Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy mam prawo do zachowku?

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2018-11-26

Mam pytanie, czy mam prawo do zachowku po mamie? Zmarła moja mama, która nie pozostawiła testamentu. Do dziedziczenia po niej zostaliśmy powołani: ja, brat i tata po 1/3 spadku (sprawa spadkowa została już przeprowadzona). Mama była wyłączną właścicielką działki o wartości ok. 450 tys. zł i domu o wartości 380 tys. zł (nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym), który przekazała darowizną kilka lat temu mojemu bratu. Nie wiem, czy w akcie notarialnym jest zapis o wyłączeniu darowizny z masy spadkowej. Mama przed śmiercią była schorowana i opiekował się nią tata, a brat otrzymał darowiznę za opiekę i mieszkał cały czas z rodzicami i swoją żoną. Czy do podziału zalicza się tylko działka po jednej trzeciej, czy też nieruchomość zabudowana domem mieszkalnym przekazana w formie darowizny? Czy mam prawo wystąpić o zachowek?

Tomasz Krupiński

»Wybrane opinie klientów

Bardzo szybko i w sposób jasny otrzymałam odpowiedz. 
 
Agata
Po raz kolejny korzystam z Państwa pomocy, za pierwszym razem efekt był pozytywny, myślę że teraz również.
Ewa, 56 lat, ekonomistka
Dziękuję za pomoc. Pomogliście mi Państwo i rozwialiście wątpliwości.
Iza
Krótki czas oczekiwania na odpowiedź
Joanna
Wyczerpująca i jasna odpowiedź
Mariusz, 60 lat
Bardzo merytoryczna opinia . Bardzo dla mnie pomocna.
Jolanta, nauczycielka, 55 lat
Szybkość i rzetelność odpowiedzi.
Marta
Szybko i bardzo przystępnie wyjaśnione moje wątpliwości. Dużym plusem jest zadanie dodatkowego pytania w przedmiotowej sprawie. Polecam i w przyszłości gdy tylko będę miał problem skorzystam ponownie.
Robert, 47 lat
Witam. Uzyskałam wyczerpującą odpowiedź na zadane pytanie poparte przykładami i możliwościami rozwiązania sprawy. Odpowiedź mnie w zupełności usatysfakcjonowała. 
Edyta, 40 lat
Dziękuje za pomoc jestem uradowany państwa opiniami Było szybko ! 
Sławomir, technik, 50 lat
Szybka sprawna pomoc w dziedzinie prawa spadkowego.
Cecylia, 54 lata
Konkretnie, rzeczowo i na temat
Tomasz, chemik, 46 lat
Dziękuję, b. fachowa i wyczerpująca odpowiedz nie rozczarowałam się obsługą choć miałam wątpliwości.
Katarzyna, 40 lat
500% OK!!!
Rafał
 Możliwość uzyskania rzetelnej informacji z domu
Krzysztof, 54 lata
Szybki kontakt z prawnikiem, rzeczowa porada, ludzkie podejście do sprawy. Tacy powinni być prawnicy.
Krzysztof
Jestem bardzo zadowolona z pomocy pana Janusza Polanowskiego której mi udzielił wyczerpującej odpowiedzi.Polecam wszystkim
Wiola
Jak zwykle szybko i rzetelnie.
Joanna
Jestem bardzo zadowolona z porady, jasna wyczerpująca odpowiedz na każde pytanie. Polecam.
Ewa
Dziękuję prawnikowi, który bardzo mi pomógł w zawikłanej dla mnie sprawie, nikt inny jak w "eporady24" nie pomógłby mi lepiej, wielki szacunek dla Pana !!! dziękuję za tak wyczerpujące informacje, opinia dla Pana to 5x2/5 ocen najwyższych, polecam wszystkim zainteresowanych swoimi problemami tylko w : eporady24...
Janina
Odpowiedz udzielona bardzo szybko, precyzyjnie, konkretnie. W końcu zrozumiałam dlaczego tak a nie inaczej mam postąpić. Jestem bardzo zadowolona z porady.
Agnieszka
Kompetentna i szybka odpowiedź powołująca się na konkretne przepisy prawne i orzeczenia Sądu. Miły kontakt Ekspertem.
Ewa, nauczyciel
O pomoc prawna zwracałam się już dwukrotnie. Pytania dotyczyły różnych zagadnień. W obu przypadkach otrzymałam profesjonalne, wyczerpujące odpowiedzi . Wytłumaczono mi moje prawa i obowiązki. Za każdym razem po zadaniu dodatkowych pytań na mój panel przychodziła informacja, która rozwiewała moje wątpliwości. Odpowiedzi są udzielane prawie natychmiast. 
Elżbieta
Jestem bardzo zadowolony ze szczegółowej i szybkiej odpowiedzi 
Piotr, logistyk, 49 lat
Bardzo dziękuję za odpowiedź, która wyjaśniła wszystkie moje wątpliwości. Szybka i fachowa porada, bez wychodzenia z domu. Sprawa godna polecenia każdemu, kto takiej pomocy potrzebuje!
Teresa
Odpowiedz byla wyczerpująca i pomocna w mojej sytuacji.
Stanisława
Super!!! Odpowiedz na pytanie sprawnie i szybko zostało załatwione.
Gabriela, ekonomista. 61 lat
Szybka wyczerpującą porada, cena przystępna
Andrzej, kierownik wsparcia, 64 lata
Korzystam od czasu do czasu i otrzymuję wyczerpujące odpowiedzi.
Aleksandra
Dziękuję za udzielenie wyczerpującej informacji
lidia

Na początek wspomnę o samej umowie darowizny. Tę kwestię reguluje Kodeks cywilny (K.c.), a dokładniej art. 888 i następne.

W polskim porządku prawnym jest to umowa, której przedmiotem może być zarówno rzecz ruchoma, jak i nieruchomość. W zupełności możliwe jest więc, jak w Pani sytuacji, aby przedmiotem darowizny była nieruchomość.

Z kolei jeżeli przed otwarciem spadku (czyli śmiercią spadkodawcy) dochodzi do obdarowania spadkobiercy, to w grę wchodzą przepisy o zaliczaniu darowizn na tzw. schedę spadkową. Przepisy te wprowadzono, aby niejako czynić zadość zasadom współżycia społecznego, tj. aby nie było tak, że przed otwarciem spadku spadkodawca dokonuje znacznych darowizn na rzecz swojego przyszłego spadkobiercy, który po otwarciu spadku mógłby się jeszcze domagać spadkobrania z istniejących składników masy spadkowej. Taką sytuację przewidziano w przepisie art. 1039 K.c. Zgodnie z jego treścią:

„§ 1. Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

§ 2. Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny lub zapisu windykacyjnego na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego niewymienionego w paragrafie poprzedzającym.

§ 3. Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.”

Jeżeli przyjrzeć się brzmieniu tego przepisu, to widać od razu, że jego podstawowym celem jest przywrócenie właściwych proporcji pomiędzy korzyściami uzyskiwanymi w ramach dziedziczenia ustawowego przez następujące kategorie podmiotów:

  • spadkobierców;
  • obdarowanych;
  • zapisobierców windykacyjnych.

Funkcja tego przepisu jest zatem prosta: w skład masy spadkowej po spadkobiercy wlicza się również dokonane przezeń darowizny oraz zapisy windykacyjne, co można rozpatrzyć na prostym przykładzie:

A – to spadkobierca i jednocześnie darczyńca; B, C i D to spadkobiercy ustawowi. A dokonuje darowizny na rzecz B w postaci nieruchomości na kwotę 380 tys. zł. A umiera i zostawia w spadku nieruchomość o wartości 450 tys. zł.

W skład masy spadkowej wchodzą więc: nieruchomość o wartości 450 tys. zł do podziału między troje spadkobierców; czyli zasadniczo każdy z nich dostałby po 150 tys. zł;

Jednak ponieważ jeden z nich dostał już 380 tys. zł darowizny, to zalicza się ją w poczet jego udziału w majątku spadkowym.

Według art. 1040 K.c. – jeżeli wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegających zaliczeniu przewyższa wartość schedy spadkowej, spadkobierca nie jest obowiązany do zwrotu nadwyżki. W wypadku takim nie uwzględnia się przy dziale spadku ani darowizny lub zapisu windykacyjnego, ani spadkobiercy zobowiązanego do ich zaliczenia.

W powyższych okolicznościach, ustalając schedy należne pozostałym spadkobiercom, pomija się danego spadkobiercę, a darowizn i zapisów windykacyjnych uczynionych na jego rzecz nie dolicza się do wartości całego spadku.

Ustalenie, czy wartość darowizn i zapisów windykacyjnych uczynionych na rzecz danego spadkobiercy przewyższa wartość jego schedy spadkowej, powinno nastąpić po przeprowadzeniu obliczeń przewidzianych w art. 1042 K.c.

O ile jednak zaliczanie darowizn na poczet schedy spadkowej jest w prawie cywilnym zasadą i dotyczy jedynie dziedziczenia ustawowego (czyli sytuacji, gdy nie ma testamentu lub testament został unieważniony), to możliwe jest wyłączenie zastosowania powyższej regulacji. Służy temu człon drugi § 1 przepisu: „chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia”.

Otóż wydaje się, że o ile umowa darowizny nie została wzruszona (co jest możliwe przede wszystkim na gruncie przepisów K.c. o bezwzględnych wadach oświadczeń woli (tj. art. 82 i 83 K.c.), to możliwe jest zastrzeżenie w niej, że darczyńca wyłącza konieczność zaliczenia w poczet schedy spadkowej przedmiotu darowizny. Takie postanowienie mogło zostać zawarte w przedmiotowej umowie darowizny.

Jest to zapewne przewidziane expressis verbis, czyli wprost w umowie darowizny.

Najczęściej dokonuje się tego w postaci klauzuli: „darczyńca zwalnia obdarowanego z obowiązku zaliczenia w poczet schedy spadkowej przedmiotu niniejszej umowy”. W takim wypadku sprawa jest prosta i nie trzeba dokonywać zaliczenia.

Co więcej, ustawodawca poszedł w przepisie dalej i uznał, że nawet okoliczności darowizny mogły wskazywać, że darczyńca chciał, aby darowizna została wyłączona ze schedy spadkowej. Może to mieć miejsce np. wtedy, gdy darczyńca ustnie zapewnił obdarowanego, przy obecności świadków, że taka jest jego wola. Przy tym taka deklaracja niewątpliwie wymaga odpowiedniego udowodnienia. Tutaj można poczynić kolejną uwagę: w każdym postępowaniu sądowym, czy to procesowym, czy nieprocesowym, najważniejsza jest możliwość udowodnienia, wykazania dowodami istnienia bądź nieistnienia danej okoliczności. Często zdarza się, że mimo że strona „ma rację”, przegrywa sprawę, ponieważ nie ma dowodów lub nieumiejętnie przeprowadza czynności dowodowe.

Na temat oświadczenia darczyńcy – spadkodawcy i jego formy wypowiedziała się również doktryna prawnicza, zdaniem której oświadczenie spadkodawcy o zwolnieniu darowizny z obowiązku jej zaliczenia na schedę spadkową może być zamieszczone w umowie darowizny, w innej czynności prawnej (np. w testamencie), może też stanowić odrębne oświadczenie woli (art. 60). Nie wymaga się przy tym zachowania jakiejś szczególnej formy. (por. E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2011, s. 309, pkt 7. Odmiennie: J. Piątowski, Prawo spadkowe, Warszawa 2002, s. 245 – który uważa, iż późniejsze niż w chwili zawarcia umowy darowizny zwolnienie od obowiązku zaliczenia może nastąpić tylko w testamencie).

W świetle powyższego fragmentu trzeba więc przyjąć, że kwestia umiejscowienia danego oświadczenia ma duże znaczenie i nie jest do końca wyjaśnione, czy może to być dokonane również w innych dokumentach, np. w odrębnym pisemnym oświadczeniu darczyńcy.

Odnosząc zatem powyższe rozważania do zadanych przez Panią pytań, uznać należałoby, że co do zasady Pani brat będzie dziedziczył po mamie na równi z Panią i ojcem, jednak Pani jako zainteresowana powinna wskazać, że brat otrzymał już darowiznę od spadkodawcy i nie powinien być brany pod uwagę w rozliczeniach.

Tak więc w toku postępowania działowego Pani powinna podnieść okoliczność, że Pani brat był obdarowany przez matkę. Oczywiście tutaj też dla Pani ważna jest kwestia, czy brat otrzymał nieruchomość w drodze darowizny z poleceniem opieki bądź służebnością, czy też np. w drodze dożywocia, która jest uważana za umowę odpłatną i która może wyłączyć jej zaliczenie na schedę spadkową. To musi Pani ustalić.

Dodam jeszcze jedną istotną rzecz: mianowicie wyłączenie zaliczania darowizn na schedę nie wyłącza zaliczania ich do spadku na poczet należnego zachowku.

Według art. 991 K.c.:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Według art. 993 K.c.: Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Zgodnie z art. 994 K.c.:

„§ 1. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

§ 2. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

§ 3. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.”

Krótko mówiąc – gdyby Pani mama pozostawiła działkę o wartości 450 tys. zł łącznie, natomiast wartość nieruchomości będącej przedmiotem darowizny (według stanu z chwili darowizny, a według cen dzisiejszych) wynosiłaby 380 tys. zł, to wówczas Pani dziedziczy 150 tys. zł, a brat i ojciec po 150 tys. zł (gdyby nie było zaliczenia na schedę).

Gdyby jednak Pani mama nie dokonała darowizny, to spadek miałby wartość 830 tys. zł = Pani należałoby się ok. 276.666,66 zł. Pani jest więc pokrzywdzona o 126.666 zł. Przysługuje Pani zachowek w wysokości połowy tego, co by dziedziczyła Pani, uwzględniając, że w skład spadku wchodzi także przedmiot darowizny, czyli 1/2 × 276 666,66 zł = 138 000 zł.

Jednak z samej nieruchomości odziedziczyła Pani 150 tys. zł, czyli kwotę przewyższającą zachowek. Moim więc zdaniem dopłata do zachowku się Pani nie należy.

Najpierw więc swoje roszczenia należy rozpocząć od sprawy o dział spadku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Prezentowana opinia prawnika nie zawiera odpowiedzi na dodatkowe pytania klienta i dlatego może nie wyczerpywać w pełni omawianego zagadnienia. Często dopiero dzięki dodatkowym pytaniom i odpowiedziom można uzyskać kompletną poradę prawną. Podkreślamy, że w naszym serwisie można zadawać dodatkowe pytania bez ograniczeń czasowych i ilościowych.


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Zabezpieczenie majątkowe dzieci jeszcze przed śmiercią

Mamy z mężem dwoje dzieci i małą wnuczkę. Chcemy uporządkować sprawy majątkowe tak, aby po naszej śmierci nie wystąpił problem zachowku. Jak to należy zrobić? Dla syna przeznaczyliśmy pieniądze ze sprzedaży mieszkania. Córka z mężem i wnuczka odziedziczą połowę „bliźniaka”, którego są równocześnie współwłaścicielami. I drugie pytanie: Syn planuje małżeństwo. Ze swoją partnerką kupili mieszkanie na kredyt. Z pieniędzy ze sprzedaży mieszkania chce spłacić resztę kredytu i kupić działkę budowlaną. Jak zabezpieczyć jego prawa majątkowe w razie ewentualnego rozstania małżonków?

Opieka nad babcią i remont mieszkania a zachowek dla jej dzieci

Moi teściowie mieszkali w mieszkaniu komunalnym. Teść zmarł w 2006 r., a teściowa w 2008 r. wykupiła to mieszkanie z naszą pomocą finansową (daliśmy całą kwotę pod warunkiem, że to mieszkanie za życia daruje naszej córce). Tak też się stało. W 2009 r. notarialnie babcia darowała wnuczce mieszkanie. Dodam, że było ono w bardzo złym stanie technicznym – urząd gminy sporządził wycenę. Babcia cały czas mieszkała w tym mieszkaniu, a my się nią opiekowaliśmy, nie otrzymując żadnej pomocy od rodzeństwa męża. Zrobiliśmy w nim generalny remont, na co mamy rachunki. Niestety babcia w ubiegłym roku zmarła. Czy jej pozostałym dzieciom należy się zachowek? Jeśli tak, to od jakiej wartości – sprzed remontu czy po remoncie?

Zachowek z odsetkami

Sąd przyznał zachowek mojej rodzinie z odsetkami od dnia złożenia pozwu, to jest od lutego 2015 r. Sprawa się przeciągała, gdyż najpierw sąd zmieniał lokalizację, rodzina odwoływała sesję sądową, a żądanie zachowku było dwukrotnie wyższe od przyznanego. Potrzebna była opinia rzeczoznawcy. Publikacja wyroku odbyła się 30 stycznia 2017 r. Wyrok nie jest jeszcze prawomocny, a sąd każe naliczać już odsetki i samemu je policzyć. Czy muszę płacić odsetki, czy mogę się od nich wybronić?

Obawy o roszczenia rodzeństwa po śmierci rodziców.

Otrzymałam 10 lat temu od rodziców w darowiźnie dom ze służebnością osobistą mieszkania dla nich, tj. mogą dożywotnio i nieodpłatnie korzystać z całego budynku. Pomagam im finansowo (koszty utrzymania domu). Mam jednak obawy o przyszłe roszczenia ze strony mojego rodzeństwa po śmierci rodziców. Czy słusznie?

Zabezpieczenie darowizny przed roszczeniami o zachowek

Mąż rozwiódł się z pierwszą żoną przed kilkunastu laty, zrzekł się całego majątku na jej rzecz. Majątek stanowiło mieszkanie 2-pokojowe zakupione z jego pieniędzy, zamienione przy udziale pieniędzy żony we wspólne duże mieszkanie. Zamieszkał w moim mieszkaniu, wzięliśmy ślub. Niedługo po rozwodzie była żona zmarła i mieszkanie z umeblowaniem przeszło na ich jedyne dziecko. W zeszłym roku mąż przepisał mi w formie darowizny mieszkanie, które przed paru laty odziedziczył po swoim ojcu. Chcę zabezpieczyć tę darowiznę przed roszczeniami o zachowek ze strony dziecka mojego męża. Czy np. sporządzenie właściwego testamentu byłoby tu skuteczne? Proszę mi doradzić!



Zapytaj prawnika

Szukamy ambitnego prawnika » wizytówka Zadaj pytanie »