Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy dziedziczyć musi najbliższa rodzina?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2017-05-15

Pozostaję z żoną we wspólnocie małżeńskiej. Posiadamy dzieci. Mój problem dotyczy domu. Czy istnieje możliwość, żeby po mojej śmierci żona otrzymała w całości moją część? Czy testament wyczerpuje problem, czy też nie? Czy dziedziczyć musi najbliższa rodzina? Jeśli tak, to po co pozostawiać testament?

Kodeks cywilny w części dotyczącej spadków ustala reguły zarówno dziedziczenia ustawowego, jak i na podstawie testamentu.

Według art. 93 § 1 w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Te reguły dotyczą jedynie sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu. W przeciwnym wypadku dziedziczenie następuje zgodnie z treścią rozrządzenia testamentowego.

Tutaj spadkodawca ma pełną swobodę. Może wskazać jednego lub kilku spadkobierców.

Z powyższego wynika, że może Pan spisać testament na rzecz żony, żeby to ona odziedziczyła cały spadek. Jednakże ochroną spadkobierców, którzy dziedziczyliby z ustawy, gdyby nie zostawiono testamentu, jest przysługujące im prawo do zachowku.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału”.

Z przepisu tego wynika zatem wyraźnie, że tylko ograniczona grupa spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia z ustawy ma prawo żądania wypłaty zachowku od spadkobiercy testamentowego.

W Pana sytuacji, po Pana śmierci o zachowek mogą wystąpić Pana dzieci.

W Pana konkretnej sytuacji przepisy prawa przewiduje trzy możliwości, aby Pana żona, która otrzyma od Pana w testamencie cały majątek, nie musiała płacić dzieciom zachowku.

Sposób 1 – wydziedziczenie dzieci, tj. pozbawienie ich prawa do zachowku.

Wydziedziczenie jest uregulowane w art. 1008 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawnieni:

– wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

– dopuścili się względem spadkodawcy, albo jednej z najbliższych mu osób, umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności, albo rażącej obrazy czci;

– uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Jak wynika z przytoczonego przepisu, wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Nieważność tego dokumentu pociąga za sobą nieważność wydziedziczenia.

To, czy oświadczenie o wydziedziczeniu jest ważne i skuteczne, ocenia sąd.

Sposób 2 – zrzeczenie się przez dzieci dziedziczenia po Pana śmierci.

Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę w formie aktu notarialnego.

Według art. 1048 „spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu „zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, czyli Pana, jak i spadkobierców, czyli Pana dzieci.

Sposób 3 – umowa dożywocia.

Według art. 908 § 1, jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (to jest właśnie umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Stosownie do art. 908 § 2 „jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia”.

Przedmiotem umowy dożywocia może być jedynie nieruchomość.

Strony umowy dożywocia mogą swobodnie kształtować treść obowiązków nakładanych na nabywcę nieruchomości w związku z umową dożywocia. W umowie dożywocia strony same określają, co należy rozumieć pod pojęciem dożywotniego utrzymania. Dopiero w braku postanowień umownych wchodzą obowiązki określone w art. 908 Kodeksu cywilnego.

Umowa dożywocia nie jest bezpłatnym przysporzeniem i dlatego, jeżeli zostanie zawarta pomiędzy Panem i żoną, Pana dzieci nie będą mogły żądać zachowku od wartości nieruchomości zbytej na rzecz Pana żony tą umową (co miałoby miejsce w przypadku zwykłej darowizny, czy dziedziczenia testamentowego).

Wartości nieruchomości przeniesionej przez spadkodawcę na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. w wykonaniu umowy dożywocia, nie dolicza się do substratu zachowku. Dożywocie jest umową wzajemną i odpłatną i również przy liberalnym ujmowaniu darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku nie może ona mieć znaczenia z tego punktu widzenia. Tak też stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2006 r., sygn. akt VI ACa 99/2006.

Reasumując, niezbędne będzie spisanie testamentu na rzecz żony. To wystarczy, aby była ona jako jedyna uprawniona do spadku po Panu. Jeżeli będzie się Pan chciał również zabezpieczyć przed zachowkiem, który będzie się Pana dzieciom należał z uwagi na pominięcie ich w dziedziczeniu, powinien Pan postąpić w jeden ze wskazanych przeze mnie sposobów i pozbawić dzieci prawa do zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Testament ojca zmanipulowanego przez siostrę

Siostra przedstawiła w sądzie testament naszego ojca. Według owego testamentu siostra jest jedyną spadkobierczynią mieszkania. Tymczasem tata od zawsze...

Jak zrzec się spadku, mając obce obywatelstwo?

Mój brat był obywatelem polskim i pozostawił po sobie długi. Ja mam obywatelstwo polsko-niemieckie, a moje dzieci niemieckie. W jaki sposób mogę zrzec się...

Testament na osobę obcą, jak zwolnić ją z zachowku?

Jestem kawalerem, nie mam dzieci, nie mam rodzeństwa, mojego ojca nie znam. Planuję sporządzić testament notarialny, w którym cały swój majątek...

Akta stanu cywilnego przy otwarciu testamentu

Czy składając wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz stwierdzenie nabycia spadku, musimy załączać odpisy aktów cywilnych...

W jakiej formie przekazać nieruchomość siostrzenicy?

Ciocia, siostra mojej mamy, jest od kilku lat wdową, nie posiada dzieci. Przeprowadziła postępowanie spadkowe po mężu i teraz zdecydowała się przepisać...

Dziedziczenie przez dziadka i wnuka

Pełnoletni wnuk (ojciec nie żyje) dziedziczy spadek po zmarłej babci. Drugi ze spadkobiorców (dziadek) prosi, aby wnuczek odrzucił spadek, by mógł spisać...

Poszukiwanie dalekich krewnych mimo testamentu

Przed miesiącem zmarła ciocia mojej babci, mała prawie 100 lat. Zostawiła testament notarialny, w którym uczyniła mnie swoją jedyną spadkobierczynią....

Zakwestionowanie testamentu i doprowadzenie do równego podziału spadku

Mama przed śmiercią sporządziła testament u notariusza, w który wyznaczyła mnie jedynym spadkobiercą, pomijając w dziedziczeniu mojego brata....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »