Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dom i ziemia zapisane matce zmarłej żony

Autor: Anna Sufin • Opublikowane: 2015-08-24

Jestem wdowcem, mam dwoje dorosłych dzieci. Wraz z żoną mieliśmy wspólny majątek (dom i ziemię), który 5 lat przed śmiercią żony przepisaliśmy na jej matkę. Żona zmarła 3 lata temu. Czy mogę starać się o zachowek?

Rozumiem, że Pana żona nie miała innego majątku, jak ten darowany teściowej, i przy takim założeniu formułuję odpowiedź. Gdyby było inaczej, proszę napisać to w mailu po otrzymaniu tej odpowiedzi, wtedy wyjaśnię Panu konsekwencje tej różnicy.

Zachowku mogą żądać zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, o ile nie otrzymali należnego im zachowku w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny bądź w postaci powołania do spadku bądź w postaci zapisu. Wysokość zachowku stanowi połowa wartości udziału spadkowego, który przypadałby w dziedziczeniu ustawowym, a w przypadku osób trwale niezdolnych do pracy albo małoletnich – dwie trzecie wartości tego udziału (art. 991 kodeksu cywilnego, dalej: K. c.).

Uprawnionymi do zachowku są nie tylko osoby z kręgu spadkobierców ustawowych niepowołane do spadku z uwagi np. na treść testamentu, ale także te osoby, które zostały powołane do spadku, jeżeli nie uzyskały one w wyniku tego powołania należnego im zachowku w całości; przysługuje im roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego uzupełnienia (tak: wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 13 lutego 2004 r., sygn. akt II CK 444/2002, OSP 2007/4 poz. 51; E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do art. 991 k.c., Lex Polonica).

Pan jako małżonek spadkodawcy nie uzyskał w wyniku powołania do spadku należnej Panu wysokości zachowku. Wobec tego będzie się Panu należał zachowek w wysokości połowy wartości udziału spadkowego nabytej w drodze spadkobrania (jeśli jest Pan trwale niezdolny do pracy – w wysokości 2/3). Wartość udziału spadkowego, którą nabywa Pan w drodze spadkobrania wynosi 1/3 spadku (do spadku jest bowiem powołany Pan oraz Pana dwójka dzieci, art. 931 § 1 K.c.). Połowa z 1/3 spadku to 1/6 spadku, zatem wysokość przynależnego Panu zachowku wynosi 1/6 wartości spadku (a jeżeli jest Pan niezdolny do pracy – 2/9). To, że po Pana zmarłej żonie ma miejsce dziedziczenie ustawowe, a Pan jest jednym ze spadkobierców, nie jest przeszkodą dla domagania się zachowku.

Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 7 lipca 1964 r., sygn. akt I CR 691/62, OSNCP 1965, nr 9, poz. 143 „wartość aktywów spadkowych równa zeru nie musi wyłączać możliwości dochodzenia zachowku przez uprawnionego. Podstawę obliczenia zachowku bowiem może wówczas stanowić wartość darowizn dokonanych przez spadkodawcę, jeżeli zachodzą podstawy doliczenia określone w art. 993-995 k.c.”

Przy obliczaniu zachowku uwzględnia się darowizny uczynione przez spadkodawcę (art. 993 K.c.). Nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 K.c.).

Darowizna na rzecz Pana teściowej (osoby niebędącej spadkobiercą albo uprawnioną do zachowku) została dokonana pięć lat przed śmiercią Pana żony, zatem darowizna ta powinna zostać doliczona do spadku.

Przyjmuje się, że jeśli darowiznę przedmiotu wchodzącego w skład majątku wspólnego dokonali małżonkowie, a jeden z nich zmarł (jest spadkodawcą), to należy założyć, że spadkodawca (darczyńca) rozporządził udziałem wynoszącym 1/2 przedmiotu darowizny (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2000 r. sygn. akt II CKN 542/00, niepublikowane za E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeku cywilnego. Księga czwarta. Spadki, LexisNexis 2002, s. 172). Zatem w Pana sytuacji do spadku po Pana żonie zostanie doliczona tylko połowa udziału w przedmiocie darowizny.

Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku (art. 1000 § 1 K.c.). Pan nie może otrzymać od pozostałych spadkobierców – tj. Pana dzieci – przynależnego Panu zachowku, bowiem dzieci, podobnie jak Pan, nie nabyły żadnego majątku w wyniku spadkobrania. Zatem według przepisu mógłby Pan domagać się zachowku od teściowej, która otrzymała darowiznę doliczoną do spadku. Na roszczenie to nie powinien mieć wpływu fakt, że to Pan wraz z żoną darowali teściowej nieruchomości należące do majątku wspólnego, a teraz z tytułu tej właśnie darowizny żądałby Pan zachowku. Reguły zaliczania darowizn jasno mówią, że darowizna dla Pana teściowej winna być zaliczona do spadku. W mojej opinii brak podstaw, by Pana dochodzenie zachowku z części darowanej przez Pana żonę potraktować jako obejście prawa.

Może Pan dochodzić roszczenia o zachowek w wysokości sumy pieniężnej odpowiadającej 1/12 wartości darowanych nieruchomości (przysługuje Panu zachowek w wysokości 1/6 wartości spadku, a ponieważ majątek przekazany teściowej wchodził w skład majątku wspólnego i darowizny dokonali małżonkowie wspólnie, wartość tę należy podzielić przez ½ przypadającą na zmarłego małżonka), a jeżeli jest Pan niezdolny do pracy – w wysokości 1/9.

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 k.c.). Wartość nieruchomości określałoby się więc według stanu z chwili dokonania darowizny (tj. na 2004 r.) a według cen z chwili dochodzenia roszczenia (tj. na dzień wniesienia pozwu).

Pana (jak również dzieci) roszczenie o zachowek przedawni się z upływem pięciu lat od chwili otwarcia spadku (tj. śmierci Pana żony) (art. 1007 § 2 K. c. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw).

Roszczenie o zachowek dochodzone jest w postępowaniu procesowym. Do jego zainicjowania niezbędne jest wytoczenie pozwu przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkodawcy lub jego część (art. 39 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: K.p.c.).

Właściwość rzeczowa sądu zależy od wartości zachowku. W przypadku dochodzenia zachowku do wartości 75 tysięcy złotych właściwy będzie sąd rejonowy. W sytuacji, gdy wartość zachowku przewyższy tę kwotę, właściwy będzie sąd okręgowy (art. 17 pkt 4 K.p.c.).

Wnosząc pismo do sądu, należy uiścić opłatę stosunkową wynoszącą 5% wartości przedmiotu sporu, tj. kwoty, której Pan dochodzi (art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Powyższa opłata (oraz inne koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony) zostanie zwrócona osobie występującej z roszczeniem o zachowek w przypadku wygrania przez nią sprawy (art. 98 K.p.c.). Jeżeli strona działa bez adwokata lub radcy prawnego, o kosztach jej należnych sąd orzeknie z urzędu. W przypadku, gdy powód jest reprezentowany przez powyższych pełnomocników, niezbędny jest w tym względzie wniosek o zwrot kosztów procesu według norm przepisanych lub złożenie opisu kosztów, najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia (art. 109 K.p.c.).

Należy wspomnieć, że istnieje możliwość całkowitego lub częściowego zwolnienia od ponoszenia powyższych opłat. W tym celu należy złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym należy oświadczyć, że nie jest się w stanie ponosić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do pisma trzeba dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Możliwe jest również ubieganie się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W tym celu należy złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wniosek może zostać złożony jedynie przez osobę, która została – w całości lub w części – zwolniona od kosztów sądowych. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny.

Podsumowując, może Pan żądać zachowku od swojej teściowej w wysokości 1/12 wartości darowanych nieruchomości (jeśli jest Pan niezdolny do pracy – w wysokości 1/9).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Osoby uprawnione do zachowku

Mój brat zmarł dwa miesiące temu. Był rozwiedziony, nie miał dzieci. Pozostawił testament w formie aktu notarialnego, w którym oświadcza, że do...

Czy roszczenie o zachowek to zawsze roszczenie pieniężne?

Mam udział 11/16 w nieruchomości, a brat 5/16, ale korzysta z większej części. W sądzie toczy się sprawa o zachowek, który ja mam...

Żądanie zachowku od obdarowanego

Przed ok. 25 laty rodzice podarowali bratu mieszkanie. Ojciec zmarł pięć lat później, zaś matka zmarła pół roku temu. Czy po śmierci matki darowizna...

Umowa darowizny mieszkania

W jakiej formie przekazać mieszkanie jednemu dziecku, żeby drugie dziecko (któremu pomogłam kupić dom) nie mogło ubiegać się o zachowek? Lepsza jest...

Ograniczenie zachowku

Żyję w drugim małżeństwie. Z pierwszą żoną mam córkę. Po sprawie rozwodowej zostawiłem żonie mieszkanie, ponieważ została w nim...

Proszę o ustalenie prawa do zachowku

Proszę o ustalenie mojego ewentualnego prawa do zachowku. Mianowicie mama zmarła w 2013 r., czy mogę ubiegać się o zachowek po jej rodzicach,...

Gospodarstwo, renta strukturalna – zachowek

Mam poważny problem z bratem. Przed ok. 25 laty ojciec przekazał mu cały majątek: działkę, las, budynki gospodarcze, aby nasza matka otrzymała rentę...

Prawo do zachowku po wydziedziczonym spadkobiercy?

Pytanie dotyczy prawa do zachowku. Dwa lata temu wytoczyłam sprawę o ustalenie ojcostwa mojego dziecka (ojciec go nie uznał, nie byliśmy małżeństwem)....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »