Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

5 lat na wystąpienie z roszczeniem o zachowek

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2015-10-22

Czy po śmierci rodziców mogę domagać się od brata części spadku po rodzicach? Mama zmarła w 1984 roku, a ojciec w 2001 roku. Cały majątek wziął brat, a ja nic nie dostałam po zmarłych rodzicach i nie wiem, czy w obecnej chwili mogę starać się o zachowek.

Z Pani wyjaśnień wynika, że po śmierci rodziców ich majątek w całości przejął brat. Pani mama zmarła w 1984 r., zaś Pani ojciec w 2001 r.

Nie wiem jednak w jaki sposób Pani brat został spadkobiercą.

Mógł on nim zostać:

– albo poprzez darowiznę na niego całego majątku rodziców, jeszcze za ich życia,

– albo wskutek dziedziczenia majątku poprzez ustanowienie Pani brata jedynym spadkobiercą w testamencie,

– albo wskutek działu spadku i zniesienia współwłasności (sądowego lub notarialnego), w wyniku którego Pani brat otrzymał cały majątek, a Pani odpowiednie spłaty (jeżeli Pani takich zażądała).

Nie wspomina Pani jednak o jakiejkolwiek sprawie o dział spadku z Pani udziałem, dlatego moim zdaniem Pani brat (jeżeli widnieje w księgach wieczystych jako właściciel) musiał otrzymać majątek w drodze darowizny lub powołania do dziedziczenia spadku po rodzicach w całości (w testamencie).

Przede wszystkim należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego – zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Gdy darowizna na rzecz Pani brata wyczerpywała lub prawie wyczerpywała spadek po rodzicach to można żądać zachowku od obdarowanego w całości, zaś jeżeli spadkobierca nie otrzymał po spadkodawcy kwoty, która nie jest równa kwocie zachowku – to przysługuje mu roszczenie o jego uzupełnienie.

Pani nie otrzymała żadnego majątku po rodzicach, dlatego co do zasady przysługiwałby Pani zachowek.

Zgodnie z art. 993 Kodeksu cywilnego – przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Jednak stosownie do art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego – przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Oczywiście ten przepis będzie miał zastosowanie do Pani przypadku, jednak musi on zostać dokładnie zinterpretowany. Wynika z niego, że jeżeli darowizna jest dokonana na rzecz osób również uprawnionych do zachowku to bez względu na czas, kiedy została dokonana podlega doliczeniu do spadku.

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Do Pani sytuacji będzie miał również zastosowanie art. 996 Kodeksu cywilnego, dlatego iż darowizna została uczyniona na rzecz osoby również uprawnionej do zachowku. Zgodnie z tym artykułem – zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.

Jednak jeżeli spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku jest sam uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

Podstawą do domagania się zachowku od obdarowanych, gdy wartość darowizny wyczerpuje prawie cały spadek jest art. 1000 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:

„§ 1. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.

§ 2. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

§ 3. Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny.”

Jak z powyższego wynika mogłaby Pani domagać się zachowku od brata, gdyby tylko odpowiednie czynności zostały przedsięwzięte w odpowiednim czasie po śmierci Pani rodziców (zachowek należał się po każdym ze zmarłych rodziców).

Prawo do zachowku jako prawo majątkowe wygasa.

Zgodnie z art. 1007 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.

§ 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.”

Termin 5 lat został wydłużony dopiero w 2011 r. (poprzednio obowiązywał termin 3-letni przedawnienia roszczeń o zachowek).

Wobec powyższego, Pani przysługiwał zachowek od brata, jednak na skutek upływu czasu od śmierci rodziców obecnie roszczenie o zachowek jest już przedawnione.

Może Pani oczywiście wezwać pisemnie brata do zapłaty zachowku, jednak będzie to zależało jedynie od jego dobrej woli. Skierowanie bowiem sprawy do sądu spowoduje oddalenie powództwa wobec podniesionego przez niego zarzutu przedawnienia.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Dziedziczenie przez matkę zmarłego

Rodzice męża przekazali nam 20 lat temu swoje gospodarstwo rolne, w zamian dostali emerytury. My ustaliliśmy dla rodziców prawo służebności mieszkania....

Jak zachować się, by otrzymać zachowek?

Rok temu zmarła matka męża. Zostali po niej dwaj synowie. Na sprawie w sądzie drugi syn pokazał testament, w którym matka zapisała mu swoje...

Testament z wydziedziczeniem a zachowek

Zmarła moja mama. Posiadała znaczny majątek. Zostawiła testament, w którym mnie wydziedziczyła, a tacie nic nie zapisała. Wobec tego, o jak...

Pominięcie męża w testamencie

Moja żona zmarła kilka miesięcy temu. Jako mąż zostałem pominięty w testamencie. Swój majątek zapisała córce siostry. Ma się odbyć druga sprawa...

Ochrona finansowa dla wspólnego dziecka

Mój mąż ma 10-letniego syna z pierwszego małżeństwa. Wspólnie mamy kilkuletnią córkę, której przyszłość finansową chciałabym chronić. Mamy...

Obliczenie zachowku dla osoby ubezwłasnowolnionej

Rodzice zmarli w 2012 r. Mieli nas dwie, siostra jest całkowicie ubezwłasnowolniona, jej opiekunem prawnym jest jej syn. Rodzice zostawili dwa testamenty,...

Czy nie będzie dla mnie spadku?

W 2000 r. rodzice i siostra kupili działkę i wybudowali na niej dom – stając się współwłaścicielami. W 2005 r. znieśli...

Niespełnienie warunków dożywocia

Są 3 siostry. Mama przekazała jednej z nich za dożywotnią opiekę swoje mieszkanie. Później napisała testament, czyniąc tę córkę jedyną...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »