Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy zrzeczenie się spadku to dobre rozwiązanie?

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 2021-04-30

Kilka miesięcy temu zmarł mój tata, nie zostawiając testamentu. Zostawił w spadku mieszkanie, działkę, samochód. Mieszkanie było wspólne rodziców, pozostałe elementy spadku - tylko taty. Mama prosi mnie i brata, żebyśmy zrzekli się spadku na jej korzyść. Mówi, że jak zrobimy to przed upływem 6 miesięcy, to nie trzeba iść do sądu. Oboje z bratem mieszkamy za granicą. Nie wiem czy zrzeczenie się spadku jest dobrym rozwiązaniem. Obawiam się, że jeśli zrzeknę się swojej części, zostanę z niczym nawet po śmierci mamy. Ona poważnie choruje, do tego faworyzuje brata. Co mam robić?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Czy zrzeczenie się spadku to dobre rozwiązanie?

Proponuję zachować zdrowy rozsądek oraz opracować strategię działania – najlepiej racjonalną. Przejawem racjonalnego podejścia mogłaby okazać się gotowość do ustępstw – co jednak należy odróżniać od faktycznej kapitulacji; wzajemne (co ważne!) ustępstwa zaakcentowano w ustawowej konstrukcji ugody – wyrażonej w artykułach: 917 oraz 918 Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.). Pani zamieszkiwanie za granicą mogłoby przyczynić się do osiągnięcia porozumienia.

Termin na decyzję co do spadku

Rzeczywiście, ważny może okazać się sześciomiesięczny termin – jednak faktyczne straszenie perspektywą „pójścia do sądu” to bardzo poważna przesada. W art. 1015 Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.) ustanowiono sześciomiesięczny (od dowiedzenia się o tytule swego powołania) termin do złożenia oświadczenia co do spadku (art. 1012 i następne K.c.); złożenie właściwego oświadczenia co do spadku ściśle wiąże się z odpowiedzialnością za długi spadku (art. 1030 i następne K.c.) – istotę ryzyka (zwłaszcza związanego z prostym przyjęciem spadku) wyrażono szczególnie w art. 1031 K.c.. Jeżeli spadek (art. 922 K.c.) po Pani Tacie może być poważnie zadłużony, to najbardziej ryzykowne byłoby przyjęcie spadku wprost (proste przyjęcie spadku). Ostrożność wskazuje na potrzebę przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ponieważ pozwala to ograniczyć odpowiedzialność za długi spadku; warunkiem skorzystania z dobrodziejstwa inwentarza jest sporządzenie spisu inwentarza przez komornika sądowego (co na ogół bywa kosztowne) albo wykonanie (i skierowanie do „sądu spadku”) wykazu inwentarza. Trzecim wariant oświadczenia co do spadku to odrzucenie spadku (co znaczy, że „nie chce się mieć nic wspólnego ze spadkiem”). Wprawdzie w przypadku odrzucenia spadku przez Panią bezprzedmiotowe okazałoby się zajmowanie się przez Panią samym spadkiem (z uwagi na brak własnych udziałów w spadku odrzuconym), ale proszę zwrócić uwagę na to, że odrzucenie spadku przez Panią skutkowałoby wyzwaniami dla Pani zstępnych (dzieci) lub dla Państwa (jako rodziców, w przypadku dzieci niepełnoletnich). W Polsce dla odrzucenia spadku w imieniu dziecka niepełnoletniego wymaga się uzyskania „sądu opiekuńczego”.

Szczególnie ryzykowne dla Pani byłoby połączenie przyjęcia spadku wprost oraz rezygnacji ze swych udziałów w spadku (albo z udziałów we współwłasności określonych składników spadku); w takim przypadku Pani mogłaby być zobowiązana do spłacania (części) długów spadku, rezygnując z określonych wartości majątkowych. Tego szczególnie należy unikać.

Oświadczenie dotyczące spadku po tacie

Pani wolno złożyć oświadczenie co do spadku (np. przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza) samodzielnie – nawet bez powiadamiania współspadkobierców. Sposób („tryb”) składania oświadczeń co do spadku uregulowano w art. 640 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego (skrótowo: K.p.c.). Oświadczenie co do spadku może zostać złożone przed sądem (nie tylko przed „sądem spadku”) lub przed notariuszem w Polsce – inny sąd lub notariusz są zobowiązani przedstawić określone dokumenty „sądowi spadku”.

Wiele osób (w różnych okolicznościach i kontekstach) przekonało się o tym, jak ryzykowne może okazać się stawanie do (czyli uczestniczenie w) czynności notarialnej przez kogoś innego faktycznie zamówionej, a zwłaszcza uzgodnionej lub zaprojektowanej. Ośmielam się zachować daleko idącą ostrożność na wypadek propozycji, by „wszystko załatwić za jednym zamachem u notariusza” (potocznie rzecz ujmując). Oświadczenie co do spadku (np. oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza) można złożyć nawet zupełnie odrębnie od postępowania w „sprawie spadkowej” lub od sporządzania notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Proponuję zapytać w polskiej placówce konsularnej o możność złożenia w takiej placówce oświadczenia co do spadku oraz o wysokość opłat konsularnych; są (z różnych względów) ograniczenia w dokonywaniu czynności notarialnych przed konsulami, a ponadto opłaty konsularne bywają wysokie (co ciekawe, chodzi głównie o opłaty związane dotyczące faktycznie usług, a nie o czynności związane np. ze współpracą z polskimi sądami, np. ewentualnie z organizacją przesłuchania na odległość).

Czemu – poza działaniem „pod presją chwili” – miałoby służyć kumulowanie: złożenia oświadczenia co do spadku, sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia oraz działu spadku podczas jednej „wizyty u notariusza” (proponuję odróżniać załatwianie ważnych spraw w kancelarii notarialnej od ewentualnej wizyty towarzyskiej w takiej kancelarii)? Bez Pani obecności (a nawet bez przejawienia przynajmniej minimum zgody) notariusz nawet nie powinien przystąpić do sporządzania aktu poświadczenia dziedziczenia (oraz związanego z nim protokołu dziedziczenia) – chodzi o znowelizowaną wersję przepisów o sporządzaniu aktów poświadczenia dziedziczenia (art. 95a i następne Prawa o notariacie).

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku

Gdyby Pani (samodzielnie albo przez swego pełnomocnika) złożyła w sądzie polskim wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po Pani tacie, to faktycznie rację bytu straciłoby (moim zdaniem, faktycznie niezbyt poważne) argumentowanie o „uniknięciu chodzenia do sadu”. Pełnomocnictwo (art. 98 i następne K.c.) może zostać udzielone adwokatowi lub radcy prawnemu (w tym mogłaby pomóc Administracja „ePorad24”) albo komuś z bliskiego grona rodzinnego (art. 87 K.p.c.).

Model załatwiania „spraw spadkowych” w Polsce jest dwuetapowy: wpierw oficjalne stwierdzenie dziedziczenia, a następnie ewentualny dział spadku.

Ryzyko zrzeczenia się spadku – utracenie udziałów

Daleki jestem od wydawania Pani poleceń – w tym mogących zwiększać konflikt w gronie rodzinnym. Dlatego proponuję zastanowić się nad Pani ewentualnymi ustępstwami. Jeżeli odnośny samochód jest wart niezbyt wiele, to być może niewielkim problemem (lub wyrzeczeniem) okazałoby się darowanie (związanych z dziedziczeniem) udziałów (art. 204 K.c.) we współwłasności (art. 195 i następne K.c.) tegoż auta komuś z grona spadkobierców; oczywiście, Pani wolno żądać odpłatności (typowej dla umowy sprzedaży lub właściwej „działom majątkowym”), a więc umowa darowizny (art. 888 i następne K.c.) nie jest żadnym obowiązkiem (tak ja, stanowiące faktycznie darowiznę, określone ustępstwa). Dla Pani mamy może być ważny spokój w jej aktualnej sytuacji (wdowieństwo, wiek, stan zdrowia); w związku z tym proponuję rozważyć zaproponowanie (na etapie działu spadku) zawarcia umowy o podziale mieszkania do używania (tak zwany podział quoad usum, przewidziany w art. 206 K.c.) – by Pani mama była uprawniona do końca swego życia samodzielnie zamieszkiwać w danym mieszkaniu (a każdy nadal pozostałby współwłaścicielem). Oczywiście, w grę może wchodzi rezygnacja z określonej wielkości udziałów we współwłasności jednego składnika majątkowego (np. podlegającego dziedziczeniu tytułu prawnego do mieszkania) w zamian (czyli w sposób właściwy dla umowy zamiany) za określone wartości majątkowe (np. określoną wielkość udziałów we współwłasności nieruchomości, przez Panią nazwanej „działką”).

Sporo okoliczności wymaga rozważenia oraz policzenia. Moim skromnym zdaniem, uproszczony (a zwłaszcza bardzo uproszczony) sposób załatwiania „sprawy spadkowej”). Wartość składników majątkowych może mieć bardzo duże znaczenie; być może zasadne okazałoby się skorzystanie z usług rzeczoznawcy majątkowego. Być może trzeba będzie sprawdzić stan rachunków bankowych (ewentualnie kont z ubezpieczeń w ich szerokim znaczeniu). Prawdopodobnie określone składniki majątkowej za życia Pańskiego taty wchodziły w skład wspólności majątkowej małżeńskiej między Pani rodzicami; szczególnie w takim przypadku wypadałoby rozważyć wykonanie „remanentu majątkowego” – przez zestawienie sytuacji majątkowej Pani rodziców z art. 31 i następnymi Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ryzyko związane z utratą majątku po tacie

Dość często spotkać się można z takimi sytuacjami, że (część) dzieci zmarłego małżonka rezygnuje z należnych im uprawnień majątkowych na rzecz owdowiałego małżonka (szczególnie w przypadku rezygnacji na rzecz swego rodzica), a następnie owdowiały małżonek dokonywanymi przez siebie darowiznami lub w swym testamencie znacznie faworyzuje niektóre osoby z grona rodzinnego (np. spośród rodzeństwa). Obca jest mi wola przewidywania przyszłości; jednakże proponuję, by Pani zwróciła uwagę na to, że akt poświadczenia dziedziczenia może być sporządzony po upływie parudziesięciu lat od śmierci spadkodawcy, czyli od otwarcia spadku (art. 922 K.c. w związku z art. 924 K.c.). Skoro już w tak oczywistym aspekcie pojawiło się „zakłócenie”, to czy wolno spodziewać się braku „niespodzianek” w innych aspektach. Pani wolno mieć własne stanowisko w sprawie spadku (art. 922 K.c.) oraz postępowania spadkowego (art. 627 i następne K.p.c.).

Wyrażam nadzieję na to, że ta odpowiedź pomoże Pani dobrze chronić swe uprawnienia w związku z dziedziczeniem.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

Szukamy prawnika »