Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Co zrobić, jeśli ojciec przepisał cały majątek na konkubinę?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2018-04-06

Niedawno zmarł mój ojciec, a ja jestem jego jedynym dzieckiem. Ojciec przez ostatnie lata mieszkał z konkubiną, której podobno przepisał cały majątek w testamencie. Konkubina nie pokazała mi testamentu i już rozpoczęła w sądzie sprawę o spadek. Co w takiej sytuacji? Co zrobić, jeśli ojciec przepisał cały majątek na konkubinę? Czy nic mi się nie należy?

Zgodnie z przepisem art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) „zstępnym (dzieciom, wnukom itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

„Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Zachowek jest zatem roszczeniem, którego można dochodzić przed sądem, przysługującym zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, niepowołanym do dziedziczenia testamentowego wskutek pozostawienia przez spadkodawcę niekorzystnego dla nich testamentu, o wypłatę wartości części udziału spadkowego, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym (w przypadku braku testamentu).

W zdecydowanej większości przypadków z zachowkiem mamy do czynienia przy dziedziczeniu testamentowym, to znaczy wówczas, gdy spadkodawca sporządził testament i powołał do dziedziczenia testamentowego tylko jednego krewnego, odsuwając tych pozostałych od dziedziczenia w ogóle.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że Pani jako córce zmarłego ojca pozbawionej udziału w spadku po nim – wskutek pozostawienia przez niego niekorzystnego dla Pani testamentu – przysługuje od konkubiny zmarłego zachowek, zgodnie z cytowanym wyżej art. 991 § 1 K.c.

Aby obliczyć wysokość zachowku, należy najpierw obliczyć udział każdego ze spadkobierców przy dziedziczeniu ustawowym.

Jeżeli Pani ojciec nie sporządziłby testamentu na korzyść konkubiny, to cały spadek dziedziczyłaby Pani. Wobec tego należny zachowek po ojcu wynosi odpowiednio dla Pani albo 2/3 (1 x 2/3) – jeśli była Pani w chwili śmierci ojca trwale niezdolna do pracy, albo 1/2 (1 x 1/2) w pozostałych przypadkach.

Zwracam uwagę, że roszczenie o zachowek, tak jak każde roszczenie majątkowe (tzn. posiadające wymierną wartość materialną), podlega przedawnieniu (art. 117 § 1 K.c.). Oznacza to, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że wyraźnie zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia.

Zgodnie z przepisem art. 1007 § 1 K.c. „roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu”.

Trzeba bowiem pamiętać, że bardzo istotne podczas ustalania zachowku jest określenie wartości schedy, od której będzie on wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na tę wartość składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci. Uwzględnia się także wartość darowizn i to nawet poczynionych na rzecz osób obcych.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7.07.1964 r. (sygn. akt I CR 691/62), „wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku może bowiem wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993-995 K.c. Zgodnie z art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Zawsze dolicza się do wartości spadku wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku bez względu na to, kiedy ich dokonano.

Reasumując, niewątpliwie jest Pani uprawniona do zachowku po śmierci Pani ojca. Ma Pani zatem 5 lat od otwarcia testamentu, żeby wystąpić do konkubiny z roszczeniem o zapłatę zachowku.

Powinna Pani w pierwszej kolejności sprawdzić w sądzie, czy testament został już ogłoszony i kto zgodnie z jego treścią dziedziczy oraz czy zostało już przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po Pani ojcu. Gdyby okazało się, że faktycznie cały spadek został przepisany w testamencie konkubinie Pani ojca to będzie mogła Pani wystąpić do niej z pismem o dobrowolne wypłacenie na Pani rzecz zachowku. Jeżeli konkubina się nie zgodzi to powinna Pani wnieść sprawę do sądu.

Zgodnie z przepisem art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.) „zstępnym (dzieciom, wnukom itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

„Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Zachowek jest zatem roszczeniem, którego można dochodzić przed sądem, przysługującym zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, niepowołanym do dziedziczenia testamentowego wskutek pozostawienia przez spadkodawcę niekorzystnego dla nich testamentu, o wypłatę wartości części udziału spadkowego, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym (w przypadku braku testamentu).

W zdecydowanej większości przypadków z zachowkiem mamy do czynienia przy dziedziczeniu testamentowym, to znaczy wówczas, gdy spadkodawca sporządził testament i powołał do dziedziczenia testamentowego tylko jednego krewnego, odsuwając tych pozostałych od dziedziczenia w ogóle.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że Pani jako córce zmarłego ojca pozbawionej udziału w spadku po nim – wskutek pozostawienia przez niego niekorzystnego dla Pani testamentu – przysługuje od konkubiny zmarłego zachowek, zgodnie z cytowanym wyżej art. 991 § 1 K.c.

Aby obliczyć wysokość zachowku, należy najpierw obliczyć udział każdego ze spadkobierców przy dziedziczeniu ustawowym.

Jeżeli Pani ojciec nie sporządziłby testamentu na korzyść konkubiny, to cały spadek dziedziczyłaby Pani. Wobec tego należny zachowek po ojcu wynosi odpowiednio dla Pani albo 2/3 (1 x 2/3) – jeśli była Pani w chwili śmierci ojca trwale niezdolna do pracy, albo 1/2 (1 x 1/2) w pozostałych przypadkach.

Zwracam uwagę, że roszczenie o zachowek, tak jak każde roszczenie majątkowe (tzn. posiadające wymierną wartość materialną), podlega przedawnieniu (art. 117 § 1 K.c.). Oznacza to, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że wyraźnie zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia.

Zgodnie z przepisem art. 1007 § 1 K.c. „roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu”.

Trzeba bowiem pamiętać, że bardzo istotne podczas ustalania zachowku jest określenie wartości schedy, od której będzie on wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na tę wartość składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci. Uwzględnia się także wartość darowizn i to nawet poczynionych na rzecz osób obcych.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7.07.1964 r. (sygn. akt I CR 691/62), „wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku może bowiem wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993-995 K.c. Zgodnie z art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Zawsze dolicza się do wartości spadku wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku bez względu na to, kiedy ich dokonano.

Reasumując, niewątpliwie jest Pani uprawniona do zachowku po śmierci Pani ojca. Ma Pani zatem 5 lat od otwarcia testamentu, żeby wystąpić do konkubiny z roszczeniem o zapłatę zachowku.

Powinna Pani w pierwszej kolejności sprawdzić w sądzie, czy testament został już ogłoszony i kto zgodnie z jego treścią dziedziczy oraz czy zostało już przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po Pani ojcu. Gdyby okazało się, że faktycznie cały spadek został przepisany w testamencie konkubinie Pani ojca to będzie mogła Pani wystąpić do niej z pismem o dobrowolne wypłacenie na Pani rzecz zachowku. Jeżeli konkubina się nie zgodzi to powinna Pani wnieść sprawę do sądu.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Najbliższa rodzina zmarłej odrzuciła spadek, co z dalszą rodziną?

Ponad rok temu zmarła ciotka mojej żony  (siostra teściowej) . Jakieś pół roku po jej śmierci drogą pantoflową dowiedzieliśmy się, że...

Prawo do zachowku syna z pierwszego małżeństwa

Zmarł mój teść. Był dwukrotnie żonaty: z pierwszą żoną miał syna, z drugą nie miał dzieci. Rok przed śmiercią teść sprzedał działkę...

Dochodzenia zachowku przez pominięte dziecko

Mój mąż ma córkę z pierwszego małżeństwa, z którą nie jesteśmy w najlepszych stosunkach. Z naszego związku mamy dwoje dzieci. Czy...

Wyliczenie zachowku dla rodzeństwa

Matka zmarła pół roku temu, nie pozostawiła żadnego majątku, ale 12 lat temu darowała mi mieszkanie. Wartość mieszkania wpisana w akcie notarialnym...

Testamenty wzajemne wraz z wydziedziczeniem, aby uniknąć wypłaty zachowku

Jesteśmy małżeństwem po przejściach. Sporządziliśmy wraz z żoną u notariusza testamenty wzajemne, mocą których przekazaliśmy sobie wzajemnie...

Testament rodziców a zachowek

Otrzymałam spadek po śmierci rodziców. Ich wolą wyrażoną w testamencie było dziedziczenie lokalu przeze mnie i mojego brata. On jednak zmarł 2...

Remont odziedziczonej nieruchomość a zachowek

Odziedziczyłem nieruchomość, która jest zaniedbana. Będę przeprowadzał jej remont. Mój przyrodni brat zamierza złożyć wniosek o zachowek....

Wydziedziczenie przez matkę - czy należy się zachowek?

Wydziedziczenie przez matkę - czy należy się zachowek?

Na podstawie aktu własności ziemi matka przepisała dom na siebie, będąc w drugim związku (po śmierci ojca), pomijając dzieci z pierwszego...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »