Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie po konkubencie

Autor: Marek Gola • Opublikowane: 2019-06-19

Przez okres ponad 3 lat byłam w związku nieformalnym. Konkubent wynajmował mieszkanie, w którym wspólnie mieszkaliśmy. W takcie związku konkubent zachorował na raka, a w ostatnim czasie zmarł. Nie sporządził testamentu. Jedynym spadkobiercą jest małoletni syn z poprzedniego związku. Konkubent zmarł w domu, do samego końca się nim opiekowałam. W mieszkaniu przebywałam jeszcze przez ok. 2 tygodnie. Poinformowałam właściciela mieszkania o wypowiedzeniu umowy z końcem lutego. Zabrałam swoje rzeczy osobiste, a rzeczy zmarłego zabrał brat zmarłego. W tym momencie była żona zmarłego jak pełnomocnik jedynego spadkobiercy domaga się przekazania wszystkich rzeczy z mieszkania po zmarłym. Jakie ja mam prawa po zmarłym? Czy żądanie pełnomocnika jest jest uzasadnione? W czasie choroby konkubenta zrezygnowałam z pracy na rzecz opieki nad nim, taką wspólnie podjęliśmy decyzję. Kolejną kwestią jest przekazanie środków przez zmarłego za życia. Czy przy ustalaniu masy spadkowej brane są takie środki pod uwagę?

W pierwszej kolejności wskazać należy za Sądem Najwyższym, iż „do stosunków majątkowych osób pozostających w związku pozamałżeńskim nie mogą być stosowane w drodze analogii przepisy art. 21 i nast. k.r.o. o wspólności ustawowej. Związek pozamałżeński sam przez się nie wywołuje żadnych skutków o charakterze prawnomajątkowym między osobami, które w związku takim pozostają. Jeśli powstają między nimi stosunki prawnomajątkowe, prawa i obowiązki stąd wynikające ocenić należy na podstawie przepisów właściwych dla tych stosunków" (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 r., sygn. akt III CZP 79/85).

Niestety orzecznictwo Sądu Najwyższego nie jest jednolite, bowiem część wyroków odnosi się do przepisów dotyczących współwłasności w częściach ułamkowych oraz odpowiednio przepisów do jej zniesienia, w części wyroków wskazuje się na przepisy o spółce cywilnej, a w jeszcze innych na bezpodstawne wzbogacenie.

W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2000 r., sygn. akt IV CKN 32/00, wskazano, iż „kwestia rozliczeń majątkowych po ustaniu trwałego związku faktycznego nie została uregulowana w ustawie. Zawarte w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przepisy dotyczące stosunków majątkowych małżeńskich, w tym rozliczeń następujących po ustaniu wspólności, nie mogą znaleźć zastosowania do rozliczeń po ustaniu trwałego związku faktycznego. Oznaczałoby to bowiem zrównanie w pewnym zakresie małżeństwa oraz związku nieformalnego, do czego brak podstawy prawnej” (wskazuje się na tę okoliczność także w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 r., sygn. akt III CZP 79/85). Konieczność dokonania takich rozliczeń nie budzi przy tym wątpliwości. Zarówno zatem doktryna, jak i orzecznictwo poszukują ich podstawy prawnej. Wskazywane są następujące możliwości: odpowiednie (lub analogiczne) zastosowanie przepisów o wspólności majątkowej małżeńskiej, zastosowanie przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych i znoszeniu tej współwłasności, zastosowanie przepisów o spółce cywilnej oraz zastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Z przyczyn, o których była już mowa, w sposób kategoryczny należy wykluczyć możliwość stosowania przepisów o wspólności majątkowej małżeńskiej. Otwarta pozostaje natomiast kwestia zastosowania pozostałych uregulowań. W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane są w tym zakresie różne stanowiska. Przykładowo można wskazać, że Sąd Najwyższy dopuszcza zarówno możliwość stosowania przepisów o zniesieniu współwłasności (tak w powołanej uchwale z dnia 30 stycznia 1985 r.), jak i możliwość taką wyklucza (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r., sygn. akt I CKU 155/97). Wskazuje się na dopuszczalność oparcia rozliczeń majątkowych konkubentów na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1974 r., sygn. akt III CRN 132/74), jak i na istnienie podstawy prawnej dla dokonania określonych przesunięć majątkowych w zakresie trwania konkubinatu wykluczającej możliwość sięgania do instytucji bezpodstawnego wzbogacenia (tak w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 stycznia 1986 r.).

Wybór jednego ze wskazanych uregulowań uzależniony jest jednak od okoliczności konkretnej sprawy. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1970 r., sygn. akt III CZP 62/69, wskazuje się, że co do roszczeń z tytułu nabytych wspólnie nieruchomości i rzeczy ruchomych, jak również z tytułu nakładów dokonanych na te przedmioty, należy stosować przepisy o zniesieniu współwłasności, natomiast co do roszczeń z tytułu nakładów dokonanych przez jednego z konkubentów na wchodzące w skład wspólnego gospodarstwa przedmioty majątkowe należące do drugiej z tych osób, zastosowanie znaleźć powinny przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Osobiście uważam, że w stosunku do wyposażenia mieszkania, występuje współwłasność, bowiem rzeczy te, jak mniemam, kupione były za Państwa „wspólne środki”. Obydwoje traktowaliście je jak wspólne. Poza tym proszę zauważyć, że matka dziecka nie jest w stanie wykazać, że ruchomości kupione były jedynie ze środków Pani partnera. Pani równie dobrze może wskazywać, że ruchomości kupione były przez Państwa wspólnie, na co ani jedna, ani druga strona nie będzie miała dowodów. Uważam wręcz, że zasady doświadczenia życiowego przemawiają za tym, by przedmioty te uważam za wspólne. Reasumując, w piśmie do matki małoletniego winna Pani wskazać, iż przedmiotu stanowiące wyposażenie mieszkania były wspólne i, owszem, odda je Pani we władanie małoletniego, o ile sama zostanie spłacona, względnie przewiduje Pani ich podział fizyczny, poprzez ich rozdzielenie.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Założenie przez spadkobiercę sprawy spadkowej i twierdzenie że jest jedynym spadkobiercą

Założyłem sprawę spadkową po moim zmarłym ojczymie. Jako uczestnika podałem syna mojego ojczyma. Każdy z nas miał swój testament....

Ciągnik po zmarłym

Mam pytanie dotyczące spadku po zmarłym. Chodzi o ciągnik. Właściciel zmarł kilka lat temu i nadal pozostaje jego właścicielem. Pozostała tylko żona...

Spadek do podziału między siostry przyrodnie

Mam 13-letnią córkę. Niedawno zmarła jej babcia, która posiadała mieszkanie. Babcia miała syna (ojca mojej córki), a on 3 córki, w tym dwie...

Jak odzyskać emeryturę zmarłej osoby?

Mama zmarła 23 lutego br., jej emerytura wpłynęła na konto 3.03. Byłam pełnomocnikiem do konta – mama nie posiadała innego majątku. Jak odzyskać...

Kupno nieruchomości od spadkobierców

Kupno nieruchomości od spadkobierców

Moja babcia zmarła 15 lat temu. Dzieci przeprowadziły sprawę spadkową, teraz dwoje z nich już nie żyje. Chciałabym kupić odziedziczoną nieruchomość...

Siostra nie chce podzielić się pieniędzmi ze sprzedaży majątku matki - co zrobić?

Siostra nie chce podzielić się pieniędzmi ze sprzedaży majątku matki - co zrobić?

Moja mama jeszcze żyje, ale jest w podeszłym wieku i schorowana. Ok. 10 lat temu przepisała cały majątek na rzecz mojej siostry, ale pieniądze ze...

Problem z ustaleniem majątku zmarłego

Problem z ustaleniem majątku zmarłego

Zmarł mój ociec. Jestem jedynym jego dzieckiem. Oprócz mnie spadkobierczynią jest tylko jego ostatnia żona. Mam problem z ustaleniem majątku ojca...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »