Kategoria: Testament

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Czy zapis testamentowy jest zapisem windykacyjnym?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2014-06-06

Moja zmarła teściowa zapisała moje żonie swój dom w testamencie („Anna Z. powołuje do całości spadku swoją córkę, Lidię N.…”). Czy tak sporządzony testament jest zapisem windykacyjnym? Teściowa pominęła syna i wnuka (po drugiej córce), którzy się nią w ogóle nie interesowali, a w ostatnich latach choroby nawet nie utrzymywali kontaktu (teściową zajmowała się wyłącznie moja żona). Nie mamy oszczędności, a wiemy, że pozostali spadkobiercy na pewno wystąpią o zachowek. Czy jest szansa, żebyśmy go nie płacili? Jak powinna postępować teraz żona? Jak uniknąć opłat sądowych itp.?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję bardzo państwa odpowiedzi na zadane pytania bardzo mi pomogły dziękuję za fachową pomoc pozdrawiam.
Adam, technik budowlany, 37 lat
Szybkość i jasność udzielonej porady
Henryk, 69 lat, Emeryt
Dziękuję bardzo za pomoc
Justyna, 40 lat
Jestem bardzo zadowolona, że sięgnęłam po tę formę pomocy, po prostu ceny w tradycyjnych kancelariach są nie do przyjęcia, a czasem potrzeba zwykłej podstawowej prawmiczej wiedzy, rozmowy wyjaśniającej. Polecam
Anna
Bardzo sprawna, szybka i kompetentna usługa prawna, która spełniła moje oczekiwania. W przyszłości z pewnością skorzystam znowu i polecę Państwa adres innym. 
Piotr, lekarz, 67 lat
Dziękuję bardzo za opracowanie umowy współpracy. Zawiera newralgiczne zapisy, które wg mnie jednoznacznie różnią się od umowy o pracę. Myślę, że instytucje kontrolne również będą miały takie zdanie. W przyszłości, po kontroli napiszę czy rzeczywiście tak się stało. Będę przyszłościowo korzystała z Państwa usług, a także polecę znajomym, którzy będą mieli taką potrzebę
Barbara
Doskonała i kompetentna obsługa prawna. Odpowiedzi na pytania wyczerpujące, poparte odpowiednimi odniesieniami do aktów prawnych. Bardzo szybka odpowiedz na dodatkowe, uzupełniające pytania.
Katarzyna, Informatyk, wykładowca akademicki, 46 lat
Dziękuję. Porada mi bardzo pomogła
Andrzej, elektronik, 50 lat
Profesjonalizm, rzetelność, zaangażowanie, cierpliwość (dot. dodatkowych pytań :) ), wyczerpujące odpowiedzi poparte przepisami prawa, wycena konkurencyjna :) Jestem bardzo zadowolona.
Jolanta, pracownik biurowy, 60 lat
Bardzo precyzyjna i wyczerpująca odpowiedz która mi bardzo pomogła. Dziękuję
Michał, 54 lata
Bardzo dziękuję za wyczerpującą odpowiedż.
Jolanta
Z usługi skorzystałam po raz kolejny. Uczciwe, wnikliwe i miłe podejście do problemu nieznanej osoby, z którą nie ma się bezpośredniego kontaktu. Serdecznie dziękuję
Elżbieta, 65 lat, technik technolog żywienia
Bardzo szybko i w sposób jasny otrzymałam odpowiedz. 
 
Agata
Po raz kolejny korzystam z Państwa pomocy, za pierwszym razem efekt był pozytywny, myślę że teraz również.
Ewa, 56 lat, ekonomistka
Dziękuję za pomoc. Pomogliście mi Państwo i rozwialiście wątpliwości.
Iza
Krótki czas oczekiwania na odpowiedź
Joanna
Wyczerpująca i jasna odpowiedź
Mariusz, 60 lat
Bardzo merytoryczna opinia . Bardzo dla mnie pomocna.
Jolanta, nauczycielka, 55 lat
Szybkość i rzetelność odpowiedzi.
Marta
Szybko i bardzo przystępnie wyjaśnione moje wątpliwości. Dużym plusem jest zadanie dodatkowego pytania w przedmiotowej sprawie. Polecam i w przyszłości gdy tylko będę miał problem skorzystam ponownie.
Robert, 47 lat
Witam. Uzyskałam wyczerpującą odpowiedź na zadane pytanie poparte przykładami i możliwościami rozwiązania sprawy. Odpowiedź mnie w zupełności usatysfakcjonowała. 
Edyta, 40 lat
Dziękuje za pomoc jestem uradowany państwa opiniami Było szybko ! 
Sławomir, technik, 50 lat
Szybka sprawna pomoc w dziedzinie prawa spadkowego.
Cecylia, 54 lata
Konkretnie, rzeczowo i na temat
Tomasz, chemik, 46 lat
Dziękuję, b. fachowa i wyczerpująca odpowiedz nie rozczarowałam się obsługą choć miałam wątpliwości.
Katarzyna, 40 lat
500% OK!!!
Rafał
 Możliwość uzyskania rzetelnej informacji z domu
Krzysztof, 54 lata
Szybki kontakt z prawnikiem, rzeczowa porada, ludzkie podejście do sprawy. Tacy powinni być prawnicy.
Krzysztof
Jestem bardzo zadowolona z pomocy pana Janusza Polanowskiego której mi udzielił wyczerpującej odpowiedzi.Polecam wszystkim
Wiola
Jak zwykle szybko i rzetelnie.
Joanna

Jak wynika z przytoczonego przez Pana sformułowania, jest to zwykłe rozrządzenie testamentowe na wypadek śmierci, a więc nie jest to ani zapis zwykły, ani zapis windykacyjny. Na podstawie tak sformułowanego testamentu Pana żona dziedziczy cały spadek po swojej zmarłej mamie.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Zapis windykacyjny daje spadkodawcy prawo rozporządzenia bezpośrednio poszczególnymi składnikami swojego majątku na rzecz konkretnej osoby i z chwilą otwarcia spadku po śmierci spadkodawcy zapisobiorca nabywa konkretny składnik majątku i staje się właścicielem przedmiotu zapisu, np. samochodu.

Jeżeli zmarła zawarłaby zapis, że np. zapisuje Pana żonie nieruchomość położoną przy ulicy… nr … w …, to wtedy można by było mówić o zapisie windykacyjnym.

Co się zaś tyczy zachowku, to kwestia zachowku została uregulowana w przepisach art. 991–1011 Kodeksu cywilnego.

Zachowek jest to część spadku należna osobom najbliższym zmarłego niezależnie od tego, kto został przez niego powołany do spadku w testamencie. Ustanowienie prawa do zachowku opiera się na założeniu, że każdy człowiek w razie śmierci ma moralny obowiązek pozostawienia choćby części majątku swoim najbliższym. W praktyce zachowek może być egzekwowany wtedy, gdy zmarły pozostawił testament, w którym albo w ogóle pominął osoby najbliższe, albo zapisał im zbyt małą część majątku.

Problem zachowku nie istnieje, gdy osoby do niego uprawnione otrzymają w spadku po zmarłym lub w formie darowizny część majątku równą lub wyższą od tej, jaka należałaby się im z racji zachowku. Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

W przedstawionych okolicznościach sprawy syn i wnuk zmarłej zostali pozbawieni spadku po zmarłej, czyli nic nie otrzymali po jej śmierci, ponieważ zmarła pozostawiła testament wyłącznie na rzecz Pana żony. W takiej sytuacji brat Pana żony i wnuk zmarłej są uprawnieni do żądania zapłaty zachowku od Pana żony.

Zgodnie z art. 1007 Kodeksu cywilnego roszczenie o zachowek wygasa po pięciu latach od chwili ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy). Jak rozumiem, testament już został otwarty u notariusza, a więc zaczął swój bieg pięcioletni termin przedawnienia roszczenia o zachowek od chwili ogłoszenia testamentu.

Pana żona nie musi być inicjatorem sprawy spadkowej, aby móc zapłacić zachowek, bowiem osoby zainteresowane same mogą wystąpić z takim żądaniem. Jeśli w terminie pięcioletnim nie upomną się o zachowek, to roszczenie to ulegnie przedawnieniu.

Przejdźmy teraz do wyliczenia zachowku. Według art. 993 Kodeksu cywilnego „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Zgodnie z art. 994 § 1 „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

Podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek stanowi tzw. substrat zachowku. Substrat zachowku to wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością darowizn podlegających doliczeniu. Aby ustalić wysokość należnego zachowku po śmierci, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez zmarłą oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do tego należy doliczyć wartość poczynionych darowizn.

Zgodnie z § 3 art. 922 „do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej”.

Jeżeli zatem zmarła nie sporządziłaby testamentu na rzecz Pana żony, to syn i wnuk zmarłej dziedziczyliby spadek na równi z Pana żoną. Ich udział w spadku wyniósłby zatem po 1/3. Zachowek to zwykle połowa normalnego udziału w spadku lub 2/3 – jeżeli spadkobierca w chwili śmierci danej osoby jest małoletni lub niezdolny do pracy.  Zachowek dla syna i wnuka zmarłej będzie zatem wynosił 1/6 (1/2 z 1/3) lub 2/9 (2/3 z 1/3).

Jedyną możliwością zmniejszenia zachowku będzie wykazanie przez Pana żonę, że wypłacenie go w wysokości wynikającej z art. 991 Kodeksu cywilnego sprzeczne byłoby z zasadami współżycia społecznego, a to ze względu na naganne zachowanie uprawnionego do zachowku względem spadkodawcy.

Z prawnego punktu widzenia, gdy uwzględnienie żądań pozwu o zachowek naruszałoby normy moralne lub etyczne, zawierające reguły postępowania między ludźmi, w rodzinie, podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania – dochodzenie roszczeń o zachowek może podlegać ocenie z punktu widzenia art. 5 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem „nie można czynić ze swego prawa pożytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego”. Taki działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

We w miarę niedawnym wyroku z dnia 21 października 2010 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie (sygn. akt VI ACa 332/2010) dodał nadto, że strona powołująca się na przepis art. 5 Kodeksu cywilnego nie musi wykazywać, jakie konkretnie zasady współżycia społecznego byłyby, jej zdaniem, naruszone poprzez uwzględnienie powództwa o zachowek. Należy jednak wspomnieć, że powołanie się na art. 5 K.c. zastrzeżone jest zarezerwowane dla sytuacji wyjątkowych.

W konkretnej, wspomnianej wyżej sprawie, sąd stwierdził, że zastosowanie art. 5 K.c. jest uzasadnione przez brak zaangażowania uprawnionego do zachowku w osobiste kontakty z matką, która była w bardzo podeszłym wieku, a w szczególności brak jego zaangażowania w bezpośrednią opiekę, gdy była bardzo chora, przy uwzględnieniu równocześnie, że pozwana sama mieszkała z matką przez wiele lat, w tym także w najtrudniejszym okresie życia matki, tj. jej późnej starości i następnie ciężkiej choroby.

W Państwa przypadku można próbować powoływać na ten przepis w odniesieniu do postępowania syna w stosunku do zmarłej mamy. Można wskazać, iż brat nie interesował się matką, nie pomagał w jej utrzymaniu, nie uczestniczył w kosztach leczenia, zakupie lekarstw itp. Wszystkie obowiązki dotyczące opieki i utrzymania matki spadły na Pana żonę i jej rodzinę. Pomocne będą na tę okoliczność wszelkie rachunki, faktury, zeznania świadków itp.

Wykazanie zatem w postępowaniu, że zachowanie brata było moralnie niewłaściwe względem spadkodawcy, uzasadniać może obniżenie wartości należnego mu zachowku. W sytuacji Pana żony w grę wchodzi niestety tylko obniżenie wartości należnego bratu zachowku, ponieważ pozbawienie go w ogóle zachowku nie jest już po śmierci spadkodawcy możliwe.

Co do zasady do tego przepisu sądy odwołują się niestety rzadko. Nikt zatem nie zagwarantuje Panu, iż sąd, rozpoznając żądanie zapłaty zachowku, przychyli się do Państwa stanowiska i zastosuje przepis art. 5 Kodeksu cywilnego. Jest to bowiem prawo sędziowskie, tj. pozostawione woli i swobodnej ocenie dokonywanej przez skład orzekający w ramach konkretnego przypadku, ale oczywiście warto skorzystać z tej linii obrony, jeśli nie uda się Pana żonie porozumieć z bratem oraz wnukiem zmarłej i sprawa trafi do sądu. Ważne, aby nie pozostawać biernym w stosunku do żądań finansowych uprawnionych do zachowku.

Jeśli uprawnieni do zachowku wystąpią z takim żądaniem do Pana żony, to radziłabym porozumieć się z nimi. W razie założenia przez nich sprawy w sądzie trzeba będzie liczyć się z wysokimi opłatami (5% od wartości przedmiotu sporu, wynagrodzenia rzeczoznawcy majątkowego, jeśli wyniknie spór między spadkobiercami co do wartości spadku, wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników itp.). Co do zasady wszystkie koszty procesu ponosi strona przegrana, a więc pokrycie tych kosztów spadnie na Pana żonę i tym samym rodzinę. Dlatego warto sprawę dobrze przemyśleć i spróbować polubownie załatwić kwestię zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Prezentowana opinia prawnika nie zawiera odpowiedzi na dodatkowe pytania klienta i dlatego może nie wyczerpywać w pełni omawianego zagadnienia. Często dopiero dzięki dodatkowym pytaniom i odpowiedziom można uzyskać kompletną poradę prawną. Podkreślamy, że w naszym serwisie można zadawać dodatkowe pytania bez ograniczeń czasowych i ilościowych.


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Ustanowienie kuratora dla osoby niepełnosprawnej

Ja i żona odrzuciliśmy spadek po naszym zmarłym synu (nie miał dzieci). Nasi rodzice także muszą to zrobić, ale moja mama jest chora na raka w ostatnim stadium choroby. Nie ma z nią kontaktu. Czy powinniśmy ustanowić kuratora dla osoby niepełnosprawnej, czyli dla mamy? Czy spadek powinno odrzucić też moje i żony rodzeństwo?

Uchylenie stwierdzenia nabycia spadku

Mój mąż zmarł kilkanaście lat temu, a jego wujek w ubiegłym roku. Ponieważ po wujku powinien dziedziczyć mąż, w jego miejsce wstąpił nasz syn. Mój mąż miał nieślubną córkę, której nie wskazałam do dziedziczenia, bo nie wiedziałam o jej istnieniu. Chcieliśmy z synem sprzedać odziedziczoną nieruchomość, ale podczas wizyty u notariusza dowiedzieliśmy się, że trzeba uchylić stwierdzenie nabycia spadku. Czy to prawda? Jak wygląda taka procedura?

Ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu

Moja matka zmarła wiele lat temu. Dwa lata po jej śmierci wyjechałem za granicę. Sąd ogłosił, że otrzymałem w spadku po mamie 1/3 domu. Mieszka w nim prawdopodobnie mąż mojej matki. Nie mam z nim kontaktu. Niedługo jadę do Polski i chciałbym załatwić sprawy spadkowe. Jest jeszcze jeden spadkobierca, nie wiem, gdzie mieszka. Kto może pomóc mi ustalić adresy pozostałych spadkobierców? Czy należy ustanowić kuratora, jeśli nie znam miejsca ich pobytu?

Uposażenie z tytułu śmierci w wyniku wypadku

Mój mąż jest Włochem, mieszkamy w jego kraju. W Polsce mam wykupioną polisę ubezpieczeniową zawierającą wypłatę dla uposażonych z tytułu mojej śmierci w wyniku wypadku. Chciałabym uposażyć po połowie mojego męża i moich rodziców (dzieci nie mamy, mąż ma tylko jedno z pierwszego małżeństwa). Jak będzie wyglądała sytuacja z uposażeniem w poniższych sytuacjach. 1. W katastrofie podróżnej ja i mąż giniemy jednocześnie – dla kogo świadczenie, czy tylko dla moich rodziców, czy też dla pasierba? 2. Po wypadku najpierw umieram ja, kilka godzin po mnie mąż – czy jego syn dziedziczy uposażenie po mnie? 3. Po wypadku najpierw umiera mąż, potem ja.

Wniosek o nabycie praw do spadku

W listopadzie zmarł mąż mojej ciotki (siostry mamy), a kilka tygodni temu – ciotka. Wujek w testamencie wydziedziczył ich jedynego syna, a do spadku powołał swoją żonę. Po jego śmierci ciotka sporządziła swój testament, wydziedziczając syna. Obecnie cały dobytek może zostać rozkradziony przez syna zmarłych, chcemy tego uniknąć i uszanować wolę wujostwa. Kto i jak powinien złożyć wniosek o nabycie praw do spadku? Czy da się jakoś zabezpieczyć spadek przed wydziedziczonym synem?

Testament na rzecz dwóch osób

Jestem samotną osobą, mam tylko ojca i brata mojej mamy (wuja). Dysponuję połową mieszkania (drugą tata) i innym mieszkaniem – moją własną kawalerką. Zastanawiam się nad sporządzeniem testamentu, w którym połowę wspólnego mieszkania przekazałabym mojemu tacie, a kawalerkę – przyjaciółce. Jakie mam możliwości? Czy dalsi krewni (np. wuj) są uprawnieni do zachowku?

Dysponowanie rachunkiem maklerskim po śmierci męża

Mój mąż zmarł miesiąc temu. Pozostawił testament, w którym przekazuje wszystko mi. Czy mogę sprzedać jego samochód i dysponować rachunkiem maklerskim (mam hasła itp.)?

Majątek małżonków z rozdzielnością

Mamy z żoną rozdzielność majątkową od 2007 roku. Żona od 2009 roku założyła własną działalność gospodarczą (jednoosobową). Chcielibyśmy zawrzeć akt notarialny, który określa dziedziczenie praw do majątku i do firmy – w przypadku śmierci żony na męża i odwrotnie – z męża na żonę. Żona jest właścicielem firmy, mąż i żona jest współwłaścicielem domu, nie ma majątku firmy.



Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Szukamy ambitnego prawnika » wizytówka Zadaj pytanie »