Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Bezdzietne małżeństwo - dziedziczenie po jednym z małżonków

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2018-01-17

Ja i mój mąż jesteśmy bezdzietnym małżeństwem. Każde z nas otrzymało w aktach darowizny nieruchomości. Ja otrzymałam od matki mieszkanie, w którym mama ma zagwarantowane notarialnie dożywotnie zamieszkanie. Mąż mój przed ślubem otrzymał aktem darowizny działkę. Każde z nas posiada rodzeństwo, ja dwoje, mój mąż tylko siostrę. W jaki sposób możemy sobie zapewnić, aby pomimo tych darowizn, rodzeństwa, braku dzieci i prawa dożywotniego zamieszkania dla mamy – po śmierci jednego z nas, drugie po nim dziedziczyło? Tak, aby mieszkanie przeszło na własność mojego męża, a ziemia na mnie.

Pewnym rozwiązaniem przedstawionego zagadnienia jest tzw. zapis windykacyjny. Instytucja zapisu przewiduje „nabycie przedmiotu tego zapisu przez zapisobiercę z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku”. Nabycie to ma charakter niedefinitywny, zapisobierca może bowiem zapis windykacyjny odrzucić. Staje się ono ostateczne dopiero z chwilą złożenia oświadczenia o przyjęciu zapisu windykacyjnego albo z chwilą bezskutecznego upływu sześciomiesięcznego okresu na złożenie oświadczenia w tym przedmiocie (por. art. 9815 Kodeksu cywilnego).

W przeciwieństwie do dziedziczenia, które ma charakter sukcesji uniwersalnej (tzw. następstwo pod tytułem ogólnym), nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego jest przykładem sukcesji syngularnej (tzw. następstwo pod tytułem szczególnym). Ustanowienie zapisu windykacyjnego skutkuje bowiem wejściem przez zapisobiercę w całą sytuację prawną testatora – z wyjątkiem długów, które podlegają dziedziczeniu przez spadkobierców – związaną tylko z przedmiotem zapisu, podczas gdy spadkobierca nabywa udział w pewnej masie majątkowej – spadku, nie wie jednak, które konkretnie przedmioty przypadną mu w wyniku działu. P. Księżak trafnie podnosi, że na zapisobiercę przechodzą przysługujące spadkodawcy prawa i sytuacje prawne, które są związane z przedmiotem zapisu lub których cel służy realizacji, ochronie bądź zabezpieczeniu przedmiotu zapisu (tak P. Księżak, Zapis windykacyjny..., s. 155).

Podczas gdy wszystkie pozostałe rozrządzenia mogą zostać uczynione w testamencie sporządzonym w dowolnej formie, zapis windykacyjny jest skuteczny tylko wtedy, gdy został ustanowiony w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego. W testamencie sporządzonym w innej formie nie można dokonać nawet doprecyzowania wcześniej dokonanego zapisu. Tak daleko idące sformalizowanie tego rozrządzenia wynika przede wszystkim ze wskazanego skutku rozporządzającego następującego z chwilą otwarcia spadku oraz katalogu przedmiotów zapisu (m.in. przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne czy nieruchomość). Konieczność udania się przez spadkodawcę do notariusza, a więc osoby dysponującej wiedzą prawniczą, ma ponadto na względzie ochronę interesu spadkodawcy, przejawiającą się w dążeniu do prawidłowego i skutecznego odzwierciedlenia jego ostatniej woli. Ze względu na duże podobieństwo zapisu zwykłego i windykacyjnego należy postulować, aby notariusz możliwie jednoznacznie odzwierciedlił w treści aktu notarialnego wolę spadkodawcy (rodzaj rozrządzenia).

Przedmioty zapisu windykacyjnego wymienia enumeratywnie art. 9811 § 2 (numerus clausus przedmiotów zapisu windykacyjnego). Do tej grupy zalicza się także nieruchomości, tj. nieruchomości lokalowe i gruntowe.

Przy zapisie windykacyjnym dziedziczycie Państwo po sobie konkretne aktywa (wymienione w akcie notarialnym). Podobny skutek wywrą wzajemne testamenty, tylko że oprócz aktywów dziedziczycie wówczas Państwo także pasywa. Zawsze jednak zarówno w pierwszym, jak i drugim wypadku przysługuje roszczenie o zachowek. Prawo do zachowku przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby uprawnieni do spadku z ustawy, a zostali pominięci w testamencie.

Pewnym rozwiązaniem przedstawionego zagadnienia jest tzw. zapis windykacyjny. Instytucja zapisu przewiduje „nabycie przedmiotu tego zapisu przez zapisobiercę z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku”. Nabycie to ma charakter niedefinitywny, zapisobierca może bowiem zapis windykacyjny odrzucić. Staje się ono ostateczne dopiero z chwilą złożenia oświadczenia o przyjęciu zapisu windykacyjnego albo z chwilą bezskutecznego upływu sześciomiesięcznego okresu na złożenie oświadczenia w tym przedmiocie (por. art. 9815 Kodeksu cywilnego).

W przeciwieństwie do dziedziczenia, które ma charakter sukcesji uniwersalnej (tzw. następstwo pod tytułem ogólnym), nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego jest przykładem sukcesji syngularnej (tzw. następstwo pod tytułem szczególnym). Ustanowienie zapisu windykacyjnego skutkuje bowiem wejściem przez zapisobiercę w całą sytuację prawną testatora – z wyjątkiem długów, które podlegają dziedziczeniu przez spadkobierców – związaną tylko z przedmiotem zapisu, podczas gdy spadkobierca nabywa udział w pewnej masie majątkowej – spadku, nie wie jednak, które konkretnie przedmioty przypadną mu w wyniku działu. P. Księżak trafnie podnosi, że na zapisobiercę przechodzą przysługujące spadkodawcy prawa i sytuacje prawne, które są związane z przedmiotem zapisu lub których cel służy realizacji, ochronie bądź zabezpieczeniu przedmiotu zapisu (tak P. Księżak, Zapis windykacyjny..., s. 155).

Podczas gdy wszystkie pozostałe rozrządzenia mogą zostać uczynione w testamencie sporządzonym w dowolnej formie, zapis windykacyjny jest skuteczny tylko wtedy, gdy został ustanowiony w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego. W testamencie sporządzonym w innej formie nie można dokonać nawet doprecyzowania wcześniej dokonanego zapisu. Tak daleko idące sformalizowanie tego rozrządzenia wynika przede wszystkim ze wskazanego skutku rozporządzającego następującego z chwilą otwarcia spadku oraz katalogu przedmiotów zapisu (m.in. przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne czy nieruchomość). Konieczność udania się przez spadkodawcę do notariusza, a więc osoby dysponującej wiedzą prawniczą, ma ponadto na względzie ochronę interesu spadkodawcy, przejawiającą się w dążeniu do prawidłowego i skutecznego odzwierciedlenia jego ostatniej woli. Ze względu na duże podobieństwo zapisu zwykłego i windykacyjnego należy postulować, aby notariusz możliwie jednoznacznie odzwierciedlił w treści aktu notarialnego wolę spadkodawcy (rodzaj rozrządzenia).

Przedmioty zapisu windykacyjnego wymienia enumeratywnie art. 9811 § 2 (numerus clausus przedmiotów zapisu windykacyjnego). Do tej grupy zalicza się także nieruchomości, tj. nieruchomości lokalowe i gruntowe.

Przy zapisie windykacyjnym dziedziczycie Państwo po sobie konkretne aktywa (wymienione w akcie notarialnym). Podobny skutek wywrą wzajemne testamenty, tylko że oprócz aktywów dziedziczycie wówczas Państwo także pasywa. Zawsze jednak zarówno w pierwszym, jak i drugim wypadku przysługuje roszczenie o zachowek. Prawo do zachowku przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby uprawnieni do spadku z ustawy, a zostali pominięci w testamencie.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Testament po sąsiedzie

Opiekowałem się sąsiadem którego żona zmarła w 2006 roku, a syn bezdzietny rozwodnik zmarł w 2009 roku, innych dzieci nie miał. Sąsiad...

Obietnice zmarłego a treść testamentu

Dwa lata temu zmarł mój ojciec. Miał z pierwszego małżeństwa syna. Po rozwodzie ożenił się z moją matką, wówczas matka miała 2 dzieci...

Testament macochy a uprawnieni do zachowku

Ojciec i moja macocha (wychowywała mnie i brata od dziecka, ale nie byliśmy przez nią adoptowani) posiadali mieszkanie, które zapisali sobie wzajemnie...

Podejrzenie co do autentyczności testamentu

Rodzice męża rozwiedli się 35 lat temu. Mąż właśnie otrzymał pismo z sądu informujące o wniosku drugiej żony ojca o stwierdzenie nabycia...

Szanse podważenia wydziedziczenia

Mój ojciec po śmierci mojej mamy drugi raz się ożenił. Bez mojej wiedzy sporządził testament notarialny, w którym przepisał cały spadek żonie,...

Siostrzenic spadkobiercą, czy coś się należy drugiemu siostrzeńcowi?

Zmarła siostra mojej many, była bezdzietną wdową. Zostawiła testament, w którym uczyniła mnie swoim spadkobiercą co do całego majątku. Mam jeszcze...

Dziedziczenie na podstawie testamentu allograficznego

Mój ojciec przed śmiercią sporządził testament allograficzny, w którym spadkobierczyniami, po połowie majątku uczynił mnie i moją siostrę....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »