Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Darowizna nieruchomości w zamian za spłatę długów a zachowek

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2019-06-03

Moja siostra była rozwódką, miała jedną córkę. Miała zasądzone alimenty, których nie płaciła i mnóstwo innych długów. Umówiłyśmy się, że ja spłacę jej długi i alimenty, a ona przekaże mi nieruchomość, którą posiada. Zgodziła się i spisałyśmy umowę darowizny u notariusza. Miało to miejsce dwa lata temu. Ostatnio siostra zmarła i jej córka domaga się ode mnie zachowku. Czy spłata długów siostry, koszty pogrzebu i opieki przed jej śmiercią mogą być argumentami, które spowodują, że sąd zasądzi mniejszy zachowek?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Uprawnienie do zachowku wynika z art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:

  • roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu);
  • roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i/lub zapisu w testamencie.

Termin na żądanie zachowku wynosi 5 lat od dnia śmierci spadkodawcy lub od dnia otwarcia i ogłoszenia testamentu, jeżeli zmarły taki testament pozostawił.

Córka Pani zmarłej siostry jest niewątpliwie osobą uprawnioną do zachowku po śmierci matki i ma prawo domagać się od Pani zachowku pod warunkiem, że ani w spadku, ani w darowiznach od matki nie otrzymała majątku o wartości równej lub wyższej niż przysługujący jej zachowek.

W tym miejscu pragnę zwrócić uwagę na argumenty, których można użyć do obrony w ewentualnym procesie sądowym o zachowek.

Po pierwsze, spłata długów drugiej osoby jeszcze za jej życia nie ma znaczenia w odniesieniu do kwestii spadkowych po jej śmierci. Jednakże może Pani spróbować dowodzić przed sądem, że kwota, którą wydała Pani na spłatę długów siostry była de facto pożyczką na rzecz siostry, a obowiązek zwrotu tej kwoty wchodzi do długów spadkowych po siostrze, obniżających wartość czynną spadku, a tym samym i zachowek dla osób uprawnionych.

Można także twierdzić, że siostra uzyskała tym samym, względem Pani, korzyść majątkową bez podstawy prawnej.

Zgodnie z art. 405 K.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

To roszczenie (o zwrot) również wchodzi do długów spadkowych i pomniejszy odpowiednio wartość czynną spadku, a tym samym należny zachowek i dlatego sąd powinien wziąć ten fakt pod uwagę. Jednakże nie mogę dać Pani gwarancji, że sąd tak właśnie uzna, ale warto spróbować się w ten sposób bronić przed zapłatą zachowku w pełnej kwocie.

Po drugie, do długów spadkowych obniżających zachowek należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku (np. koszt nabycia grobu, trumny, urządzenia ceremonii).

Zgodnie z poglądem doktryny i judykatury szczególnego rodzaju długami spadkowymi są także koszty leczenia spadkodawcy, zapewnienia mu opieki i utrzymania poniesione przez osoby trzecie przed śmiercią spadkodawcy (E. Skowrońska-Bocian, J. Wierciński (w:) J. Gudowski. Kodeks cywilny. Komentarz, Spadki. IV, Lexis Nexis, wydanie 1, s. 44; por. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 1975 r., III CZP 60/75, OSNCP 1976, nr 5, poz. 93.).

Wszystkie ww. długi spadkowe obniżają substrat zachowku i wpływają na zmniejszenie kwoty należnego zachowku.

Tak więc wszystkie te okoliczności powinna Pani przedstawić przed sądem w sprawie o zachowek i spróbować powalczyć o jego obniżenie, chyba że uda się Pani wcześniej porozumieć z córką zmarłej, co do satysfakcjonującej obie strony kwoty zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne materiały

Z testamentu dziedziczy siostrzenica, komu należy się zachowek?

Siostra mojej mamy (bezdzietna panna) na mocy testamentu powołała mnie do całości spadku. Rodzice cioci już nie żyją. Przy życiu pozostało jej rodzeństwo...

Sprzedaż domu przed śmiercią ojca a zachowek

Ojciec zmarł w 2013 r. Miał być testament, lecz drogą pantoflową dowiedziałem się, że tuż przed śmiercią żona chorego ojca przeniosła go do...

Czy zachowek wyliczany jest od wartości mieszkania, czy od przekazanego wkładu mieszkaniowego?

Chodzi o zachowek. Żonie w 2000 roku ojciec przekazał wkład mieszkaniowy mieszkania spółdzielczego w kwocie 50 000 zł. Niedawno ojciec zmarł....

Czy wnuki mają prawo do zachowku po dziadku po wydziedziczeniu jego synów?

Mój ojciec wydziedziczył i pozbawił zachowku testamentem moich dwóch braci, czyli swoich synów. Czy wnuki mają prawo wystąpić o zachowek po...

Czy wnukom należy się zachowek po dziadkach?

Jestem po rozwodzie 15 lat, mam dwoje dzieci. Czy po dziadkach ze strony byłego męża (dziadkowie już nie żyją) należy się zachowek dla wnuków (moich...

Co zrobić, aby nie spłacać rodzeństwa?

Co zrobić, aby nie spłacać rodzeństwa?

Rodzice sporządzili testament notarialny, w którym podzielili majątek (dom) na mnie i na mojego brata. Rodzice jeszcze żyją. Pozostałe rodzeństwo...

Jaki zachowek dla spadkobiercy pozbawionego spadku z powodu darowizny?

Moi rodzice wspólnie posiadali mieszkanie. Ojciec zmarł dawno temu. Po jego śmierci mama przekazała to mieszkanie w formie darowizny mojej jedynej...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »