Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Bezpieczne decyzje po śmierci mamy

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-01-05

Trzy miesiące temu zmarła moja mama. Spadkobiercami są: ojciec, ja i mój brat. Rodzice mieli wspólny majątek. Jak zgłosić przyjęcie spadku i jaka część mi przysługuje? Ojciec sugeruje, byśmy zrzekli się z bratem majątku na jego korzyść. Obiecuje spisać testament. Jak podjąć bezpieczne dla siebie decyzje? Do czego ojciec potrzebuje mojego aktu małżeństwa? Jaki podatek od spadku się płaci?

Tomasz Krupiński

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Zgodnie z art. 501 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej. Przepis ten nie wyłącza zastosowania art. 43 § 2 i 3”.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Znaczenie powyższego przepisu polega na tym, że podczas gdy w ustroju wspólności ustawowej małżonkowie mają po ustaniu wspólności równe udziały w majątku wspólnym i zasady tej nie mogą zmienić w czasie trwania wspólności (art. 43 § 1), to w razie ustanowienia wspólności umownej zasada równych udziałów także obowiązuje, ale małżonkowie mogą się umówić, że w chwili ustania wspólności ich udziały w majątku wspólnym będą inne. Celem tego unormowania jest umożliwienie małżonkom takiego ukształtowania wysokości ich udziałów w majątku wspólnym w razie ustania wspólności majątkowej, które będzie odpowiadało zakresowi tej wspólności.

Proszę więc zauważyć, że Pani ojciec, jeżeli nic innego nie postanowiono, posiada połowę udziałów w majątku wspólnym. Pozostała połowa wchodzi do spadku po Pani mamie i podlega dziedziczeniu.

Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Tak więc oświadczenie o przyjęciu spadku może być dokonane albo przed sądem albo przed notariuszem przed upływem 6 miesięcy od chwili śmierci Pani mamy.

Po upływie tego terminu przyjęcie spadku nie ma znaczenia, gdyż spadkobiercy przyjmują spadek wprost z mocy prawa i potrzebne byłoby jedynie postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia przed notariuszem.

Obecnie więc spadkobiercy powinni przyjąć spadek, a następnie w sprawie o dział spadku oświadczyć, że zrzeka się Pani i Pani brat spadku na rzecz Pani ojca bez spłat i dopłat. W wyniku tego sąd przyzna całość spadku Pani ojcu, przez co stanie się on wyłącznym właścicielem domu jak i mieszkania.

Czy to bezpieczne – odpowiem, że oczywiście nie, gdyż przepisanie na Pani ojca całości spadku spowoduje, że to, czy otrzyma Pani cokolwiek z majątku Pani rodziców, zależy tylko i wyłącznie od jego dobrej woli. Pani ojciec może bowiem w testamencie przepisać wszystko na osobę zupełnie obcą lub na Pani brata w całości. Nie ma Pani na to żadnego wpływu, zależy to od jego dobrej woli.

Oczywiście jeżeli nie pozostawi testamentu, to spadek po nim odziedziczy Pani i Pani brat po połowie. Proszę pamiętać, że na tym etapie odrzucenie spadku spowoduje, że do dziedziczenia powołani będą dalsi spadkobiercy, np. Pani dzieci. Odrzucenie spadku nie spowoduje tego, że Pani ojciec odziedziczy wszystko. Najpierw będzie trzeba spadek przyjąć, a potem przed sądem lub u notariusza wnosić o przejęcie całości przez Pani ojca bez spłat i dopłat.

Bez Pani oświadczenia Pani ojciec niczego nie załatwi, nawet jak da mu Pani akt małżeństwa. Jest mu on zapewne potrzebny do wniesienia sprawy o stwierdzenie nabycia spadku. U notariusza musi się stawić każdy spadkobierca. W sądzie wystarczy wymienienie spadkobierców i ich zawiadomienie.

Pani po mamie należy się 1/3 spadku, czyli 1/6 całości spadku (1/2 x 1/3).

Sprawę o stwierdzenie nabycia spadku może wnieść każdy spadkobierca z wymienieniem spadkobierców oraz załączeniem dokumentów – aktu zgonu oraz aktów urodzenia spadkobierców (akt małżeństwa Pani ojca oraz Pani ze względu na zmianę nazwiska).

Moim zdaniem nie powinna Pani zrzekać się spadku, a jedynie przyjąć spadek i nic dalej nie robić. Przecież Pani ojciec może dalej korzystać z nieruchomości jako całości, a jakiekolwiek podziały mogą następować po jego śmierci (często dzieci czekają do momentu śmierci obojga rodziców, jednak wiedzą, że coś po jednym ze zmarłych rodziców już im się coś należy).

Przy nabyciu rzeczy lub praw majątkowych w drodze spadku przez małżonka, zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków), wstępnych (rodziców, dziadków), pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, Pani jako nabywca może skorzystać z całkowitego zwolnienia od podatku od spadków i darowizn.

Zgodnie z art. 4a ustawy z dnia z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn:

„1. Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:

1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-8 i ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz

2) w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

2. Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.

3. W przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w ust. 1 i 2, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

4. Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy:

1) wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub

2) gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego.

5. Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wzór zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych i zakres danych w nim zawartych, w tym w szczególności:

1) dane identyfikujące podatników obowiązanych do złożenia zgłoszenia oraz dane stanowiące podstawę zaliczenia do I grupy podatkowej,

2) dane identyfikujące oraz ostatni adres spadkodawcy, darczyńcy lub innej osoby, od której lub po której została nabyta własność rzeczy lub prawa majątkowe,

3) dane dotyczące nabytych rzeczy lub praw majątkowych, ich rodzaj, miejsce położenia rzeczy lub wykonywania praw majątkowych, wraz z ich wartością rynkową oraz wielkość nabytego udziału

– uwzględniając konieczność potwierdzenia nabycia w celu skorzystania ze zwolnienia”.

Nabycie spadku ma miejsce z chwilą śmierci spadkodawcy, zaś obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przyjęcia spadku, jednak w praktyce termin ten liczony jest on wydania postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku lub wydania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza, gdyż zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma. Jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.

Zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych winno być dokonane na formularzu SD-Z2 określonym przez Ministra Finansów w rozporządzeniu z 18 grudnia 2006 r. w sprawie zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych (Dz. U. Nr 243, poz. 1762 ze zm.).

W przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w ust. 1 i 2, przedmiotowe nabycie podlega opodatkowaniu na ogólnych zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej - art. 4a ust. 3.

W myśl art. 4a ust. 4 przedmiotowej ustawy „obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków jedynie, gdy:

1) wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub

2) gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego”.

Jak z powyższego wynika, warunkiem, który trzeba spełnić, aby skorzystać ze zwolnienia od podatku, jest zgłoszenie (na formularzu SD-Z2) nabytych w drodze spadku składników majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza.

W celu skorzystania ze zwolnienia od podatku każdy z nabywców składa odrębne zgłoszenie.

Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy wartość rynkowa nabytego majątku nie przekracza kwoty wolnej od podatku (z uwzględnieniem zasady kumulacji wartości majątku nabytego ostatnio od tej samej osoby i w okresie 5 lat poprzedzających nabycie spadku) – obecnie do kwoty 9637 zł.

Jeżeli nabycie majątku w drodze spadku nie zostanie zgłoszone we wskazanym terminie, wówczas podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla I grupy podatkowej.

Ustalenie podstawy i wysokości podatku od spadku wiąże się z przynależnością spadkobiercy do określonej grupy podatników oraz z tzw. minimum wolnym od opodatkowania (kwoty wolnej od podatku, wartości czystej spadku, która nie podlega opodatkowaniu).

Nabywców spadku przyporządkowuje się do trzech grup podatkowych, przy czym kryterium przyporządkowania stanowi osobisty stosunek nabywcy do osoby, po której został nabyty spadek. Do grupy I zalicza się: małżonka, zstępnych (dzieci, wnuków), wstępnych (dziadków), pasierbów, zięciów, synowe, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów i do tej grupy będzie należała Pani.

Ostatecznie podatek od spadku oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku, według skal ujętych w tabeli:

  • podatek wynosi do 10.278 zł – 3%,
  • 10.278 zł - 20.556 zł - 308 zł 30 gr i 5% nadwyżki ponad 10.278 zł,
  • ponad 20.556 zł – 822 zł 20 gr i 7% nadwyżki ponad 20.556 zł/

Przykładowo, jeżeli Pani (I grupa podatkowa) otrzyma spadek w wysokości 20 tys. zł, to zapłaci 313 zł podatku.

Na zapłatę podatku od spadków i darowizn podatnik ma 14 dni od dnia otrzymania decyzji urzędu skarbowego ustalającej jego wysokość (chyba że wcześniej pobrał go notariusz). Jeżeli podatek nie zostanie zapłacony, to od końca roku, w którym powstał obowiązek jego zapłaty, będzie liczony termin jego przedawnienia oraz naliczane będą odsetki za zwłokę.

Dla przedawnienia istotna jest data uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub data sporządzenia przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia, a nie data śmierci spadkodawcy. Wszelkie zwlekanie z rozliczeniem się z fiskusem odpowiednio wydłuża moment przedawnienia podatku, a w szczególnych wypadkach może narazić podatnika na przymusowe ściągnięcie daniny przez urząd. 

Warto więc skorzystać ze zwolnienia, które przewiduje art. 4a, bowiem Pani ono przysługuje i nie jest wymagane spełnienie wygórowanych kryteriów.

Reasumując, powinna Pani przyjąć spadek wprost i nie zrzekać się na rzecz ojca, a jedynie pozostawić mu majątek w całości do jego zarządu (Pani i brat będziecie współwłaścicielami). Jeżeli jednak wierzy Pani swojemu ojcu, to można zastosować się do jego wskazówek, z tym że cały majątek przejdzie na jego rzecz.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Zabezpieczenie na wypadek śmierci

Ożeniłem się po raz drugi 3 lata temu. Kto będzie dziedziczył moje mieszkanie po mojej śmierci – żona, moja córka z pierwszego małżeństwa czy...

Czy jestem spadkobiercą pradziadka?

Jestem właścicielem dwóch sąsiadujących działek, po środku których jest droga dojazdowa do nich. Chciałem to od gminy odkupić, żeby dokonać scalenia...

Sprawa rozwodowa i spadkowa - w jakiej kolejności?

Moja mama zmarła miesiąc temu. Odziedziczę po niej dom. Jestem w związku małżeńskim, obecnie przed rozwodem. Chcę przeprowadzić sprawę rozwodową...

Grunt dzierżawiony od gminy a spadek

Moi rodzice przed laty wydzierżawili grunt od gminy. Postawili na nim mały garaż za własne środki. Z uwagi na wiek w 2008 r. sprzedali ten garaż...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »