Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dokładna kwota zachowku

Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2015-02-24

Moja mama wyszła ponownie za mąż. Mąż 3 lata temu aktem notarialnym przepisał na nią mieszkanie. W zeszłym roku zmarł. Mama po jego śmierci sprzedała mieszkanie za kwotę 150 000 zł. Rodzina zmarłego męża to 4 dorosłych wnuków (zmarły miał dwoje dzieci). Chciałabym dowiedzieć się, jaka dokładnie kwota zachowku należy się wnukom, a ile należy się mamie. Poza tym od sprzedaży mieszkania musi zostać odprowadzony podatek, ponieważ mama właścicielką mieszkania była dopiero 3 lata. Od jakiej kwoty będzie liczony? Od kwoty, za jaką mieszkanie zostało sprzedane, czy od kwoty, która pozostanie mamie po podziale?

Katarzyna Nosal

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Kwestie związane z zachowkiem zostały uregulowane w Kodeksie cywilnym w art. 991 i n. Zgodnie z tym przepisem zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Istotny w Pani przypadku jest przepis § 2 art. 991 K.c., który stanowi, że jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Przepis ten jest o tyle istotny w niniejszej sprawie, że według Sądu Najwyższego, dopuszcza on dochodzenie zachowku także wówczas, gdy nie nastąpiło dziedziczenie testamentowe. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 lutego 2004 r. w sprawie o sygn. akt II CK 444/2002 podkreślił: „Jeżeli uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.” W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy wyjaśnił: „Uprawniony należny mu zachowek, obliczony w powyższy sposób, może otrzymać przede wszystkim w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny (art. 991 § 2 kc). Gdy jednak to nie nastąpi, przysługuje mu – w myśl powołanego przepisu – przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (roszczenie o zachowek). Stąd jednoznaczny wniosek, że o powstaniu na rzecz uprawnionego do zachowku roszczenia przeciwko spadkobiercy o pokrycie lub uzupełnienie w pieniądzu zachowku rozstrzyga tylko to, czy otrzymał on w całości należny mu zachowek w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny. Jeżeli otrzymał, roszczenie o zachowek nie przysługuje mu (co do zaliczenia darowizny na należny uprawnionemu zachowek – zob. art. 996 kc). Jeżeli natomiast nie otrzymał, roszczenie o zachowek przysługuje mu, choćby został powołany do spadku, nawet z ustawy, i choćby współspadkobierca – adresat jego roszczenia – sam też był uprawniony do zachowku. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w przepisach art. 999 i 1005 § 1 kc, regulujących sytuacje, w których spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku jest sam uprawiony do zachowku. Zrozumiałe, że odpowiedzialność spadkobiercy obowiązanego do zapłaty zachowku, który sam jest uprawniony do zachowku, ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.”

W wyroku tym SN przedstawił także sposób wyliczania zachowku: „W celu obliczenia zachowku należy najpierw określić udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku. Wyjść trzeba tutaj od ustalenia udziału, w jakim uprawniony byłby powołany do spadku z ustawy, przy czym przy operacji tej, zgodnie z art. 992 kc, uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Następnie udział ten mnoży się, stosownie do art. 991 § 1 kc, przez 2/3, jeżeli uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni, a w pozostałych sytuacjach – przez 1/2. Otrzymany wynik to właśnie udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku.

Kolejnym etapem obliczania zachowku jest ustalenie tzw. substratu zachowku (art. 993-995 kc). Ustalenie substratu zachowku wymaga przede wszystkim określenia czystej wartość spadku. Czysta wartość spadku stanowi różnicę pomiędzy stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do spadku, według ich stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN – zasadę prawną – z dnia 26 marca 1985 r. III CZP 75/84 OSPiKA 1988/2 poz. 27), a stanem biernym spadku, czyli sumą długów spadkowych, z pominięciem jednak długów wynikających z zapisów i poleceń. Po określeniu czystej wartości spadku dolicza się do niej, w celu ustalenia substratu zachowku, wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, bez względu na to, czy były one uczynione na rzecz spadkobierców, uprawnionych do zachowku, czy też innych osób. Wartość przedmiotu darowizny na potrzeby doliczenia oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalenia zachowku (art. 995 kc). Pewne jednak darowizny zostały wyłączone od doliczania, w szczególności drobne, zwyczajowo przyjęte, oraz dokonane dawniej niż przed dziesięciu laty, licząc od otwarcia spadku, na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 kc).”

W tym miejscu należy ustalić, czy i jakiej wysokości przypadałby spadek na rzecz wnuków męża Pani mamy. Artykuł 991 K.c. stanowi, że zachowek przypada zstępnym spadkobiercy, którzy byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. Zgodnie z art. 931 K.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Zaznaczę jeszcze, że zachowek musi być liczony od wartości darowizny. Nie ma tu znaczenia odliczenie wartości podatku z tytułu sprzedaży.

Zatem wnuki męża Pani mamy byłyby uprawnione do dziedziczenia po swoim dziadku udziałów, jakie przypadłyby ich rodzicom. Trzeba zatem określić najpierw udziały dzieci, a następnie udziały tychże dzieci podzielić pomiędzy wnuki. Każdemu z wnuków będzie przypadał zachowek w wysokości 1/2 jego własnego udziału.

W przypadku gdy do dziedziczenia ustawowego dochodzą spadkobiercy ustawowi, ich udziały ustalane są w następujący sposób:

Przy dziedziczeniu małżonka z dziećmi wszyscy dziedziczą równo, oby tylko małżonek zachował 1/4. W przypadku Pani mamy dziedziczyłaby z dójką dzieci (wnuki za chwilę). W takim wypadku każdy ze spadkobierców otrzymałby 1/3 wartości majątku męża Pani mamy. Ponieważ dzieci męża nie dożyły otwarcia spadku (śmierci ojca), ich udziały przypadają wnukom, czyli każdą 1/3 dziecka dziedziczy dwoje wnuków. Mamy więc układ: 1/3 Pani mama, oraz po 1/6 wnuki.

Ponieważ są to osoby dorosłe, ich zachowek wynosi 1/2 wartości ich udziału, który by im przypadł przy ustawowym dziedziczeniu, czyli 1/12. Należy zatem kwotę 145 000 zł podzielić na 12, każde z wnuków jest uprawnione do otrzymanej kwoty: 150 000/12 = 12 500 zł.

Jeśli chodzi o podatek od dochodu uzyskanego z tytułu sprzedaży mieszkania, należy sięgnąć do przepisów dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych źródłem przychodów podlegających opodatkowaniu jest odpłatne zbycie nieruchomości lub jej części, jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie. Przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli jednak cena, bez uzasadnionej przyczyny, znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej w wysokości wartości rynkowej. Przychód uzyskany ze zbycia nieruchomości opodatkowany jest według stawki 19%.

Jak wynika z powyższego, podatek odprowadzany jest od przychodu liczonego jako cena minus koszty odpłatnego zbycia. Do kosztów takich nie sposób zaliczyć wypłaconego spadkobiercom zachowku.

Koszty uzyskania przychodu jakie ustawodawca przewidział w ustawie z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 22 ust. 6c i 6d dotyczące zbycia nieruchomości to:

  1. udokumentowane koszty nabycia lub
  2. udokumentowane koszty wytworzenia,
  3. udokumentowane nakłady, które zwiększyły wartość rzeczy i praw majątkowych poczynione w trakcie ich posiadania,
  4. zapłacony podatek od spadków i darowizn.

Zatem Pani mama nie może odliczyć od uzyskanego przychodu z tytułu zbycia nieruchomości wypłaconego zachowku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Czy rodzeństwo ma prawo do zachowku?

Czy rodzeństwo ma prawo do zachowku? Ja i mój mąż nie posiadamy dzieci. Mąż ma siostrę i brata, natomiast ja mam dwie siostry...

Darowizny nieruchomości w rodzinie a zachowek

Dokonaliśmy dwóch darowizn w rodzinie – mama darowała mi swoje mieszkanie, a ja dałam jemu moje (otrzymane od dziadka). Taka była nasza umowa...

Czy jestem uprawniona do dochodzenia zachowku?

Mam pytanie o prawo do zachowku po mojej mamie. Moja mama dokonała wykupu mieszkania i następnie aktem notarialnym właścicielem mieszkania uczyniła...

Wykluczenie z dziedziczenia dzieci ze względu na nieutrzymywanie kontaktów

Mąż mój ma dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa, a ja jedno. Mamy także dwójkę wspólnych dzieci. Wszyscy są już dorośli i mają swoje...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »