Kategoria: Spadek

Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie nieruchomości

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2013-05-17

Moja babcia zmarła w 1993 r., zostawiając po sobie nieruchomość (dziadek zmarł wiele lat wcześniej, a nieruchomość w księgach wieczystych zapisana była na babcię). W jaki sposób należy przeprowadzić postępowanie spadkowe, jeżeli babcia miała siedmioro dzieci: mojego ojca, który zmarł w 1991 r. (po nim dziedziczę ja i brat), bezdzietnego syna, który zmarł w 2013 r., syna z trojgiem dzieci, który zmarł w 1994 r., syna z jednym dzieckiem (jego żona nie żyje), który zmarł w 1992 r., córkę z czworgiem dzieci mieszkających za granicą, która zmarła w 2009 r., oraz dwie żyjące córki. Czy krewni mieszkający za granicą muszą osobiście uczestniczyć w postępowaniu spadkowym?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

W pierwszej kolejności, aby uregulować sprawy spadkowe, należy przeprowadzić postępowanie spadkowe zarówno po babci, jak i po dziadku. Nie jest istotne, kto jest wpisany w księdze wieczystej nieruchomości, bowiem znaczenie ma to, kiedy nieruchomość została nabyta. Jeżeli została zakupiona w trakcie trwania związku małżeńskiego, to weszła w skład majątku wspólnego babci i dziadka, tak więc byli oni jej właścicielami po połowie. Po śmierci dziadka dziedziczeniu podlegała jedna połowa nieruchomości, a po śmierci babci druga. Jeżeli natomiast nieruchomość była składnikiem tylko majątku osobistego babci, czyli np. babcia nieruchomość nabyła przed wstąpieniem w związek małżeński lub np. otrzymała ją w spadku, to wówczas właścicielką całej nieruchomości była tylko babcia.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

W pierwszej kolejności musi Pan uzyskać potwierdzenie nabycia spadku po babci lub też po babci oraz po dziadku (jeżeli nieruchomość wchodziła w skład ich majątku małżeńskiego). Jeżeli zarówno babcia, jak i dziadek mieszkali pod tym samym adresem, postępowanie można przeprowadzić jednocześnie po nich obydwojgu. Można tego dokonać w sądzie lub przed notariuszem (wtedy otrzymuje się tzw. akt poświadczenia dziedziczenia).

Postępowanie przed sądem mające doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku wszczyna się poprzez złożenie w sądzie rejonowym właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu urodzenia mężczyzn i kobiet niezamężnych;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa kobiet zamężnych;
  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy (spadkodawców);
  • testament w oryginale oraz tyle kopii, ilu jest uczestników postępowania (jeżeli był sporządzony);
  • oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu spadku lub zrzeczeniu się dziedziczenia (jeśli były składane).

Wnosząc do sądu sprawę o ustalenie praw do spadku, trzeba wymienić wszystkich spadkobierców, którzy dziedziczą (również tych zamieszkałych za granicą).

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym zostają ustalone udziały poszczególnych spadkobierców w spadku.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę. Opłata ta jest stała i wynosi 50 zł (za dwie osoby – 100 zł).

Od marca 2009 r. drugim sposobem na potwierdzenie przez spadkobiercę prawa do spadku jest notarialne poświadczenie dziedziczenia. Ten dokument ma taką samą moc prawną jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Warto pamiętać, że akt poświadczenia dziedziczenia może sporządzić każdy notariusz i nie ma tutaj znaczenia ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy (jak to jest w postępowaniu sądowym).

Spadkobiercy nie muszą składać żadnych wniosków oraz pism procesowych. Muszą za to spełnić następujące warunki:

  • w kancelarii notarialnej zgłaszają się wszystkie osoby, które mogą być brane pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi,
  • nie może być żadnych sporów między nimi w kwestii podziału spadku – czyli tego, kto jest spadkobiercą (gdy spadkobiercy sprzeczają się w tej sprawie, to spór rozstrzyga się na drodze sądowej),
  • spadek musiał zostać otwarty po 1 lipca 1984 r. (otwarcie następuje z chwilą śmierci spadkodawcy).

Wybór notariusza zapewnia sprawne, szybkie, łatwiejsze, a przede wszystkim mniej sformalizowane postępowanie.

Na początek należy umówić się na spotkanie z notariuszem. Można to zrobić osobiście lub telefonicznie. Notariusz informuje o tym, jakie dokumenty trzeba ze sobą zabrać, aby móc poświadczyć dziedziczenie (m.in. akt zgonu spadkodawcy, akty urodzenia i małżeństwa potencjalnych spadkobierców, testament, gdy dziedziczenie następuje na jego podstawie).

W kancelarii notarialnej spotykają się wszystkie osoby, które mogą być brane pod uwagę jako spadkobiercy. Notariusz w obecności spadkobierców testamentowych oraz ustawowych, a także osób, które mogą być brane pod uwagę jako spadkobiercy ustawowi, sporządza protokół dziedziczenia (będzie to akt notarialny).

Stanie się tak tylko wtedy, gdy pomiędzy spadkobiercami nie będzie sporu o spadek (o to, kto jest spadkobiercą, a nie co kto ma dostać ze spadku – to rozstrzyga inny akt, dotyczący działu spadku).

Gdy spadkodawca pozostawił po sobie testament, to notariusz go otwiera i ogłasza. W przypadku poświadczenia dziedziczenia, które następuje przed upływem sześciu miesięcy od daty śmierci spadkodawcy, spadkobiercy składają oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Notariusz sporządzi na podstawie protokołu dziedziczenia akt poświadczenia dziedziczenia. Określi on krąg spadkobierców oraz ich udziały w dziedziczonym majątku. Nabierze on mocy prawnej dopiero, gdy zostanie on zarejestrowany w elektronicznym rejestrze poświadczeń dziedziczenia.

Poświadczenie dziedziczenia u notariusza kosztuje 150 zł (100 zł protokół dziedziczenia, 50 zł sporządzenie aktu poświadczenia). Cena jest taka sama bez względu na liczbę osób, które biorą udział w tej czynności. Należy do tego dodać jeszcze 23% podatku VAT.

Opłaty nie obejmują jednak kosztów, które są związane z wypisem aktów poświadczenia dziedziczenia. Każdy spadkobierca, którego dotyczy sprawa, może żądać wypisów aktu w dowolnej liczbie. Taki wypis kosztuje 6 złotych netto od każdej strony dokumentu.

Wyliczmy teraz udziały poszczególnych spadkobierców w spadku po babci (przy założeniu, że nieruchomość była własnością tylko i wyłącznie babci oraz że babcia nie pozostawiła po sobie testamentu).

Po śmierci babci w skład spadkobierców weszło jej siedmioro dzieci. Każde z dzieci odziedziczyło zatem po 1/7 udziału w spadku po babci (a więc również w nieruchomości, o której pisze Pan w pytaniu). Jeżeli któreś z dzieci nie dożyło chwili otwarcia spadku po zmarłej (czyli chwili jej śmierci), przypadający jemu udział dziedziczą jego zstępni, czyli dzieci, a w ich braku – wnuki. Jeżeli z kolei któryś ze spadkobierców zmarł po dacie śmierci babci, przypadający jemu udział w spadku po babci przypada jego spadkobiercom ustawowym.

Policzmy zatem:

  • syn babci (Pana ojciec) zmarł przed dniem śmierci babci – tym samym jego udział w spadku po babci, czyli 1/7, przypada jego dzieciom w częściach równych, czyli Panu oraz Pana bratu, każdemu po 1/14,
  • syn zmarł w 2013 r. – z uwagi na to, że zmarł już po śmierci swojej matki, udział mu przypadający, czyli 1/7, przypada jego spadkobiercom ustawowym, czyli żonie i/ lub pozostałemu rodzeństwu (lub ich zstępnym),
  • syn zmarł w 1994 r., a więc już po śmierci mamy – jego udział zostanie zatem rozdzielony na troje dzieci i żonę,
  • syn zmarł w 1992 r., czyli przed śmiercią mamy – jego udział przypadnie w całości jego dziecku,
  • córka zmarła w 2009 r., a więc po śmierci matki – jej udział odziedziczy 4 dzieci mieszkających za granicą oraz mąż (oczywiście jeżeli żyje),
  • 2 córki żyją – każda z nich odziedziczy swój udział (1/7).

Gdy zostanie już przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, następnie należy przeprowadzić dział spadku połączony z podziałem majątku wspólnego małżeńskiego babci i dziadka, pod warunkiem że nieruchomość została nabyta w trakcie trwania małżeństwa dziadków. Jeżeli nieruchomość wchodziła w skład majątku osobistego babci (o czym pisałam powyżej) podział majątku wspólnego małżeńskiego nie będzie konieczny. W tym miejscu jeszcze dodam, że zasadniczo oba postępowania tj. stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku, toczą się w odrębnych postępowaniach. Istnieje jednak możliwość zawarcia w jednym piśmie wniosków o stwierdzenie nabycie spadku i o dział spadku.

Działu spadku może zostać przeprowadzony drogą sądową oraz notarialną.

Jeżeli między Państwem nie będzie sporu co do sposobu działu spadku, ewentualnych rozliczeń itp., najprostszym, najszybszym (ale też droższym) sposobem jest umowny dział spadku u notariusza. Koszt aktu notarialnego stanowi taksa notarialna plus podatek od czynności cywilnoprawnej.

Jak wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 148, poz. 1564 z późn. zm.), maksymalna stawka wynosi od wartości:

  1. do 3000 zł – 100 zł,
  2. powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  3. powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  4. powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  5. powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł,
  6. powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
  7. powyżej 2 000 000 zł – 6 770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – nie więcej niż 7500 zł.

Do powyższych stawek należy doliczyć 23% podatku VAT, jaki zostanie pobrany przez notariusza.

Drugim ze sposobów dokonania działu spadku jest droga sądowa – wchodzi w grę przeważnie wtedy, gdy między stronami jest spór co do sposobu działu spadku. Takie postępowanie jest najtańsze, ale też może dłużej trwać.

Tryb umowny

Umowny dział spadku może obejmować cały spadek lub jego część. W umowie powinno się wskazać wartość spadku oraz sposób dokonania działu spadku. Forma umowy jest dowolna, ale w analizowanym przypadku, skoro przedmiotem działu spadku jest nieruchomość, umowa powinna być zawarta przez notariusza.

Tryb sądowy

We wniosku o dział spadku (który składa się do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli tego nie można ustalić – ze względu na położenie majątku spadkowego) należy powołać:

  • postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
  • spis inwentarza,
  • informacje o tym, jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują.

Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu.

W wypadku, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że stanowiła ona własność spadkodawcy, należy więc dołączyć odpis z księgi wieczystej.

W postępowaniu spadkowym zarówno skład, jak i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd, który dokonuje tego na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania. Od prawidłowego ustalenia wartości majątku spadkowego zależy obliczenie wielkości poszczególnych sched spadkowych przypadających na rzecz poszczególnych współspadkobierców.

We wniosku o dział spadku można zaproponować sposób dokonania podziału majątku, ale to sąd decyduje ostatecznie o tym sposobie.

Sposób dokonania działu spadku

Z punktu widzenia sposobu dokonania działu spadku, zarówno w trybie umownym, jak i sądowym, można wyróżnić:

  1. podział fizyczny spadku – podział w naturze,
  2. przyznanie przedmiotów spadkowych jednemu spadkobiercy z obowiązkiem spłaty pozostałych lub bez takiej spłaty,
  3. podział cywilny – polega na sprzedaży przedmiotów wchodzących w skład spadku i podziale uzyskanej sumy między współspadkobierców.

Wysokość opłaty sądowej w sprawie o dział spadku wynosi (zgodnie z art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych):

  • 500 zł – od wniosku o dział spadku,
  • 300 zł – od wniosku, jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku,
  • 1000 zł – od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności,
  • 600 zł – od wniosku, jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności.

Podsumowując, w przedstawionej przez Pana sprawie należy podjąć następujące kroki:

  1. Przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po babci (jak również po dziadku, jeżeli nieruchomość należała do wspólnego majątku małżeńskiego babci i dziadka).
  2. Przeprowadzić dział spadku (połączony z podziałem wspólnego majątku małżeńskiego dziadków – o ile oczywiście nieruchomość wchodziła w jego skład). W trakcie postępowania o dział spadku spadkobiercy mogą swobodnie przekazywać sobie wzajemnie udziały w nieruchomości. Tym samym może Pan we wniosku o dział spadku dowolnie nieruchomość podzielić między spadkobierców, oczywiście za ich zgodą, wówczas sąd ustali, co komu się należy oraz kto kogo ma spłacić. Może być również ustalony dział spadku bez spłat, jeżeli taka jest zgodna wola spadkobierców.

Jeśli chodzi o spadkobierców mieszkających za granicą, to ich udział w postępowaniu nie będzie prawdopodobnie obowiązkowy, chociaż sąd może każdego w uzasadnionych przypadkach do stawiennictwa obowiązkowego wezwać – jednakże regułą jest stawiennictwo obowiązkowe. Niemniej jednak sąd wezwie te osoby do ustanowienia chociażby pełnomocnika do doręczeń korespondencji sądowej w kraju. Radzę zatem, aby osoby mieszkające za granicą jeszcze przed wszczęciem postępowania ustanowiły albo pełnomocnika do prowadzenia sprawy spadkowej i działu spadku przed sądem, albo chociaż pełnomocnika do doręczeń w kraju.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »