Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Darowizna teściów dla żony a zachowek

Autor: Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2016-04-05

Rodzice żony żyją. Otrzymała ona od mamy połowę nieruchomości w formie darowizny (9 lat temu). Żona ma brata. Czy darowizna od teściów doliczy się do spadku po nich? Jak chronić się przed roszczeniami o zachowek ze strony brata żony?

Zgodnie z art. 994 Kodeksu cywilnego „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

Przepis ten rzeczywiście rodzi trudności interpretacyjne ze względu na swoją składnię. Wyjaśniając sprawę od początku, trzeba wskazać, że w przypadku powstania roszczenia o zachowek w praktyce najpierw wylicza się masę spadkową, następnie z tego wartość udziałów spadkobierców uprawnionych do zachowku, a następnie ustala się, komu w jakiej wysokości zachowek przypada, kto już go otrzymał w jakiejkolwiek formie, kto komu ma zachowek uzupełnić. To dość skomplikowane reguły.

Niemniej jednak art. 993 stanowi wyraźnie, że „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę” Innymi słowy do tych wartości, które pozostały po spadkodawcy, dolicza się także wartości, które „wyszły” z tego majątku przed otwarciem spadku, czyli śmiercią spadkodawcy. Ma to na celu ochronę spadkobierców najbliższych przed wyzbyciem się majątku przez spadkodawcę z ich pokrzywdzeniem.

Z zapisów art. 993 i 994 wynika zatem, że poza wyjątkami wynikającymi z art. 994 wszystkie darowizny uczynione przez spadkodawcę podlegają doliczeniu także wówczas, gdy przedmiot darowizny uległ zniszczeniu lub zużyciu. Nie jest także istotne, czy przedmiot darowizny znajduje się w majątku obdarowanego. Sąd Najwyższy wyjaśnił też dość jasno, że „wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku może wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993–995” ( wyrok SN z 7 lipca 1964 r., sygn. akt I CR 691/63, LexisNexis nr 311929, OSNCP 1965, nr 9, poz. 143).

Reguła, o której stanowi art. 994, uprawnia do wyłączenia z obowiązku zaliczenia na spadek i zachowek darowizn zwyczajowych oraz tych uczynionych przed 10 laty przed śmiercią spadkodawcy na rzecz osób niebędących spadkobiercami. Zatem w przypadku osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych (córka, syn) ich darowizny zostaną doliczone (w związku z relacją art. 994 do art. 993) niezależnie od okresu, w jakim zostały uczynione.

To, co ratuje spadkobiercę przed wypłatą zachowku z uwzględnieniem darowizny, to w pierwszej kolejności wydziedziczenie pozostałych osób uprawnionych do zachowku. Zgodnie z art. 1008 „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu.

Uważa się, że pewnym rodzajem zabezpieczenia jest oświadczenie spadkodawcy wyłączające darowiznę z zaliczenia do schedy spadkowej. Takie wyłączenie dla celów dowodowych powinno zostać sporządzone na piśmie. Nie musi być dokonane z darowizną, jednak lepiej żeby tak było. W mojej ocenie takie działanie nie chroni przed żądaniem zachowku. Scheda spadkowa to pojęcie związane z działem spadku. Przepisy dotyczące zaliczania darowizn z wyłączeniem tych zwolnionych przez samego spadkodawcę maja zatem zastosowanie w sytuacji, gdy dochodzi do działu spadku. Tu oblicza się wartość sched należnych. jeśli nie ma majątku do pokrycia schedy, wówczas należy sprawdzić reguły dotyczące zachowku. W przypadku tych przepisów nie ma już wyłączenia. Oznacza to, że osoba, która w wyniku podziału spadku nie otrzymała co najmniej należnego mu zachowku, może się o niego starać przy uwzględnieniu reguł obowiązujących przy ustalaniu wysokości zachowku, a zatem tych opisanych m.in w art. 993 i 994. Stąd wyłączenie ma znaczenie jedynie przy podziale spadku. Przy ustalaniu zachowku takie wyłączenie nie zmienia nic.

Zabezpieczeniem jest przekazanie danej nieruchomości nie w formie darowizny, ale umowy dożywocia, zawierane przez spadkodawcę ze spadkobiercą umowy dożywocia nie są zaliczane do schedy czy zachowku. Niemniej jednak wiążą się one z tym, że osoba, na której rzecz przekazano nieruchomość, jest zobowiązana przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

W sytuacji przez Pana opisanej nie widzę możliwości zabezpieczenia się przed roszczeniami brata żony, chyba że rodzice znajdą podstawy do jego wydziedziczenia. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę, że żona otrzymała jedynie 1/2 nieruchomości, druga połowa będzie uwzględniona w spadku. W takiej sytuacji należy dokonać podziału spadku. Otrzymując połowę tej pozostałej części, czyli 1/4 całości, w istocie brat będzie miał zachowany swój zachowek.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Umowa dotycząca kwoty zastępującej roszczenie o zachowek

Babcia zostawiła mi w testamencie mieszkanie, które jest jedyną masą spadkową. Ogłoszenie testamentu już się odbyło, a sprawa o nabycie...

Niższa kwota zachowku ze względu na zasady współżycia społecznego

Mój dziadek spisał notarialnie testament, w którym uczynił swoimi jedynymi spadkobiercami swoja córkę i zięcia, omijając drugą córkę. Mama...

Co można zrobić, aby odsunąć dzieci męża od dziedziczenia?

Mąż ma dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa. Kontakt ogranicza się niestety tylko do spraw finansowych. Posiadamy z mężem majątek, na który...

Majątek tylko dla jednego dziecka a zachowek

Moja siostra dostała od rodziców, którzy jeszcze żyją, majątek (mieszkanie) w drodze darowizny. Czy mogę żądać od siostry spłaty połowy majątku?

Czy darowizna ma wpływ na zachowek?

Czy mam prawo do zachowku, jeśli moja matka zapisała w testamencie mieszkanie mojej siostrzenicy, zaznaczając, że zostało nabyte za darowiznę od mojej...

Rodzic przekazał obcej osobie mieszkanie, czy można to cofnąć?

Moja 80-letnia matka przekazała obcej osobie jedyny majątek, jaki posiadała – mieszkanie. Mnie, swoją jedyną córkę oraz swoją wnuczkę pominęła. Czy...

Sprawa sądowa o mieszkanie po zmarłym

Moja mama zapisała w testamencie swój udział w mieszkaniu mnie i synowi mojej siostry po połowie. Zmarła trzy lata temu. Obecnie siostra zwraca...

Prawa do nieruchomości przepisanej na mnie i brata

Mój ojciec w pierwszym małżeństwie posiadał dwójkę dzieci. Po rozwodzie i powtórnym zawarciu związku małżeńskiego kupił dom, w którym...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »