Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Coś mi się przecież należy od darowizny zmarłego rodzica

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2014-09-24

Dziesięć lat temu opiekę nad chorą matką przejęła jedna z córek. Postawiła jednak warunek pozostałej piątce rodzeństwa: skoro ona podejmuje się opieki, to za to przejmie nieruchomość matki. Ja miałem wtedy bardzo trudną sytuację, nie mogłem pomóc, reszta rodzeństwa też nie, więc się zgodziliśmy. Niczego się jednak pisemnie nie zrzekaliśmy. Siostra przejęła nieruchomość jeszcze za życia mamy – spisały umowę. Nie widzieliśmy umowy, ale to ponoć umowa darowizny za opiekę.

Mama zmarła w tym roku, nie zostawiła testamentu, dodam, że nasz ojciec nie żyje od ponad 30 lat. Nie mam pretensji do siostry o całą wartość nieruchomości wycenionej na ponad milion złotych, ale tak myślę, że coś mi się chyba należy od darowizny mamy. Ja i rodzeństwo niczego nie odziedziczyliśmy, chyba więc należy się nam zachowek od siostry. Proszę o wyjaśnienie przepisów dotyczących darowizny i zachowku po rodzicu. 

W opisanej sprawie możliwe są dwa warianty:

  1. albo Pana mama przepisała na siostrę nieruchomość za pomocą zwykłej umowy darowizny wraz z ustanowieniem służebności osobistej – wówczas zachowek będzie się Panu i pozostałemu rodzeństwu należał;
  2. albo też nieruchomość została przepisana na siostrę na mocy umowy dożywocia – od takiej umowy zachowek nie przysługuje.

Aby mieć podstawę do wystąpienia z żądaniem wypłaty zachowku, musi Pan wiedzieć dokładnie, za pomocą jakiej umowy nieruchomość została siostrze przekazana. Proszę zatem w pierwszej kolejności ustalić (np. w księdze wieczystej nieruchomości), na jakiej podstawie otrzymała ją siostra.

Odnosząc się do pierwszego wariantu – niewątpliwie darowizna całej nieruchomości na rzecz jednego z dzieci będzie uprawniała Pana i rodzeństwo do wystąpienia do siostry z roszczeniem o zachowek w ciągu 5 lat od dnia śmierci mamy lub otwarcia testamentu, gdyby taki zmarła pozostawiła.

Zgodnie z art. 991 § 1 K.c. „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Bardzo istotne podczas ustalania zachowku jest określenie wartości schedy, od której będzie on wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na tę wartość składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci. Uwzględnia się także wartość darowizn i to nawet poczynionych na rzecz osób obcych.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 07.07.1964 r. (sygn. akt I CR 691/62), wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku bowiem może wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993-995 K.c. Zgodnie z art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Zawsze dolicza się do wartości spadku wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku bez względu na to, kiedy ich dokonano.

Aby wyliczyć wysokość należnego zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez Pana mamę po jej śmierci – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez mamę oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe).

Do tego należy doliczyć wartość darowizn uczynionych przez mamę na rzecz osób uprawnionych do zachowku + ewentualnie darowizn na rzecz osób obcych (te darowizny będą doliczane do spadku w sytuacji, gdy od poczynienia darowizn do śmierci mamy nie minęło więcej niż 10 lat).

Zgodnie z art. 995 Kodeksu cywilnego wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku, oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Zgodnie z powyższym w celu ustalenia wartości należnego zachowku należy przyjąć stan nieruchomości, w jakim znajdowała się w chwili darowizny (bez nakładów, czyli np. remontów poczynionych przez Pana siostrę po nabyciu nieruchomości) i do tego stanu zastosować obecne ceny (a więc ile dziś kosztowałaby nieruchomość w stanie, w jakim znajdowała się w chwili dokonania darowizny).

Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego (czyli ½ udziału w spadku po śmierci mamy) x (razy) ułamek należnego zachowku (1/2 lub 2/3) – (minus) darowizny (lub wartość spadku, który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

W pierwszej kolejności należy obliczyć udział spadkowy, który przysługuje każdemu ze spadkobierców po śmierci mamy. W takiej sytuacji spadek nabyłby Pan i 5 rodzeństwa, każdy po 1/6 udziału.

Następnie to, w jakiej wysokości może Pan żądać zachowku, jest uzależnione od tego, czy w chwili śmierci mamy był Pan trwale niezdolny do pracy lub niepełnoletni.

Zachowek należny Panu wynosi więc:

  1. albo 1/12 wartości spadku (połowa z 1/6) – jeżeli w chwili śmierci mamy nie była Pani trwale niezdolna do pracy;
  2. albo 1/9 wartości spadku (2/3 z 1/6) – jeżeli w chwili śmierci mamy była Pani trwale niezdolna do pracy.

Co się tyczy ewentualności opisanej w wariancie drugim: czyli przepisania nieruchomości za pomocą umowy dożywocia, to ta umowa chroni Pańską siostrę przed zapłatą zachowku na rzecz całego rodzeństwa.

Zgodnie bowiem z art. 908 § 1 K.c., jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Stosownie do art. 908 § 2 K.c., jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia.

Umowa dożywocia nie jest bezpłatnym przysporzeniem (darowizną) i dlatego – jeżeli została zawarta – nie będzie Pan mógł żądać zachowku od nieruchomości, która została zbyta na rzecz siostry tą umową (tak jakby to miało miejsce w przypadku zwykłej darowizny).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Kto jest uprawniony do zachowku?

Moi rodzice nie żyją. Miałem dwie siostry – jedna zmarła kilka miesięcy temu. Okazało się, że przed śmiercią spisała testament. Cały majątek ma...

Kiedy zachowek ulega przedawnieniu?

Moja matka zmarła w 1996 r., ojciec – w 2009 r. Przed śmiercią przekazali w darowiźnie mojej siostrze dom i działkę; ja nie...

Intercyza a dziedziczenie

Do tej pory byłem kawalerem, nie mam dzieci. Mam zamiar wstąpić w związek małżeński; moja przyszła żona jest po rozwodzie i ma dwie dorosłe...

Dochodzenie roszczenia o zapłatę zachowku

Moja babcia przed śmiercią przekazała mi aktem notarialnym mieszkanie. Babcia miała cztery córki. Teraz jedna z nich złożyła wniosek...

Wezwanie do zapłaty zachowku

Dostałam wezwanie do zapłaty zachowku od syna mojego zmarłego brata. Jak uchylić się od zapłaty? Oto opis sprawy: W 2011 r. zmarł mój ojciec,...

Zachowek dla rodzeństwa po bezdzietnym bracie

Brat był wdowcem i nie miał dzieci. Po jego śmierci zostało rodzeństwo. Brat napisał testament w którym przekazał mieszkanie krewnej swojej...

Przeniesienie własności gospodarstwa rolnego na następcę za rentę

Kilka lat temu przejęłam gospodarstwo rolne moich rodziców za rentę. Teraz siostra domaga się 1/2 części tego gospodarstwa. Czy ma do tego prawo?

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »