Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z działem spadku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie mieszkania przez dzieci zmarłego

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-07-28

Zmarł mój ojciec, nie spisał testamentu. Dziedziczę po nim ja i siostra, ojciec był rozwiedziony. Pozostawił po sobie tylko mieszkanie. Prawdopodobnie jedna z nas zatrzyma mieszkanie i spłaci drugą. Jak to korzystnie zrobić? Czy najpierw wnieść o sądowne stwierdzenie nabycia spadku, a potem notarialnie dokonać przekazania połowy mieszkania drugiej siostrze? Chodzi też o względy podatkowe, aby nie płacić podatku. Kiedy powstaje obowiązek podatkowy – z chwila stwierdzenia nabycia spadku, czy z chwilą spieniężenia mieszkania lub transakcji przekazania połowy drugiej siostrze?

Prawidłowo wskazała Pani w swym pytaniu, że aby móc decydować o losie spadku należy przeprowadzić:

  1. postępowanie spadkowe, czyli uzyskać potwierdzenie nabycia spadku po zmarłym, o czym poniżej w mojej odpowiedzi;
  2. dział spadku po ojcu między jego spadkobiercami.

Ustalmy, że po śmierci Pani ojca jego zstępni (dwie córki) dziedziczą jego majątek (spadek) w częściach równych, czyli każda po 1/2 udziału.

Co się tyczy całego postępowania spadkowego, bez przeprowadzenia którego nie da się załatwić sprawy, należy mieć na uwadze, że:

Postępowanie spadkowe można przeprowadzić przed sądem lub przed notariuszem.

1. Do notariusza muszą stawić się wszyscy spadkobiercy ustawowi osobiście, wówczas notariusz sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia.

Obowiązkowym warunkiem przeprowadzenia postępowania spadkowego u notariusza jest osobiste stawiennictwo jednocześnie wszystkich spadkobierców (czyli Pani i siostry). Inaczej niż w postępowaniu sądowym nie ma tu możliwości, aby któryś ze spadkobierców działał przez pełnomocnika.

Wykaz dokumentów niezbędnych do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia:

  1. akt zgonu spadkodawcy;
  2. numer PESEL spadkodawcy oraz ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy (unieważniony dowód osobisty, zaświadczenie urzędu miejskiego / gminy);
  3. odpisy skrócone aktów urodzenia spadkobierców lub odpisy skrócone aktów małżeństwa spadkobierców którzy zawarli związek małżeński i zmienili nazwisko;
  4. odpis skrócony aktu małżeństwa małżonka spadkodawcy (zamiast odpisu skróconego aktu urodzenia);
  5. testament spadkodawcy, jeśli taki jest;
  6. od 20 lutego 2011 roku zgodnie z treścią ustawy z dnia 26 czerwca 2009 roku o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009 roku, Nr 131, 1075) notariusze sporządzający akty poświadczenia dziedziczenia zawiadamiają sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej o każdej zmianie właściciela nieruchomości, dla której założona jest księga wieczysta, w związku z powyższym na spadkobiercach ciąży obowiązek wskazania wszystkich nieruchomości, których właścicielem/współwłaścicielem/użytkownikiem wieczystym/współużytkownikiem wieczystym/uprawnionym/współuprawnionym był spadkodawca poprzez wskazanie numeru księgi wieczystej nieruchomości i sądu, który tą księgę prowadzi.

Proszę liczyć się z tym, że notariusz zatrzyma złożone przez Państwa dokumenty.

Po przedłożeniu wyżej wskazanych dokumentów wybranemu notariuszowi, umawia się Pani z tym notariuszem na termin dokonania poświadczenia dziedziczenia – zazwyczaj termin potrzebny notariuszowi na przygotowanie tej czynności nie przekracza kilku dni. Ponieważ zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma taką samą moc prawną jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie wymaga on dodatkowego czasu dla swej skuteczności – jest skuteczny od chwili zarejestrowania go przez notariusza w Rejestrze Aktów Poświadczenia Dziedziczenia (RAPD), co następuje bezpośrednio po jego sporządzeniu.

Koszty związane z notarialnym poświadczeniem dziedziczenia zależą od liczby osób stających do aktu oraz od zakresu czynności dokonywanych przez notariusza i wynoszą za:

  1. protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu – 50 zł;
  2. protokół z przyjęcia lub odrzucenia spadku (jeżeli od dnia otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) nie upłynęło sześć miesięcy, chyba że oświadczenia tej treści zostały już przez spadkobierców uprzednio złożone) – 50 zł od każdej osoby składającej oświadczenie;
  3. protokół dziedziczenia – 100 zł;
  4. akt poświadczenia dziedziczenia – 50 zł;
  5. wypisy – w zależności od ich liczby oraz liczby stron (strona – 6 zł);

W celu wyliczenia dokładnego wynagrodzenia notariusza za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia warto skontaktować się z konkretną kancelarią notarialną.

2. Droga sądowa:

Wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po Pani ojcu może wnieść każdy ze spadkobierców. Sądem właściwym jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Wniosek taki powinien zawierać:

  1. imię, nazwisko i adres osoby składającej wniosek (wnioskodawca) oraz imiona, nazwiska i adresy potencjalnych spadkobierców ustawowych (uczestnicy postępowania);
  2. imię i nazwisko zmarłego, datę i miejsce (miejscowość) jego śmierci oraz jego ostatnie miejsce stałego zamieszkania;
  3. akt zgonu oraz inne akty stanu cywilnego wskazujące na pokrewieństwo ze zmarłym osób wskazanych we wniosku jako spadkobierców.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu urodzenia dla mężczyzn i kobiet niezamężnych;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa dla kobiet i mężczyzn zamężnych;
  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;
  • oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu spadku lub zrzeczeniu się dziedziczenia (jeśli były składane).

Do wniosku należy również dołączyć odpisy wniosku w ilości odpowiadającej liczbie uczestników postępowania. Odpisy aktów stanu cywilnego muszą być nie starsze niż sprzed 3 miesięcy.

Wniosek należy opłacić znakami opłaty sądowej lub przelewem w kwocie 50 zł.

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym zostają ustalone udziały poszczególnych spadkobierców w spadku. Sąd na tym etapie nie dzieli jeszcze spadku między spadkobierców, a jedynie ustala, kto jest spadkobiercą i w jakiej części dziedziczy.

Po wydaniu postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku będzie można spadek podzielić lub zbyć swój udział np. darować, sprzedać itp.

Rzeczy nabyte w postępowaniu spadkowym stanowią współwłasność spadkobierców w częściach ułamkowych.

Przepisy Kodeksu cywilnego nie zakreślają spadkobiercom żadnego terminu do pozostawania we wspólności, mimo że pozostawanie w tej wspólności jest stanem przejściowym, a co więcej, zgodnie z art. 220 K.c. w zw. z art. 1035 K.c., roszczenie o dział spadku nie ulega przedawnieniu.

Do momentu podziału spadku wszyscy spadkobiercy są właścicielami całego spadku i wszystkich rzeczy wchodzących w skład spadku. Dział spadku przeprowadza się po to, aby przydzielić konkretne rzeczy (ruchomości i nieruchomości) konkretnym spadkobiercom.

Jeżeli między spadkobiercami nie będzie sporu co do sposobu działu spadku, ewentualnych rozliczeń itp. – najprostszym, najszybszym, ale z kolei droższym sposobem jest umowny dział spadku przeprowadzony w drodze umowy notarialnej u notariusza.

Koszty notarialne działu spadku:

Koszty notarialne oblicza notariusz w zależności od tego, jaką stawkę przyjmie. Stawki określone są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

Maksymalna stawka taksy notarialnej jest zależna od wartości majątku podlegającego działowi i wynosi od wartości:

  • wartość majątku do 3000 zł – maksymalna opłata 100 zł,
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn więcej niż 7500 zł.

Powyższe kwoty są kwotami maksymalnymi, jakie może naliczyć notariusz. Do kwot tych notariusz doliczy 23% podatku VAT.

Drugim ze sposobów dokonania działu spadku jest droga sądowa.

Sądowy dział spadku na podstawie zgodnego projektu podziału przedłożonego przez wszystkich spadkobierców jest faktycznie najtańszą formą przeprowadzenia postępowania działowego, jeżeli w skład spadku wchodzą przedmioty majątkowe o dużej wartości.

Wniosek o dział spadku ze zniesieniem współwłasności w sądzie może złożyć każdy ze spadkobierców.

W postępowaniu spadkowym zarówno skład, jak i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd, który dokonuje tego na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania. Od prawidłowego ustalenia wartości majątku spadkowego zależy obliczenie wielkości poszczególnych sched spadkowych przypadających na rzecz poszczególnych współspadkobierców.

We wniosku o dział spadku (który składa się do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli tego nie można ustalić – ze względu na położenie majątku spadkowego) można zaproponować sposób dokonania podziału majątku, ale to sąd decyduje ostatecznie o tym sposobie.

Sposób dokonania działu spadku

Ze względu na sposób dokonania działu spadku można wyróżnić:

  1. podział fizyczny spadku – podział w naturze,
  2. przyznanie przedmiotów spadkowych jednemu spadkobiercy, z obowiązkiem spłaty pozostałych lub bez takiej spłaty,
  3. podział cywilny – polega na sprzedaży przedmiotów wchodzących w skład spadku i podziale uzyskanej w tej sumy między współspadkobiercami.

Przy zgodnym podziale w zasadzie sąd związany jest sposobem podziału podanym przez spadkobierców w zgodnym wniosku. Może on od tego odstąpić jedynie wówczas, gdy występuje sprzeczność proponowanego podziału z prawem, zasadami współżycia społecznego albo też podział naruszałby w sposób rażący interesy osób uprawnionych. W braku zgodnego wniosku uczestników postępowania sąd powinien dokonać działu z uwzględnieniem składu dzielonego spadku oraz interesów poszczególnych współspadkobierców.

Wysokość opłaty sądowej w sprawie o dział spadku wynosi (zgodnie z art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych):

  • 500 zł – od wniosku o dział spadku,
  • 300 zł – jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku,
  • 1000 zł – od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności,
  • 600 zł – od wniosku, jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności.

Mając na względzie powyższe przepisy ustawy, należy wskazać, iż opłata sądowa od wniosku o dział spadku, jeżeli zawiera on projekt zgodnego podziału wyniesienie 300 zł.

Teraz kwestie podatkowe:

O warunku skorzystania ze zwolnienia podatkowego dla członków najbliższej rodziny spadkodawcy mówi art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie obowiązuje dopiero od 1 stycznia 2007 r.

Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Na zgłoszenie nabycia spadku, a właściwie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze dziedziczenia, spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (w praktyce jest to najczęściej ten sam dzień, w którym akt poświadczenia został sporządzony).

Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy:

  1. wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza kwoty określonej w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub
  2. gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego.

Tak więc po stwierdzeniu nabycia spadku musi Pani jak i siostra zgłosić nabycie spadku w ciągu 6 miesięcy od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub uprawomocnienia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Następnie po przeprowadzeniu działu spadku ponownie musi Pani zgłosić nieodpłatne nabycie majątku. Na zgłoszenie tego faktu będzie Pani miała kolejne 6 miesięcy od dnia sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego o dziale spadku ze zniesieniem współwłasności lub uprawomocnienia postanowienia sądowego. Stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku to są dwie różne sprawy. Dział spadku ze zniesieniem współwłasności można przeprowadzić w każdym czasie, a więc nie musi Pani się martwić, że jeśli nie podzieli Pani szybko majątku w ciągu 6 miesięcy od dnia poświadczenia aktu dziedziczenia, to nie skorzysta Pani ze zwolnienia.

Jeżeli Pani nieodpłatnie nabędzie udział w spadku od siostry i zgłosi ten fakt do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od dnia sporządzenia umowy notarialnej, to będzie Pani zwolniona z podatku. To samo tyczy się Pani siostry, jeżeli to ona nabędzie Pani udział.

Co do zasady, odpłatne zbycie nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości podlega opodatkowaniu PIT-em, jeżeli zbycie to ma miejsce przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie. Warto pamiętać, że odpłatnym zbyciem będzie nie tylko sprzedaż czy zamiana, ale także każda czynność prawna, w wyniku której dochodzi do przeniesienia prawa własności nieruchomości, jej części czy udziału w niej za odpłatnością. I tak może być np. w przypadku kiedy spadkobiercy zdecydują się znieść współwłasność odziedziczonego majątku.

Jeśli spadek przypada kilku spadkobiercom, do momentu zniesienia tej współwłasności lub dokonania działu spadku spadkobiercy są współwłaścicielami rzeczy i praw wchodzących w skład spadku. W wyniku działu spadku prawa majątkowe objęte spadkiem przyznane poszczególnym spadkobiercom przechodzą na nich. Umowa o dział spadku lub prawomocne orzeczenie sądowe o dziale spadku stanowią tytuł własności rzeczy, które w dziale przypadły poszczególnym spadkobiercom. Na skutek działu spadku następuje konkretyzacja składników masy spadkowej przypadających poszczególnym spadkobiercom. Celem postępowania o zniesienie współwłasności w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego jest nowe ukształtowanie prawa własności rzeczy, która stanowi przedmiot współwłasności.

Pozostaje pytanie, czy w przypadku odziedziczonego mieszkania czy domu dział spadku i odpłatne zniesienie współwłasności nie będzie stanowiło dla spłacanego źródła przychodu, od którego będzie musiał zapłacić podatek dochodowy?

Wartość otrzymanej przez spadkobiercę spłaty w wyniku działu spadku (lub zniesienia współwłasności), jeśli mieści się w udziale, jaki przysługiwał mu w spadku, nie będzie przysporzeniem majątkowym względem odziedziczonego udziału. Powyższe potwierdza Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w interpretacji indywidualnej z dnia 16.01.2014 r. o sygn. IPTPB2/415-693/13-2/KKu. Fiskus podkreśla, że „zniesienie współwłasności nie stanowi nabycia rzeczy wówczas, gdy mieści się w ramach udziału, jaki przypadał byłym współwłaścicielom w rzeczy wspólnej i odbył się bez spłat i dopłat. Natomiast jeżeli udział danej osoby ulega powiększeniu (nawet bez spłat i dopłat) to traktowany jest w kategorii nabycia, ponieważ w ten sposób ulega powiększeniu zarówno zakres dotychczasowego władztwa tej osoby nad odziedziczoną nieruchomością, jak i stan jej majątku osobistego. Dla strony spłacanej oznacza to, że „otrzymanie przez nią w wyniku działu spadku i zniesienia współwłasności kwoty nieprzekraczającej wartości przysługującego jej udziału spadkowego nie spowoduje powstania przychodu z odpłatnego zbycia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. b) ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych kwoty spłaty otrzymanej w wyniku działu spadku” – ww. interpretacja.

Resumując, gdy spłata jest ekwiwalentna do posiadanego przez podatnika udziału w spadku, to podatnik ten nie otrzymuje w związku z czynnością działu spadku żadnego przysporzenia majątkowego, które przewyższałoby wartością odziedziczoną ułamkową część masy spadkowej. W takiej sytuacji podatnik nie będzie zobowiązany do opodatkowania PIT otrzymanej spłaty. Nie musi jej też wykazywać w żadnej deklaracji podatkowej.

Co za tym idzie – siostra lub Pani, jako podatnik, nie będzie zobowiązana do opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych otrzymanej spłaty, nie będzie jej też wykazywać w żadnej deklaracji podatkowej.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Czy złożyć wniosek o dział spadku?

W wyniku postępowania spadkowego w sądzie odziedziczyłam 1/3 spadku po moim dziadku. Po 1/3 udziału przypadło drugiej żonie mojego dziadka oraz mojej cioci...

Ziemia po dziadkach

W 2008 r. zmarła moja babcia, nie zostawiła testamentu. Spadkobiercami zostali jej mąż oraz dzieci: córka (moja matka) i syn (mój wujek). Ja zająłem...

Ziemia i budynek w spadku

Proszę o pokierowanie mnie w sprawie spadkowej, która przedstawia się następująco: spadek to ziemia i budynek po babci zmarłej w 1999 r....

Sposób działu spadku proponuje wnioskodawca

Ojciec zmarł przed 10 laty, nie sporządziwszy testamentu, po jego śmierci mama dziedziczy połowę majątku, druga połowa jest podzielona na dzieci. Chodzi...

Czy można wykluczyć spadkobiercę z działu spadku?

20 lat temu zmarł teść, ale teściowa dopiero w tym roku złożyła wniosek w sądzie o spadek, sprawa się odbyła. Oprócz teściowej...

Niezgodny dział spadku

Rok temu zmarł mój ojciec, mama żyje, ma 90 lat, mieszka w domu rodzinnym. Aby uruchomić środki z konta ojca na potrzeby mamy, sporządziliśmy wraz...

Przekazanie darowizną udziałów procentowych w nieruchomości spadkowej

Mój ojciec wraz z siostrą odziedziczyli spadek po swojej ciotce. Ciotka nie zostawiła testamentu, nie była też zamężna i nie miała dzieci, więc...

Wdowa, dzieci z pierwszego i drugiego małżeństwa a obliczenie udziałów w spadku

Nie wiem, jak zakończyć sprawę udziałów w spadku po zmarłym ojcu. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku już się odbyło. Ojciec miał drugą...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »