarialną w sprawie działu spadku, w której spadkobiercy postanowią sprzedać nieruchomość wyznaczając cenę minimalną, upoważniając jednego z nich do dokonania czynności oraz dokonując wstępnego podziału planowanych do uzyskania środków;
  4. Ewentualnie wszyscy współspadkobiercy wspólnie sprzedają nieruchomość bez wcześniejszej umowy o dziale.
Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, a trafi ono do naszego prawnika specjalisty.

Podobne materiały

Kłopotliwy spadek

Moja mama odziedziczyła długi po zmarłym w wypadku bracie. Nie wiedziała, że powinna odrzucić kłopotliwy spadek w ciągu 6 miesięcy. Sprawa jeszcze się toczy. Co robić?

Ustalenie kręgu spadkobierców

Mam problem z ustaleniem kręgu spadkobierców i wskazaniem adresów. Sąd nakazał odszukanie spadkobierców po moim krewnym. Wiem tylko, że miał on dziecko, ale ten człowiek (ma około 30 lat) mieszka gdzieś za granicą; nie dysponuję jego danymi. Co powinnam zrobić w tej sytuacji?

Jak dokonać działu spadku?

Po śmierci mojej babci pozostało pięcioro spadkobierców: dziadek, jego dwoje dzieci i dwóch wnuków. Chcemy dokonać działu spadku w ten sposób, żeby dzieci zrzekły się nieodpłatnie swojego udziału na rzecz ojca; wnukowie natomiast chcą, aby ich spłacić. Czy takie rozwiązanie jest możliwe? Czy dziadek będzie musiał zapłacić podatek od kwoty spłaty?

Nabycie spadku

Chciałabym się dowiedzieć, jak wygląda procedura nabycia spadku po zmarłym, który był wdowcem i nie miał dzieci – najbliższą rodzinę stanowiły dwie siostry. W skład spadku wchodzi m.in. mieszkanie (w budynku zarządzanym przez wspólnotę mieszkaniową) – jak je podzielić? Jakie będą koszty postępowania? Dodam, że zmarły nie pozostawił testamentu.

Zwrot nakładów na rzecz spadkodawcy

Miesiąc temu zmarł mój ojciec. Pozostawił testament notarialny z 2000 r., w którym powołał do całości spadku swojego wnuka (mojego bratanka). Główny składnik spadku to dom, w którym ojciec mieszkał aż do 2005 r., kiedy po udarze trafił do domu opieki. Ponosiłem wszystkie koszty związane z utrzymaniem domu – który przez kilka lat stał pusty – i opiekowałem się ojcem (ani bratanek, ani mój brat – który zmarł w 2006 r. – nie interesowali się jego stanem zdrowia, nie odwiedzali go ani w niczym nie pomagali). Adwokat, z którym konsultowałem się kilka lat temu, powiedział mi, że nie mam obowiązku utrzymywać domu, ale jeśli będę to robić, po śmierci ojca będzie mi się należeć zachowek i zwrot nakładów na rzecz spadkodawcy na podstawie prawa o bezpodstawnym wzbogaceniu. Czy to prawda? Czy konieczna będzie sprawa sądowa, czy będzie można jej uniknąć, jeśli porozumiem się z bratankiem co do kwoty?

Spadek po ojczymie

Chciałabym spytać o kwestię związaną ze spadkiem po ojczymie. Moja mama po śmierci ojczyma odziedziczyła 25% mieszkania, drugie 25% otrzymała jego córka. W tej chwili mama ma więc 75% mieszkania, córka ojczyma – 25%. Ja – ponieważ ojczym mnie nie adoptował – nie mam nic. Czy córka ojczyma może się domagać spłaty swojej części mieszkania?

Opinie naszych Klientów ››



wizytówka