Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, a trafi ono do naszego prawnika specjalisty.
Opublikowane: 2013-08-26 Autor: Tomasz Krupiński

Ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu

Moja matka zmarła wiele lat temu. Dwa lata po jej śmierci wyjechałem za granicę. Sąd ogłosił, że otrzymałem w spadku po mamie 1/3 domu. Mieszka w nim prawdopodobnie mąż mojej matki. Nie mam z nim kontaktu. Niedługo jadę do Polski i chciałbym załatwić sprawy spadkowe. Jest jeszcze jeden spadkobierca, nie wiem, gdzie mieszka. Kto może pomóc mi ustalić adresy pozostałych spadkobierców? Czy należy ustanowić kuratora, jeśli nie znam miejsca ich pobytu?

Z okoliczności sprawy wynika, że jest Pan spadkobiercą i zostało to stwierdzone przez sąd w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Jest to pewna część na spadku jako ogóle praw, nie ma Pan ułamkowego udziału na nieruchomości wchodzącej w skład spadku, dlatego konieczne jest przeprowadzenie postępowania o dział spadku i zniesienie współwłasności.

Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, czyli przepisy działu IV Kodeksu cywilnego (K.c.).

Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców, jak jest w Pana sytuacji.

Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Podstawowym celem postępowania działowego jest doprowadzenie do tego, aby między współspadkobiercami przestała istnieć wspólność wynikająca z dziedziczenia.

Podziału spadku między współspadkobierców można dokonać w ten sposób, że poszczególne przedmioty zostaną podzielone fizycznie i przyznane poszczególnym spadkobiercom. Następuje to stosownie do wielkości udziałów poszczególnych spadkobierców. W ramach tego podziału dopuszczalne jest ustalenie dopłat na rzecz niektórych współspadkobierców, jeżeli majątku spadkowego nie da się podzielić w taki sposób, aby wartość przedmiotów przyznanych poszczególnym osobom odpowiadała wielkości ich udziałów.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Drugim sposobem podziału jest przyznanie pewnych przedmiotów spadkowych w całości jednemu lub kilku współspadkobiercom. Są oni z reguły obciążani obowiązkiem dokonania spłaty na rzecz pozostałych.

Trzecim sposobem jest tzw. podział cywilny. Przedmioty należące do spadku zostają sprzedane, a uzyskana kwota ulega podziałowi między współspadkobierców w stosunku do przysługujących im udziałów. Może być stosowana kombinacja tych sposobów podziału.

Stosownie do art. 210 i 211 K.c. każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności, co więcej – każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że byłby on sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.

Podział fizyczny jest podstawowym sposobem zniesienia współwłasności, preferowanym przez K.c. (orzeczenia Sądu Najwyższego: z 30 października 1978 r., III CRN 214/78; z 16 listopada 1993 r., I CRN 176/93; oraz z 29 lipca 1998 r., II CKN 748/97). Wynika z tego, że jeśli zniesienie współwłasności następuje z mocy orzeczenia sądu, to sąd powinien brać pod uwagę przede wszystkim ten sposób wyjścia ze wspólności, chyba że współwłaściciele sami żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty.

W zasadzie sąd związany jest bowiem sposobem podziału podanym przez spadkobierców w zgodnym wniosku. Sąd może od tego odstąpić jedynie wówczas, gdy występuje sprzeczność proponowanego podziału z prawem, z zasadami współżycia społecznego lub gdyby podział naruszał w sposób rażący interesy osób uprawnionych. W razie braku zgodnego wniosku uczestników postępowania sąd powinien dokonać działu spadku z uwzględnieniem składu dzielonego spadku oraz interesów poszczególnych współspadkobierców. Powinien dążyć w miarę możliwości do dokonania podziału fizycznego.

Najlepszym i najszybszym sposobem byłoby więc dogadanie się z pozostałymi spadkobiercami, gdyż jeśli złożyliby Państwo tożsamy wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności poprzez przyznanie nieruchomości np. Panu z równoczesną spłatą pozostałych, sąd wydałby postanowienie odpowiadające treści wniosku. W przeciwnym razie proces może toczyć się przez dłuższy czas ze względu na spór.

Powyższe znajduje potwierdzenie również w aktualnym orzecznictwie SN: „Jedynie w razie złożenia przez wszystkich współwłaścicieli zgodnego wniosku co do zniesienia współwłasności sąd jest obowiązany wydać postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli spełnione zostaną wymagania, o których mowa w art. 621 Kodeksu postępowania cywilnego, a projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych. W innych wypadkach sąd nie jest związany wnioskiem co do sposobu zniesienia współwłasności” (postanowienie Izby Cywilnej SN z 6 listopada 2002 r., III CKN 1372/2000).

Z racji tego, że Pan od dłuższego czasu przebywa za granicą, a w przedmiotowym domu zamieszkuje mąż spadkodawczyni, to jemu sąd przyzna własność domu z obowiązkiem spłaty pozostałych spadkobierców.

Przy rozstrzyganiu o sposobie zniesienia współwłasności decydujący jest stan prawny i faktyczny istniejący w chwili dokonywania zniesienia współwłasności.

Jeżeli nie będzie zgody co do działu spadku i zniesienia współwłasności, to proszę mieć świadomość, że nie będzie to proces szybki. Jest tak dlatego, że zgodnie z tendencją panującą w doktrynie i w orzecznictwie zniesienie współwłasności, o ile jest możliwe, powinno nastąpić na drodze fizycznego podziału. Sugeruję więc przeprowadzenie sprawy u notariusza.

Abstrahując od przepisów dotyczących działu spadku i zniesienia współwłasności, należy zaznaczyć, że uczestnikami postępowania spadkowego są wszystkie osoby będące spadkobiercami testamentowymi i ustawowymi. Pan, jako wnioskodawca, musi wskazać uczestników postępowania wraz z ich adresami.

Zgodnie z art. 511 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.): „wniosek o wszczęcie postępowania powinien czynić zadość przepisom o pozwie, z tą zmianą, że zamiast pozwanego należy wymienić zainteresowanych w sprawie”.

Natomiast według art. 126 § 1 K.p.c.: „każde pismo procesowe powinno zawierać:

1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;

2) oznaczenie rodzaju pisma;

3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności;

4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;

5) wymienienie załączników”.

Według art. 126 § 2 K.p.c.: „gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sporu, pisma zaś dalsze – sygnaturę akt”.

Brak wskazania adresów miejsca zamieszkania stron postępowania jest brakiem formalnym, w którego wyniku sąd nie będzie rozpatrywał sprawy. Dlatego najlepiej by było, gdyby ustalił Pan adresy osób, które powinny być uczestnikami postępowania o dział spadku i wskazał je sądowi.

Przepisy prawa pozwalają przeprowadzić postępowanie nawet w sytuacji, gdy miejsce zamieszkania stron nie jest znane.

Stosownie do art. 143 K.p.c.: „jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający”.

Natomiast według art. 144 § 1 K.p.c.: „Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane. W sprawach o roszczenia alimentacyjne, jak również w sprawach o ustalenie ojcostwa i o związane z tym roszczenia, przewodniczący przed ustanowieniem kuratora przeprowadzi stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego”.

Jeżeli nie zna Pan adresów najbliższych osób zmarłego (które wchodzą w grę jako spadkobiercy ustawowi), powinien Pan w odpowiedzi na wezwanie uprawdopodobnić, że miejsce zamieszkania tych osób jest nieznane i że wnosi Pan o ustanowienie dla tych osób kuratorów dla nieznanych z miejsca pobytu.

Może Pan w szczególności wskazać, że nie utrzymuje kontaktów z tymi osobami, nie zna ich adresów zamieszkania i nie ma Pan możliwości ustalenia ich samodzielnie. Najlepiej by było również przedstawić kandydata na kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu stron postępowania.

Jednak powyższych okoliczności sąd może nie przyjąć jako uprawdopodobniających, że miejsce zamieszkania uczestników jest Panu nieznane.

Jak stwierdził SN w wyroku z 30 czerwca 1997 r. (sygn. akt. II CKU 71/97): „Uprawdopodobnienie, że miejsce pobytu strony jest nieznane, stanowi podstawowy warunek ustanowienia kuratora. Wynika to wyraźnie z art. 144 § 1 kpc. Zdanie pierwsze tego przepisu brzmi: »Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane« [...].

Nie można uznawać za uprawdopodobnienie samego twierdzenia strony, że nie zna aktualnego miejsca zamieszkania (pobytu) strony przeciwnej. W praktyce sądowej przesłanki ustanowienia kuratora dowodzone są przy pomocy takich dokumentów, jak pisemne informacje biur adresowych lub organów ewidencji ludności. Trafnie także w literaturze przedmiotu podnosi się, że wobec praktycznie nieograniczonej możliwości korzystania z wyjazdów i okresowych pobytów za granicą należy – odpowiednio – zaostrzyć kryteria oceny, czy doszło do uprawdopodobnienia. W miarę potrzeby, i dla zapobieżenia ewentualnym nadużyciom, należałoby przesłuchać na tę okoliczność w trybie art. 299 kpc przeciwnika strony, dla której ma być ustanowiony kurator, domowników, sąsiadów, właściciela lub administratora domu itp. Samo zwrócenie się przez Sąd do Posterunku Policji, który przytoczył dane przez powódkę znane i w jej pismach do Sądu orzekającego przedstawione, nie może stanowić wypełnienia wymagania przewidzianego w art. 144 § 1 zdanie 1 kpc”.

Jeżeli dysponuje Pan ostatnim adresem osoby poszukiwanej, wniosek o udostępnienie danych tej osoby należy skierować do właściwego organu gminy. Gmina jest podstawowym źródłem informacji o osobie, uprawnionym do potwierdzania miejsca zameldowania, dysponuje także wiedzą o nowym adresie osoby wymeldowanej.

Do wniosku o udostępnienie danych meldunkowych należy dołączyć wezwanie z sądu, które potwierdza, że ma Pan interes prawny w ustaleniu danych konkretnych osób.

Można też zwrócić się z wnioskiem do Departamentu Centralnych Ewidencji Państwowych MSWiA o udostępnienie informacji meldunkowych dotyczących spadkobierców.

Jeżeli na podstawie danych z gminy czy MSWiA nie uda się ustalić miejsca pobytu spadkobierców ustawowych, sąd ustanowi kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu. Przed ustanowieniem kuratora sąd wezwie zapewne Pana do wskazania kandydata na takiego kuratora. Najlepiej będzie, jeżeli wskaże Pan jako kandydata osobę z rodziny spadkobierców ustawowych.

Z praktyki wynika, że ustanowienie przez sąd kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu członka bliskiej rodziny strony postępowania bardzo często powoduje, że nieznany z miejsca pobytu „odnajduje się”. Osoby z bliskiej rodziny strony ustanowione kuratorem niechętnie bowiem pełnią swoją funkcję (często błędnie myślą, że będą odpowiadały za zobowiązania osób, które reprezentują) i potrafią wpłynąć na stronę, dla której zostały ustanowione kuratorem, aby osobiście stawiła się w sądzie.

Głównym zadaniem kuratora jest ustalenie miejsca zamieszkania osoby, dla której został ustanowiony.

Opłata od wniosku składanego w gminie lub w MSWiA za udostępnienie danych meldunkowych wynosi 31 zł. Do tego dochodzi też konieczność poniesienia opłaty skarbowej w wysokości 17 zł.

Jeżeli w powyższy sposób nie uda się Panu ustalić miejsca zamieszkania stron postępowania, to może Pan, dysponując zaświadczeniem o tym, że w zbiorach meldunkowych oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych dane tych osób nie figurują, złożyć wniosek o ustanowienie dla tych osób kuratora dla nieznanych z miejsca pobytu.

Pan jednak jest w trochę lepszej pozycji, że już na etapie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku spadkobiercy byli wskazani, także z miejscem zamieszkania. Dlatego sugerowałbym udać się do sądu właściwego dla tego postępowania i poprosić o przejrzenie akt przy podaniu sygnatury sprawy. We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku widnieją adresy uczestników tamtego postępowania.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, a trafi ono do naszego prawnika specjalisty.

Podobne materiały

Spadek a środki zgromadzone na OFE

Moja siostra zmarła, zostawiając po sobie kredyt do spłaty. Nie posiadała żadnych wartościowych rzeczy ani nieruchomości. Była panną, nie miała dzieci. Po jej śmierci na konto wpłynęła prawdopodobnie ostatnia pensja, ale to niewiele w porównaniu z kredytem. Zarówno moi rodzice, jak i ja wraz z rodzeństwem odrzuciliśmy notarialnie spadek. Mam niepełnoletnie dzieci. Czy one również muszą dokonać odrzucenia spadku? Otrzymaliśmy informację z OFE, że jesteśmy osobami uprawnionymi do otrzymania środków zgromadzonych na rachunku siostry. Czy odrzucenie spadku ma wpływ za uzyskanie tych środków?

Formalności związane ze spadkiem

Rodzina wniosła sprawę do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej matce, która nie zostawiła testamentu. Każdy z pięciu spadkobierców otrzymał 1/5 majątku, w którego skład wchodzi gospodarstwo i działka. Od czego zacząć załatwianie formalności związanych ze spadkiem? W jaki sposób podzielić grunt, aby każdy ze spadkobierców mógł dysponować swoją częścią niezależnie od innych? Czy będziemy musieli zapłacić podatek? Kiedy założyć księgę wieczystą?

Uprawnienie do dziedziczenia

Ożeniłem się z kobietą, która miała troje dorosłych dzieci. Zamieszkaliśmy w należącym do niej mieszkaniu, wspólnie finansowaliśmy jego wyposażenie i remonty (w dużej mierze z moich przychodów z pracy za granicą). Mieliśmy rozdzielność majątkową. Żona miała zły kontakt z dziećmi, postanowiła więc zapisać w testamencie cały swój majątek bratanicy.

 

W zeszłym roku jednak przestało się nam układać i wniosłem pozew o rozwód z orzeczeniem winy żony. Kilka dni przed rozprawą żona jednak zmarła. Bratanica chce odrzucić spadek po niej. Z tego, co wiem, w takim wypadku ja oraz dzieci żony jesteśmy uprawnieni do dziedziczenia z mocy ustawy. Jednak dzieci wystąpiły do sądu o otwarcie testamentu i nie ujęły mnie w tym piśmie. Czy to możliwe, że w związku ze sprawą o rozwód straciłem uprawnienia do dziedziczenia? Formalnie w chwili śmierci żony nadal byliśmy przecież małżeństwem.

 

Ponadto dzieci żony wyprzedały cały majątek, który znajdował się w jej mieszkaniu. Czy na tej podstawie można uznać, że są niegodne dziedziczenia?

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Mój wujek będący w podeszłym wieku przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłej siostrze – jest jedynym spadkobiercą ustawowym. Spadek stanowi zadłużone mieszkanie. Co należy dalej robić? Notariusz sporządzający akt notarialny o przyjęciu spadku powiedział, że należy wystąpić z wnioskiem do sądu rejonowego o stwierdzenie nabycia spadku i spis inwentarza. Czy to prawda? Kto może zostać pełnomocnikiem wujka? Jak najszybciej załatwić tę sprawę?

Podstawienie powiernicze

Mąż ma mieszkanie nabyte przed naszym ślubem. On ma troje swoich dorosłych dzieci, ja mam dwoje. Mąż chciałby, abym w przypadku jego śmierci otrzymała to mieszkanie, a jego dzieci żeby odziedziczyły je po mojej śmierci. Czy jest możliwe takie rozwiązanie? Jeśli tak, to jakie kroki należałoby podjąć? Czy w polskim prawie jest możliwe podstawienie powiernicze?

Dział spadku

Po śmierci mamy (2009 r.) nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe. Ojciec ożenił się ponownie. Zmarł w 2013 r. Z tego, co wiem, spadkobiercami będą: ja (córka), dzieci mojej siostry (niestety siostra nie żyje od wielu lat; miała dwóch synów) oraz macocha. Aktualnie druga żona ojca zajmuje mieszkanie, w którym moi rodzice żyli razem ok. 40 lat. Co należy mi się po ojcu (rodzicach)? Czego mogę domagać się od drugiej żony ojca? Czy mam teraz wnioskować o dział spadku? Dodam, że poza mieszkaniem są jeszcze różne rzeczy ruchome, z których obecnie korzysta macocha.

 

Koszty działu spadku

Ja i mój syn jesteśmy jedynymi spadkobiercami mojej żony. Zmarła nie pozostawiła testamentu. Przyjęliśmy spadek (złożyliśmy oświadczenie przed sądem). Teraz chcielibyśmy podzielić spadek. Jesteśmy zgodni co do tego, jak to zrobić: mam zamiar przekazać synowi część swoich udziałów (tak aby stał się jedynym właścicielem mieszkania). Jakie są koszty działu spadku? Jak przeprowadzić go najtaniej i najszybciej? Czy po przeprowadzeniu tych czynności syn będzie mógł przekazać spadek w darowiźnie swojej żonie? W jakim czasie po otrzymaniu spadku można tego dokonać?

 

Majątek ze spadku

W 2008 r. zmarł mój tata. Z mamą i bratem odziedziczyliśmy po 1/3 majątku ze spadku, nie było działu spadku. Rok temu zmarła moja mama, swój majątek przekazała mi w całości (mieszkanie i działka). Brata część to 1/6 należna po tacie. Proszę o wskazanie sposobów na rozliczenie się z bratem, jednak nie wchodzi w grę ugodowe dogadanie się, tylko niestety droga sądowa. Czy da się znieść współwłasność tych nieruchomości? Jakie prawa do spadku mają jego dzieci (dwoje)?

Opinie naszych Klientów ››



wizytówka