Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie po mężu gdy nie mamy dzieci

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 2018-12-28

Mój mąż ze swoją siostrą posiadają wspólnie mieszkanie, które otrzymali w darowiźnie od matki. Było to jeszcze przed naszym ślubem. Teściowa żyje i zamieszkuje wspomniane mieszkanie. Dodam, że nie mamy dzieci. Czy w razie śmierci męża połowę mieszkania dziedziczy jego siostra, czy ja?

Zacznijmy tę odpowiedź od zacytowania ustawowego określenia spadku, to jest od przywołania treści artykułu 922 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.

§ 2 .Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

§ 3. Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.”

Pani mąż – jak każdy człowiek mający pełną zdolność do czynności prawnych (art. 10 K.c.) – jest uprawniony sporządzić własny testament (art. 941 i następne K.c.). Jeżeli pozostanie po nim testament, to będzie miało miejsce dziedziczenie testamentowe (art. 941 i następne K.c.), a nie dziedziczenie ustawowe (art. 931 i następne K.c.); dokładniej relacje między dziedziczeniem ustawowym określono w artykule 926 K.c. Brak mi wiedzy o testamencie Pani męża (czy to już sporządzonym, czy to przyszłym) – zarówno o jego sporządzeniu (albo niesporządzeniu), jak i o jego treści. Decyzja w tym zakresie należy do Pani męża.

Gdyby Pani mąż sporządził testament odbiegający znacznie od reguł dziedziczenia ustawowego przez członków najbliższej rodziny, to w grę mogłyby wchodzić roszczenia z tytułu zachowku (art. 991 i następne K.c.); mogłyby, ponieważ dużo zależy od dotyczących zachowku obliczeń (art. 993 i następne K.c.), w których można uwzględniać znaczniejszej wartości darowizny (art. 888 i następne K.c.); korzystając z okazji, warto wspomnieć o rozwiązaniu określanym jako „zaliczanie darowizn na schedę spadkową” (art. 1039 i następne K.c.) – chodzi o zagadnienie właściwe działowi spadku przy dziedziczeniu ustawowym (art. 931 i następne K.c.), zwłaszcza wśród bliskiej rodziny spadkodawcy.

Artykuł 991 K.c. brzmi:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Przepisy o zachowku – a zwłaszcza art. 991 K.c. – należy rozpatrywać w związku z przepisami o dziedziczeniu ustawowym (art. 931 i następne K.c.); stosownie do sytuacji właściwej danemu spadkobraniu. Także w przypadku dziedziczenia wyłącznie testamentowego – czyli rozrządzenia całym spadkiem w prawnie wiążącym testamencie; podstawowa wersja roszczeń o zachowek dotyczy treści testamentu (traktowanej przez ustawodawcę jako krzywdzącą osoby z najbliższego kręgu rodzinnego spadkodawcy), zaś „wyrównanie zachowku” (art. 991 K.c. w związku z art. 1000 K.c.) to roszczenie specyficzne (związane z darowiznami, szczególnie bardzo hojnymi).

Proszę odróżniać zagadnienia właściwe współwłasności (od art. 195 K.c. do art. 221 K.c.) – w tym udziały we współwłasności (art. 204 K.c.) – od zagadnień właściwych prawu spadkowemu (art. 922 i następne K.c.). Niezależnie od tego, kto jest lub będzie współwłaścicielem (wraz z Pani mężem), udziały męża we współwłasności wejdą w skład spadku po nim – o ile będą stanowiły składnik jego majątku w czasie otwarcia spadku (art. 922 K.c. w związku z art. 924 K.c.). Relacje rodzinne między współwłaścicielami owego mieszkania są bez znaczenia dla samego dziedziczenia; w tym nie ograniczają swobody testowania (sporządzania testamentu oraz określania jego treści), ani nie zmieniają reguł właściwych zachowkowi.

Gdyby Pani teściowa przeżyła swego syna, to – nawet pomocniczo (z uwagi na ewentualność zachowku) – mógłby (w przypadku braku zstępnych Pani męża, nie tylko Państwa wspólnych) mieć praktyczne znaczenie art. 932 § 1 K.c. W przypadku śmierci Pani teściowej przed Pani mężem, rodzeństwo męża mogłoby dziedziczyć wraz z Panią; proszę pamiętać o tym, że rodzeństwo (a więc tym bardziej zstępni rodzeństwa) spadkodawcy są poza gronem osób potencjalnie uprawnionych z tytułu zachowku; w artykule 991 zawarto zamknięty katalog osób (potencjalnie uprawnionych do zachowku) – inaczej rzecz ujmując: nie ma możliwości „dopisania się do listy” (z art. 991 K.c.). Warto zacytować, na wszelki wypadek, cały artykuł 932 K.c.:

„§ 1. W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice.

§ 2. Udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku.

§ 3. W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych.

§ 4. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.

§ 5. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy.

§ 6. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku.”

Przywołajmy ponadto artykuł 933 K.c.:

„§ 1. Udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku.

§ 2. W braku zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy.”

Gdyby zaś po Pani mężu zostali zstępni (dzieci, wnuki), to jego krewnym (poza zstępnymi) nie należałoby się nic w ramach dziedziczenia ustawowego (a przecież testamentu nie można wykluczyć także w takim przypadku); chodzi o treść artykułu 931 K.c.:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”

Z uwagi na przepisy o zagadnieniach majątkowych w małżeństwie – art. 31 i następne Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) – składniki majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa oraz (z reguły) otrzymane w darowiźnie zaliczają się do majątku osobistego (a nie do majątku wspólnego). Małżonkowie są uprawnieni zawrzeć umowę majątkową małżeńską (art. 47 i następne K.r.o.) – prawnie wymagana jest forma aktu notarialnego (i to pod rygorem nieważności: art. 73 K.c.). W intercyzie można (tytułem przykładu) rozszerzyć zakres objęty wspólnością majątkową małżeńską. Wraz ze śmiercią jednego małżonka ustaje małżeństwo, a więc tym samym wspólność majątkowa małżeńska (o ile nie doszło do jej ustania wcześniej); w skład spadku po małżonku wchodzi jego majątek osobisty oraz udziały we wspólności majątkowej małżeńskiej – na ogół udziały małżonków w takiej wspólności są równe (art. 43 K.r.o.). Czasami ma miejsce rozliczenie przesunięć majątkowych między poszczególnymi majątkami (art. 45 K.r.o.)

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Nieobecność na sprawie spadkowej

Dostałam wezwanie na sprawę spadkową, na którą się nie stawiłam i nie wyznaczyłam osoby mnie reprezentującej. Podano kolejny termin rozprawy. Jedna z...

Jedyny spadkobierca i zarazem dłużnik alimentacyjny

Zmarła właścicielka mieszkania. Jedynym spadkobiercą jest jej syn, który ma dwoje dzieci. Problem polega na tym, że wobec dzieci jest on dłużnikiem...

Czy siostrom zmarłego należy się majątek po nim?

Zmarł wujek, ciocia pozostawała z nim w małżeństwie 35 lat. Przed zawarciem małżeństwa wujek wybudował dom, kupił działki budowlane , posiadał...

Jakie trzeba dopełnić formalności po śmierci mamy?

Jakie trzeba dopełnić formalności po śmierci mamy? Nie zostawiła testamentu. Jestem jedynym synem (mam żonę i dziecko). Mama ma jeszcze żyjącą...

Zasiedzenie majątku spadkowego

Właścicielem nieruchomości, czyli domu i pola (5 ha) w dokumentach nadal  jest mój dziadek, który nie żyje od 35 lat. Umarł,...

Od czego zacząć przeprowadzenie spraw spadkowych?

Zmarła moja mama, która była wdową, pozostawiła po sobie mieszkanie. Uzgodniliśmy z rodzeństwem, że mieszkanie odziedziczę ja, a rodzeństwo...

Udział w spadku dla drugiej żony

Sprawa dotyczy udziału w spadku dla drugiej żony. Jestem drugą żoną, mój mąż zmarł. Byliśmy małżeństwem 15 lat, nie mieliśmy intercyzy. Mąż...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »