Kategoria: Dział spadku

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z działem spadku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dwie sprawy spadkowe i udziały w spadkach

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2016-04-14

Sprawa o dział spadku (ustawowy) jest aktualnie w sądzie, nie ma jeszcze rozstrzygnięcia co do wielkości spłaty. Odroczono wyrok z uwagi na braki formalne u jednego z udziałowców. Jest propozycja spłaty z mojej strony jako wnioskodawcy, która zostanie zapewne przyjęta. Problem jest następujący: jeden ze spadkobierców chce zbyć swój udział w spadku na moją rzecz. Równocześnie ja jestem udziałowcem w innej sprawie spadkowej, w której swój udział chciałbym zbyć na rzecz tej samej osoby – krewnego. Byłoby to coś na rzecz zamiany udziałów w spadku. Jaka forma notarialna była by tu właściwa: zbycie, sprzedaż, zamiana? Mieszkamy na drugich końcach Polski. Chodzi mi też o koszty notarialne.

Tomasz Krupiński

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Jak Pan zapewne wie, według art. 1051 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jest to sprzedaż udziału w majątku jako całości (kompleksie praw i obowiązków pozostałych po zmarłym), dlatego musi Pan wziąć pod uwagę, że nabywając udział, będzie Pan odpowiadał za długi spadku jak zbywca z pewnymi zastrzeżeniami, o czym na końcu. Regulacja powyższa nie dotyczy zaś zbycia poszczególnych przedmiotów należących do spadku ani też udziałów w tych przedmiotach. Kwestie te normują odrębne przepisy (por. art. 1035–1036).

Należy zauważyć, że komentowany przepis stanowi ogólnie o zbyciu masy spadkowej, nie przesądzając jednak o rodzaju czynności prawnej stanowiącej podstawę rozporządzenia. Oznacza to, iż spadkobierca ma swobodę wyboru typu czynności, mocą której nastąpi przeniesienie spadku lub udziału w nim na nabywcę. W praktyce będzie to najczęściej umowa sprzedaży lub darowizny.

Niezależnie od okoliczności rozporządzenie może nastąpić bez zgody współspadkobierców. Nabywcą może być każdy podmiot prawa cywilnego, w tym osoba prawna. W szczególności nabyć spadek może inny spadkobierca, zapisobierca czy też osoba trzecia. Przedmiotem umowy uregulowanej w art. 1051 może być spadek lub udział w spadku. Nie ma przy tym znaczenia, czy przypada on na podstawie testamentu, czy ustawy. Przedmiotem zbycia może być całość albo część (określona ułamkowo) spadku lub udziału. W szczególności w przypadku rozporządzenia przez jednego ze współspadkobierców jedynie częścią przypadającego mu udziału, pozostaje on spadkobiercą w zakresie pozostałej części.

Kodeks cywilny nie zakreśla terminu końcowego zawarcia umowy zbycia spadku lub udziału. W literaturze przyjmuje się jednak, że jest to możliwe dopóty, dopóki spadek stanowi wyodrębnioną masę majątkową. W rezultacie w sytuacji, gdy do dziedziczenia dochodzi kilku spadkobierców, spadek może być zbyty do czasu dokonania jego działu. W przypadku zaś gdy cały spadek odziedziczył tylko jeden spadkobierca, możliwość jego zbycia istnieje dopóty, dopóki masa spadkowa zachowuje faktyczną odrębność (por. E. Skowrońska-Bocian, Komentarz…, komentarz do art. 1051, uwaga 3).

Wydaje się, iż umowa o zbycie spadku (o skutkach wyłącznie zobowiązujących, zobowiązująco-rozporządzających oraz rozporządzających spadkiem) może być zawarta pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu w przypadku, gdy do spadku nie wchodzi prawo własności nieruchomości. Jeżeli natomiast w skład spadku wchodzi nieruchomość, to nie może być on przeniesiony na inną osobę w drodze umowy zawartej pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. W razie zastrzeżenia warunku lub terminu umowa o zbycie spadku (o skutku zobowiązującym lub zobowiązująco-rozporządzającym), co do zasady, wywoła jedynie skutek zobowiązujący spadkobiercę do przeniesienia spadku. Do przejścia spadku na nabywcę konieczne będzie zawarcie umowy o skutku rozporządzającym (art. 1052 § 2). Jeśli jednak strony, celem wykonania zobowiązania powstałego na mocy umowy o skutkach wyłącznie obligacyjnych, zawarły warunkową lub terminową umowę rozporządzającą spadkiem, w skład którego wchodzi nieruchomość, to umowa taka będzie nieważna (art. 157 § 1 w zw. z art. 58 § 1) (por. A. Doliwa, w: System P.P., t. 10, 2009, s. 941).

Tak więc generalnie do czasu prawomocnego orzeczenia o dziale spadku może Pan zbyć spadek na rzecz dowolnej osoby.

Następnie według art. 1052 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do zbycia spadku przenosi spadek na nabywcę, chyba że strony inaczej postanowiły.

§ 2. Jeżeli zawarcie umowy przenoszącej spadek następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do zbycia spadku, ważność umowy przenoszącej spadek zależy od istnienia tego zobowiązania.

§ 3. Umowa zobowiązująca do zbycia spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej spadek, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do zbycia spadku”.

Ja więc z powyższego wynika, umowa zobowiązująca do zbycia spadku co do zasady wywiera podwójny skutek zobowiązująco-rozporządzający. W rezultacie umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do zbycia spadku (np. umowa spółki cywilnej) przenosi spadek na nabywcę. W sposób wyraźny konstrukcja ta nawiązuje do wyrażonej w art. 155 § 1 koncepcji podwójnego skutku umowy zobowiązującej do przeniesienia własności.

Skutek rozporządzający umowy zbycia spadku może być jednak wyłączony wolą stron. W rezultacie zawarcie umowy sprzedaży, zamiany, darowizny lub innej umowy jedynie zobowiązującej do zbycia spadku będzie wiązać się z koniecznością zawarcia kolejnej umowy, tym razem wywołującej skutek rozporządzający (art. 1052 § 2).

Z art. 1052 § 2 wynika, że umowa rozporządzająca spadkiem ma charakter kauzalny (łac. causa solvendi), ważność umowy przenoszącej spadek zależy bowiem od istnienia umowy zobowiązującej. Kauzalny charakter mają także umowy o podwójnym, zobowiązująco-rozporządzającym skutku. W ich przypadku jednak rodzaj causa będzie zależeć od rodzaju umowy, mocą której spadek zostaje zbyty (np. w przypadku umowy darowizny będzie to causa donandi).

Art. 1052 § 3 przewiduje dla umowy zobowiązującej, rozporządzającej oraz zobowiązująco-rozporządzającej wymóg zachowania formy aktu notarialnego. Nie ma przy tym znaczenia, czy w skład spadku wchodzi nieruchomość, czy też nie. Niezachowanie formy aktu notarialnego skutkuje nieważnością umowy (art. 73 § 2).

Umowa zobowiązująca do zbycia spadku nie jest zbyciem praw do spadku. Notariusz nie może zatem odmówić sporządzenia aktu notarialnego obejmującego taką czynność dlatego, że nie przedstawiono mu dokumentu, o którym mowa (art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn) (zob. M. Watrakiewicz, Obowiązki notariusza…, s. 82).

Tak więc jaki to będzie rodzaj umowy, zależy już od stron postępowania. Moim zdaniem najbezpieczniejsza byłaby umowa zamiany lub umowa darowizny zawarta pod warunkiem, że druga strona taką samą umowę zawrze (najczęściej będą to dwie umowy w jednym akcie notarialnym, tak aby nikomu nie przyszło do głowy się wycofać, po uprzednim przekazaniu na niego praw do spadku – bywa różnie z zaufaniem do członków rodziny).

Sprzedaż taką następnie należałoby jak najszybciej zgłosić w sądzie, w którym toczy się postępowanie. Swojego uczestnictwa nie trzeba zgłaszać, bo, jak rozumiem, Pan i drugi uczestnik oboje bierzecie udział w obu sprawach spadkowych.

Proszę tylko uważać, że według art. 1053 nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy.

Stosownie zaś do art. 1054:

„§ 1. Zbywca spadku zobowiązany jest do wydania tego, co wskutek zbycia, utraty lub uszkodzenia przedmiotów należących do spadku zostało uzyskane w zamian tych przedmiotów albo jako naprawienie szkody, a jeżeli zbycie spadku było odpłatne, także do wyrównania ubytku wartości powstałego przez zużycie lub rozporządzenie nieodpłatne przedmiotami należącymi do spadku.

§ 2. Zbywca może żądać od nabywcy zwrotu wydatków i nakładów poczynionych na spadek”.

Nabywca spadku ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe w tym samym zakresie co zbywca. Ich odpowiedzialność względem wierzycieli jest solidarna. W braku odmiennej umowy nabywca ponosi względem zbywcy odpowiedzialność za to, że wierzyciele nie będą od niego żądali spełnienia świadczeń na zaspokojenie długów spadkowych.

Korzyści i ciężary związane z przedmiotami należącymi do spadku, jak również niebezpieczeństwo ich przypadkowej utraty lub uszkodzenia przechodzą na nabywcę z chwilą zawarcia umowy o zbycie spadku, chyba że umówiono się inaczej.

Jeżeli koniecznie chcecie Panowie zawierać umowy przenoszące udziały w spadku, to proponuję albo zamianę, albo darowiznę (darowiznę pod warunkiem zawieszającym, że druga strona także dokona takiej darowizny).

Można też poprzestać na stanowiskach w czasie trwania działu spadku, np. Pan wnosi o przyznanie udziału na rzecz tego uczestnika bez spłat na Pana rzecz od niego (zachowując ewentualnie spłaty od innych) i odwrotnie on robi to samo. Wprawdzie nie ma to skutku zbycia spadku, ale wyraża stanowisko danego uczestnika w kwestii działu spadku. Potwierdza to Sąd Najwyższy, który stwierdził, że oświadczenia spadkobiercy w postępowaniu działowym, że przekazuje swój udział w spadku innemu spadkobiercy, nie można uznać za zbycie spadku, lecz za wniosek uczestnika postępowania wyrażający jego wolę co do sposobu dokonania działu przez sąd (postanowienie SN z 3 października 1980 r., sygn. akt III CRN 180/80, LexisNexis nr 301420, OSNCP 1981, nr 2-3, poz. 45).

Przy umowach u notariusza musicie być Panowie obaj obecni lub działać przez pełnomocnika ustanowionego w formie notarialnej.

Co do kosztów notarialnych należy zaznaczyć, że będą uzależnione od wartości udziału spadkowego.

Opłaty notarialne uregulowane są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 148, poz. 1564 ze zm.).

Maksymalna stawka wynosi od wartości:

  • do 3000 zł – 100 zł;
  • od 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł;
  • od 10 000 zł do 30000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł;
  • od 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł;
  • od 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł;
  • od 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł;
  • od 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – nie więcej niż 7 500 zł.

Do powyższych stawek należy dodać 23% podatku VAT. Jak wskazuje tytuł rozporządzenia, wskazane są w nim stawki maksymalne. Można pertraktować z notariuszem, aby pobrał niższą opłatę.

Jeżeli przykładowo w skład spadku wchodzi nieruchomość to generalnie u notariusza będzie Panu potrzebne: 

  • odpis zwykły z księgi wieczystej;
  • podstawa nabycia: czyli wypis aktu notarialnego umowy sprzedaży, darowizny lub umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu lub prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, lub akt poświadczenia dziedziczenia w przypadku spadkobrania łącznie z zaświadczeniem urzędu skarbowego o wywiązaniu się spadkobierców z obowiązku podatkowego;
  • dane osobowe kupujących i sprzedających, obdarowanych (imiona, nazwisko, imiona rodziców, stan cywilny, nr dowodu osobistego lub paszportu PESEL, NIP, adres zameldowania).

Notariusz, w zależności, co będzie wchodziło w skład spadku, może zażądać także innych dokumentów, więc przed ostatecznym podpisaniem aktu proszę się z danym notariuszem skontaktować.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z działem spadku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Drugi etap postępowania spadkowego, czyli dział spadku

Czy po sądowym stwierdzeniu nabycia spadku w trybie ustawowym (brak testamentu) należy przeprowadzić sądowy dział spadku, gdy istniała małżeńska...

Rodzina ignoruje moje prośby o spłatę ze wspólnej nieruchomości

Po śmierci rodziców odziedziczyliśmy z bratem nieruchomość, czyli dom wraz z działką. Na początku byliśmy zgodni co do sprzedaży, ale brat bez...

Przekazanie mieszkania własnościowego rodziców jednemu z dzieci

Mieszkanie własnościowe należało do obojga rodziców. Tato niedawno zmarł, pozostawiając wdowę i czworo dzieci. Dwoje z nich od lat mieszka za...

Jak przekazać cały majątek jednemu ze spadkobierców?

Tato zmarł 11 lat temu, nieruchomość rodzinna, czyli dom i działka, we wszystkich dokumentach była zapisana na jego nazwisko. Mama zmarła przed...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »