Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy nie mogę starać się o zachowek?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-07-08

Cztery lata temu zmarła moja mama. W testamencie cały swój udział w domy przepisała mojego bratu. Rodzice nie żyją. Jest nas czworo rodzeństwa. Obie pozostałe siostry zrzekły się swojej części na korzyść brata. Jest on jedynym spadkobiercą. Nie wiedziałam, że do tej pory nie mogę starać się o zachowek. Czy w ogóle mam takie prawo? Brat nie chce na to przystać. Dodam, że po mamie dostałam tylko kilka rzeczy osobistych. Co robić?

Stosownie do art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „zstępnym (dzieci, wnuki itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

„Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia” (art. 991 § 2 K.c.).

Pani jest niewątpliwie uprawnioną do zachowku po śmierci mamy. Osoba uprawniona do zachowku może ubiegać się o zachowek w przypadku, gdy nie otrzymała równowartości należnego jej zachowku ani w wyniku darowizny (mama nie przekazała Pani w darowiźnie żadnych przedmiotów majątkowych) ani w wyniku dziedziczenia (mama nie pozostawiła w spadku żadnych przedmiotów spadkowych lub sporządziła testament na rzecz innej osoby lub innych osób).

Jak wynika z opisu sprawy, zmarła pozostawiła testament na rzecz jednego spadkobiercy – Pani brata, a więc w takiej sytuacji Pani będzie należał się zachowek.

Pani może też ubiegać się o uzupełnienie zachowku, jeżeli otrzymała już Pani jakieś darowizny od mamy, ale nie będą one pokrywały należnego Pani zachowku.

Przy obliczaniu zachowku należnego Pani należy uwzględnić darowizny, jakich mama dokonała za swojego życia. Darowizny uczynione przez spadkodawcę dolicza się bowiem do spadku przy obliczaniu zachowku.

Według art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Art. 994 § 1 K.c. wskazuje natomiast, iż „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

Stosownie do art. 1000 § 1 K.c., „jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny”.

Dla obliczenia zachowku po śmierci mamy należy do spadku po niej doliczyć darowizny, jakich dokonała ona za swojego życia. Sposób na wyliczenie zachowku jest następujący:

Wartość spadku ustalona dla potrzeb obliczenia zachowku (wartość spadku + wartość darowizn) x (razy) udział danego spadkodawcy wynikający z dziedziczenia ustawowego x (razy) ułamek należnego zachowku (1/2* lub 2/3**) - (minus) darowizny (lub wartość spadku który otrzymał uprawniony do zachowku w spadku) dla uprawnionego do zachowku = wartość zachowku.

* Zachowek w wysokości 1/2 należy się wówczas, gdy uprawniony do zachowku w chwili śmierci spadkodawcy był pełnoletni lub zdolny do pracy.

** Zachowek w wysokości 2/3 należy się wówczas, gdy uprawniony do zachowku w chwili śmierci spadkodawcy był niepełnoletni lub niezdolny do pracy.

Aby obliczyć wartość zachowku należnego uprawnionym, należy ustalić wartość spadku, a następnie dodać do tej wartości wartość darowizn doliczanych do spadku co pozwoli na ustalenie tzw. substratu zachowku. Substrat zachowku stanowi podstawę ustalenia kwoty należnej uprawnionemu tytułem zachowku.

Mimo iż przepisy tego nie wskazują wyraźnie, podstawą określenia wartości spadku pozostawionego przez zmarłego jest czysta wartość spadku. Należy więc w pierwszej kolejności od aktywów spadku (wartość przedmiotów i praw majątkowych pozostawionych przez spadkodawcę) odjąć pasywa spadku, a więc długi spadkowe.

Stosownie do art. 922 § 3 K.c. „do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach kodeksu cywilnego”.

Aby obliczyć czystą wartość spadku, należy więc od wartości aktywów spadku odliczyć długi spadkowe. Można też odliczyć koszty pogrzebu i koszty postępowania spadkowego.

Trzeba zauważyć, że roszczenie o zachowek ma charakter majątkowy, wobec czego podlega przedawnieniu według zasad ogólnych, unormowanych w art. 117 i nast. K.c.

Zgodnie z art. 1007 § 1 K.c. „roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu”.

Natomiast stosownie do § 2 cytowanego artykułu „roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku”.

W dniu 23 października 2011 r. wprowadzone zostały zmiany w Kodeksie cywilnym, które zmieniły w sposób istotny dotychczasowe przepisy odnoszące się do przedawnienia roszczenia o zachowek. Do 23 października 2011 roku obowiązywał trzyletni termin przedawnienia roszczenia o zachowek, a nie pięcioletni, a więc takie roszczenia szybciej ulegały przedawnieniu.

Od dnia wejścia w życie zmian do art. 1007 K.c. roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu lub pięciu lat od dnia otwarcia spadku (czyli zasadniczo śmierci spadkodawcy).

Nowy pięcioletni termin przedawniania roszczenia o zachowek ma zastosowanie również do roszczeń o zachowek powstałych przed dniem wejścia zmian do K.c., a więc przed dniem 23 października 2011 r., a które w tym dniu nie były jeszcze przedawnione.

Początek biegu terminu przedawnienia wyznacza sąd, umieszczając na testamencie wzmiankę o dacie otwarcia i ogłoszenia testamentu (art. 649–651 K.c.).

Jak wynika z opisu sprawy, raczej roszczenie o zachowek nie uległo przedawnieniu, a więc może Pani wystąpić do brata z takim żądaniem. Aby skutecznie dochodzić zachowku, proponuję Pani w pierwszej kolejności wystąpić do swojego brata z pisemnym wezwaniem o zapłatę zachowku w określonym terminie.

Jeżeli brat nie odpowie na Pani wezwanie i nie zapłaci Pani należnego zachowku, to wówczas pozostaje Pani droga sądowa – złożenie pozwu o zachowek. Składając do sądu pozew o zachowek, należy go opłacić. Opłata od takiego pozwu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Wartość przedmiotu sporu to kwota dochodzona w pozwie. Pozew o zachowek powinna Pani złożyć w sądzie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Brat ma racje mówiąc, że w trakcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie może Pani wystąpić o zachowek. Musi Pani poczekać, aż postanowienie wydane w aktualnie toczącym się postępowaniu będzie prawomocne i dopiero wówczas może Pani wezwać brata do zapłaty zachowku, a jeżeli brat nie zapłaci go dobrowolnie, to musi Pani założyć odrębną sprawę w sądzie o zapłatę zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Czy jestem uprawniona do dochodzenia zachowku?

Mam pytanie o prawo do zachowku po mojej mamie. Moja mama dokonała wykupu mieszkania i następnie aktem notarialnym właścicielem mieszkania uczyniła...

Rozliczenia między rodzeństwem po śmierci rodziców

W 1999 r. rodzice podarowali mi dom w zamian za dożywotnią służebność. W domu od lat z mężem dokonujemy remontów i modernizacji. Mam...

Ojciec zmarł, matka żyje - co z zachowkiem?

W 2008 r. moi rodzice przekazali swoje mieszkanie darowizną mojej siostrze. Tata zmarł rok temu, mama żyje. Czy należy mi się zachowek?

Darowizna do majątku wspólnego a zachowek

Przed 18 laty zmarł mój ojciec i tego samego roku, 3 miesiące później –  mój brat. Kilka lat później przeprowadziliśmy sądownie...

Nieodpłatne przysporzenie od spadkodawcy

Mój mąż umową o częściowy dział spadku oraz zniesienia współwłasności dokonał nieodpłatnego zniesienia współwłasności nieruchomości na rzecz...

Mniejsza darowizna, czy należy się wyrównanie?

Dostałem mniejszą darowiznę niż siostra, czy należy mi się wyrównanie w zachowku? Akty notarialne obu darowizn zostały sporządzone 19 lat temu, ojciec...

Prawo dzieci z pierwszego małżeństwa do zachowku

Matka zmarła w 1970 roku. Po jej śmierci ojciec ożenił się po raz drugi i miał z drugą żoną córkę. Cały majątek jeszcze za życia...

Co można zrobić, aby odsunąć dzieci męża od dziedziczenia?

Mąż ma dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa. Kontakt ogranicza się niestety tylko do spraw finansowych. Posiadamy z mężem majątek, na który...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »