Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dwie darowizny notarialne i jedna bez potwierdzenia a zachowek

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2017-05-24

W 2007 roku darowizną notarialną rodzice podarowali bratu dom, w którym zamieszkuje ze swoją rodziną. Mnie, córce, rodzice podarowali mieszkanie, gdzie ustanowiona została na rzecz rodziców dożywotnia służebność. Ja mieszkam w innym mieszkaniu. Drugi brat (posiadający swoje mieszkanie), za jego zgodą, dostał od rodziców w ramach darowizny 20 000 zł do ręki bez żadnego poświadczenia. W 2009 roku zmarła mama, tato jeszcze żyje. Czy po śmierci taty brat, który nie został obdarowany notarialnie. może wystąpić jeszcze z jakimkolwiek roszczeniem?

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c. „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Należy wziąć pod uwagę zwłaszcza § 2 art. 991 K.c., z którego wynika, iż spadkodawca ma wybór co do sposobu zapewnienia uprawnionemu zachowku. Może on powołać uprawnionego do dziedziczenia po sobie, ustanowić na jego rzecz zapis, a także przed swoją śmiercią dokonać na jego rzecz darowizny.

Dopiero w sytuacji jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w jeden z powyższych sposobów, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia.

Jak wynika z opisu sprawy, jeden z Pani braci otrzymał w darowiźnie dom, Pani otrzymała w darowiźnie mieszkanie, a Pani drugi brat otrzymał od rodziców darowiznę pieniężną.

Jeżeli tak jak Pani uprawniony otrzymał pewną korzyść majątkową, np. w drodze darowizny, ale wartość tej korzyści jest mniejsza niż przysługujący mu zachowek, to przysługuje mu roszczenie o uzupełnienie sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku.

Z powyższych przepisów wynika, iż zobowiązanym do zapłaty zachowku są osoby obdarowani (czyli Pani i Pani bracia).

To, czy Pani brat może żądać od Pani i drugiego brata jakiejkolwiek kwoty (w grę wchodzi tylko uzupełnienie zachowku, bo brat dostał już darowiznę pieniężna), zależy od wartości darowizny, jaką na jego rzecz uczynili rodzice.

Jeżeli wartość darowizny jest mniejsza niż przysługujący jemu zachowek, to może on żądać od Pani i drugiego brata uzupełnienia zachowku po śmierci rodziców. Z tego, co Pani napisała, to od śmierci mamy minęło już 5 lat, a więc roszczenie o zachowek uległo już przedawnieniu, o ile mama nie pozostawiła po sobie testamentu. W sytuacji, gdy zmarła mama pozostawiła testament, to zachowek przedawnia się z upływem lat 5 od dnia ogłoszenia testamentu.

W kwestii zachowku należy wziąć pod uwagę, prócz art. 991 Kodeksu cywilnego, także inne przepisy tego kodeksu w szczególności – art. 993, 994, 995 i 996.

Według art. 993 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”.

Według art. 994 § 1 K.c. „przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku”.

Natomiast stosownie do art. 995 K.c. „wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku”.

Aby ustalić wysokość należnego bratu zachowku, należy ustalić wartość aktywów spadku, który po swojej śmierci pozostawi ojciec – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez ojca oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe).

Do tego należy doliczyć wartość darowizn uczynionych na rzecz dzieci ojca. Jeżeli darowizny były dokonywane z majątku wspólnego Pani rodziców to na poczet zachowku po śmierci ojca będzie zaliczana połowa wartości dokonanych przez rodziców darowizn nieruchomości i pieniędzy. I tutaj ważna informacja. Aby bronić się przed zachowkiem będzie Pani musiała udowodnić, że brat otrzymał te 20 tyś zł w darowiźnie. Same Pani zeznania w tej mierze nie wystarczą. Musi Pani mieć albo świadków albo najlepiej dowód z dokumentu. Zatem dopóki Pani ojciec żyje warto aby spisał oświadczenie, że faktycznie wtedy i wtedy przekazał swojemu synowi darowiznę w określonej wysokości. Dzięki temu zmniejszeniu ulegnie ewentualny należny bratu zachowek po śmierci ojca.

Jako spadkobierca ustawowy, gdyby miało miejsce dziedziczenie ustawowe, Pani brat odziedziczyłby po ojcu udział 1/3 w spadku.

Tak więc zachowek należny Pani bratu to 1/6 wartości spadku (1/2 z 1/3) lub 2/9 wartości spadku (2/3 z 1/3), jeżeli brat w chwili śmierci ojca byłby trwale niezdolny do pracy lub nieletni.

Przykładowo:

  • wartość darowizny Pani nieruchomości – 100 tys. zł,
  • wartość darowizny Pani brata nieruchomości – 200 tys. zł,
  • darowizna pieniężna dla brata – 20 tys. zł,
  • czyli łącznie 320 tys.

Zachowek to 1/6 lub 2/9 od 320 tys., czyli ok 53 tys. zł lub ok 71 tys. zł. W sytuacji, gdy brat otrzymał 20 tys. zł, to może on żądać dodatkowo 33 tys. zł lub 51 tys. zł.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Pozbawienie dziecka spadku łącznie z zachowkiem

Jestem właścicielem mieszkania, domku letniskowego, działki rolnej; mam dwóch synów. Po śmierci mojej żony został dokonany notarialnie dział spadku...

Zasady współżycia społecznego a zachowek

Zmarły pozostawił dwie córki z pierwszego małżeństwa i jedną z obecnego oraz żonę. Już uprawomocniło się orzeczenie o stwierdzeniu...

Darowizna majątku rodziców a zachowek

Jest nas 3 siostry. Rodzice przepisali swój majątek jako darowiznę dla jednej siostry. Ona twierdzi, że nam się nic nie należy. Chciałabym otrzymać od niej...

Propozycja ugody w sprawie zachowku

Najpierw zmarła babcia, kilka lat później dziadek. Ich dzieci nie opiekowały się swymi rodzicami i spadku nie otrzymały. Majątek po babci...

Jak najszybciej załatwić zachowek i odciąć się od rodziny?

Ojciec zmarł 5 lat temu, nie zostawił testamentu. Mama zmarła w tym roku i wszystko przepisała na moje dwie siostry. Notariusz był załatwiony przez...

Żądanie zachowku od obdarowanej siostrzenicy

Wiele lat temu moi rodzice darowali swoje mieszkanie córce mojej siostry. Odbyło się to za moimi plecami, a o tym fakcie dowiedziałem się kilka lat...

Do kiedy można domagać się zachowku od spadkobierców obdarowanej?

W 2008 r. babcia w formie darowizny przeniosła prawo własności mieszkania na moją mamę. Babcia zmarła w 2013 r., a mama przeżyła ją tylko...

Spłata zachowku po mamie, jak ustrzec się przed spłatą zachowku po tacie?

Moja mama zmarła w 2015 r. i pozostawiła spisany u notariusza testament, w którym powołała mnie do całości spadku. W jego skład...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »