Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie z macochą

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-06-08

Niedawno zmarł mój tata i moja macocha chce założyć sprawę spadkową. Sytuację komplikuje fakt, że mam już 1/4 majątku – spadek po mamie, a tata miał 3/4. Proszę o wyjaśnienie, czy wcześniejszy spadek też będzie do podziału? Dodam, że jeszcze studiuję, mam 4 dorosłego rodzeństwa, a tata podobno zadłużył się przed śmiercią na znaczną kwotę. Niestety macocha nie chce mi pokazać umowy kredytowej. Czy mogę to w jakiś sposób sprawdzić? Zastanawiam się, jak sąd może podzielić dług i majątek? Czy powinnam podjąć jakieś kroki w tej sprawie?

Należy zatem przeprowadzić postępowanie mające doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym. Macocha chce takie postępowanie przeprowadzić. Nie jest ono skomplikowane i nie widzę podstaw, żeby się go obawiać.

Postępowanie spadkowe wszczyna się poprzez złożenie w sądzie rejonowym, właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy (czyli zmarłego), wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu zgonu i aktu małżeństwa osoby zmarłej,
  • odpis skrócony aktu urodzenia mężczyzn i niezamężnych kobiet uczestniczących w postępowaniu,
  • odpis skrócony aktu małżeństwa kobiet uczestniczących w postępowaniu (zmiana nazwiska),
  • wypis z oryginału testamentu notarialnego lub oryginał testamentu ręcznego.

Generalnie wnosząc do sądu sprawę o ustalenie praw do spadku, trzeba wymienić wszystkich spadkobierców, którzy dziedziczą z ustawy (czyli dzieci, małżonkę / małżonka osoby zmarłej, rodziców, rodzeństwo, zstępnych rodzeństwa, dziadków, zstępnych dziadków, jeśli tacy żyją).

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym sąd stwierdzi, kto i ile dziedziczy ze spadku po spadkodawcy.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę. Jest ona stała i wynosi 50 zł.

Sąd nie może stwierdzić nabycia spadku, jeżeli od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) nie minęło 6 miesięcy.

Ten fakt nie przeszkadza jednak w przeprowadzeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ponieważ stosowne oświadczenia można złożyć na posiedzeniu sądu. Wówczas oświadczenie o przyjęciu spadku wciągane jest do protokołu. Złożenie oświadczenia, o którym mowa wyżej, także podlega opłacie sądowej na podstawie ustawy o kosztach sądowych. Opłata wynosi 50 zł od każdego oświadczenia. Jest uiszczana w postaci znaków opłaty sądowej, które można zakupić w kasie sądu. Podczas składania oświadczeń sędzia wkleja do protokołu przy oświadczeniach spadkobierców takie potwierdzenie uiszczenia opłaty. Dlatego jeśli przed posiedzeniem sądu nie upłynie jeszcze 6 miesięcy od chwili śmierci męża, należy mieć ze sobą takie znaki opłaty sądowej w celu usprawnienia postępowania.

Jeśli w skład spadku wchodzą długi, może Pani przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza w ciągu 6 miesięcy od dnia śmierci ojca i będzie Pani odpowiadać za długi spadkowe tylko do stanu czynnego spadku (Pani własny majątek będzie bezpieczny).

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza stwarza, co prawda, możliwość egzekwowania należności z majątków spadkobierców, ale ograniczeniem jest odpowiedzialność spadkobierców do wysokości uzyskanego przysporzenia, w związku z czym nie trzeba spłacać długów spadkodawcy z własnego majątku. W prawie określa się to mianem „do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku”. Chodzi o to, czy w masie spadkowej są ruchomości, nieruchomości, pieniądze. Tym samym odpowiada Pani za długi ojca do wartości spadku ustalonego przez komornika w spisie inwentarza.

Zgodnie z art. 637 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu, wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy lub właściwego urzędu skarbowego sąd postanowi sporządzenie spisu inwentarza. Natomiast zgodnie z art. 637 § 2 K.p.c. w wypadkach przewidzianych w ustawie postanowienie o spisaniu inwentarza wydaje się z urzędu. Takim przypadkiem jest w szczególności złożenie przez chociażby jednego ze spadkobierców oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z bowiem z art. 644 K.p.c., jeżeli złożono oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a inwentarz nie był przedtem sporządzony, sąd wyda postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza.

Szczegółowe zasady dokonywania spisu inwentarza określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza. Zgodnie z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza wykonuje na zlecenie sądu rejonowego komornik lub inny organ, w którego okręgu znajdują się rzeczy podlegające zabezpieczeniu lub wciągnięciu do spisu inwentarza (organem tym zgodnie z § 2 rozporządzenia może być urząd skarbowy w osobie komornika skarbowego). Jednocześnie sąd, który wydał postanowienie o dokonaniu spisu inwentarza sprawuje nadzór nad podejmowanymi w tym zakresie przez komornika czynnościami.

Należy zaznaczyć, że za dokonanie spisu inwentarza przy spadkobraniu uiszcza się opłatę, której wysokość uzależniona jest od czasu pracy komornika. Zgodnie z art. 53 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji – za dokonanie spisu inwentarza pobiera się stałą opłatę w wysokości 10% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za każdą rozpoczętą godzinę. Koszty komornika przy sporządzeniu spisu inwentarza nie są małe, a więc radziłabym Pani porozmawiać z pozostałymi spadkobiercami o długach zmarłego. Jeżeli nie uzyska Pani od nich tej informacji, to warto właśnie zastanowić się nad przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza i wnioskować o dokonanie spisu inwentarza przez komornika.

Może Pani sprawę spadkową przeprowadzić także u notariusza, o ile pozostali spadkobiercy będą chcieli załatwić sprawę szybko i sprawnie razem z Panią.

Zgodnie z art. 95a ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie „notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych”.

Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Jeżeli od dnia otwarcia spadku nie upłynęło sześć miesięcy, w protokole dziedziczenia należy zamieścić oświadczenia spadkobierców o prostym przyjęciu spadku lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku, chyba że oświadczenia tej treści zostały już przez spadkobierców uprzednio złożone. W takim przypadku należy zamieścić wzmiankę o dacie, miejscu i treści złożonych przez poszczególnych spadkobierców oświadczeń. Przepisy te stosuje się także do oświadczeń osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Do protokołu dziedziczenia notariusz załącza:

  • odpis aktu zgonu spadkodawcy;
  • odpisy aktów stanu cywilnego osób powołanych do spadku z ustawy;
  • inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie praw do spadku.

Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku, a w przypadku gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, co do osoby, na której rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny i przedmiotu zapisu. Notariusz dokonuje wpisu aktu poświadczenia dziedziczenia do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia przez wprowadzenie, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego danych. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Spadkobierca otrzyma od notariusza wypisy z oryginalnego aktu poświadczenia dziedziczenia, które są podstawą do wykazywania prawa do spadku.

Maksymalna opłata notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego wynosi 50 zł. Za sporządzenie protokołu dziedziczenia maksymalna stawka to 100 zł, a za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu maksymalna stawka wynosi 50 zł. Do opłaty notarialnej należy doliczyć 23% VAT.

Załatwienie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku ma na celu jedynie ustalenie kto, ile i na jakiej podstawie dziedziczy po spadkodawcy. Sąd ani notariusz nie dzieli majątku ani długów podczas tego postępowania. Majątek spadkodawcy (jedynie aktywa) można podzielić dopiero przy odrębnym postępowaniu o dział spadku (w sądzie lub u notariusza).

Przed dokonaniem działu spadku wszyscy spadkobiercy odpowiadają solidarnie za długi spadkowe. Oznacza to, że wierzyciele mogą skierować roszczenia do wybranego spadkobiercy (np. tego, który ma najlepszą sytuację finansową) i ściągnąć z niego całość długu.

Ten spadkobierca może dochodzić później roszczeń od pozostałych spadkobierców – tak aby wyrównać swoją stratę.

Po podzieleniu spadku, spadkobiercy odpowiadają proporcjonalnie do swojego udziału w masie spadku. Oznacza to, że wierzyciel nie może ściągnąć całości długu od jednego ze spadkodawców, a tylko tyle, ile wynosi jego udział w spadku.

Należy zatem przeprowadzić postępowanie mające doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym. Macocha chce takie postępowanie przeprowadzić. Nie jest ono skomplikowane i nie widzę podstaw, żeby się go obawiać.

Postępowanie spadkowe wszczyna się poprzez złożenie w sądzie rejonowym, właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy (czyli zmarłego), wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu zgonu i aktu małżeństwa osoby zmarłej,
  • odpis skrócony aktu urodzenia mężczyzn i niezamężnych kobiet uczestniczących w postępowaniu,
  • odpis skrócony aktu małżeństwa kobiet uczestniczących w postępowaniu (zmiana nazwiska),
  • wypis z oryginału testamentu notarialnego lub oryginał testamentu ręcznego.

Generalnie wnosząc do sądu sprawę o ustalenie praw do spadku, trzeba wymienić wszystkich spadkobierców, którzy dziedziczą z ustawy (czyli dzieci, małżonkę / małżonka osoby zmarłej, rodziców, rodzeństwo, zstępnych rodzeństwa, dziadków, zstępnych dziadków, jeśli tacy żyją).

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym sąd stwierdzi, kto i ile dziedziczy ze spadku po spadkodawcy.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę. Jest ona stała i wynosi 50 zł.

Sąd nie może stwierdzić nabycia spadku, jeżeli od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) nie minęło 6 miesięcy.

Ten fakt nie przeszkadza jednak w przeprowadzeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ponieważ stosowne oświadczenia można złożyć na posiedzeniu sądu. Wówczas oświadczenie o przyjęciu spadku wciągane jest do protokołu. Złożenie oświadczenia, o którym mowa wyżej, także podlega opłacie sądowej na podstawie ustawy o kosztach sądowych. Opłata wynosi 50 zł od każdego oświadczenia. Jest uiszczana w postaci znaków opłaty sądowej, które można zakupić w kasie sądu. Podczas składania oświadczeń sędzia wkleja do protokołu przy oświadczeniach spadkobierców takie potwierdzenie uiszczenia opłaty. Dlatego jeśli przed posiedzeniem sądu nie upłynie jeszcze 6 miesięcy od chwili śmierci męża, należy mieć ze sobą takie znaki opłaty sądowej w celu usprawnienia postępowania.

Jeśli w skład spadku wchodzą długi, może Pani przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza w ciągu 6 miesięcy od dnia śmierci ojca i będzie Pani odpowiadać za długi spadkowe tylko do stanu czynnego spadku (Pani własny majątek będzie bezpieczny).

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza stwarza, co prawda, możliwość egzekwowania należności z majątków spadkobierców, ale ograniczeniem jest odpowiedzialność spadkobierców do wysokości uzyskanego przysporzenia, w związku z czym nie trzeba spłacać długów spadkodawcy z własnego majątku. W prawie określa się to mianem „do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku”. Chodzi o to, czy w masie spadkowej są ruchomości, nieruchomości, pieniądze. Tym samym odpowiada Pani za długi ojca do wartości spadku ustalonego przez komornika w spisie inwentarza.

Zgodnie z art. 637 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu, wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy lub właściwego urzędu skarbowego sąd postanowi sporządzenie spisu inwentarza. Natomiast zgodnie z art. 637 § 2 K.p.c. w wypadkach przewidzianych w ustawie postanowienie o spisaniu inwentarza wydaje się z urzędu. Takim przypadkiem jest w szczególności złożenie przez chociażby jednego ze spadkobierców oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z bowiem z art. 644 K.p.c., jeżeli złożono oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a inwentarz nie był przedtem sporządzony, sąd wyda postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza.

Szczegółowe zasady dokonywania spisu inwentarza określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza. Zgodnie z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza wykonuje na zlecenie sądu rejonowego komornik lub inny organ, w którego okręgu znajdują się rzeczy podlegające zabezpieczeniu lub wciągnięciu do spisu inwentarza (organem tym zgodnie z § 2 rozporządzenia może być urząd skarbowy w osobie komornika skarbowego). Jednocześnie sąd, który wydał postanowienie o dokonaniu spisu inwentarza sprawuje nadzór nad podejmowanymi w tym zakresie przez komornika czynnościami.

Należy zaznaczyć, że za dokonanie spisu inwentarza przy spadkobraniu uiszcza się opłatę, której wysokość uzależniona jest od czasu pracy komornika. Zgodnie z art. 53 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji – za dokonanie spisu inwentarza pobiera się stałą opłatę w wysokości 10% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego za każdą rozpoczętą godzinę. Koszty komornika przy sporządzeniu spisu inwentarza nie są małe, a więc radziłabym Pani porozmawiać z pozostałymi spadkobiercami o długach zmarłego. Jeżeli nie uzyska Pani od nich tej informacji, to warto właśnie zastanowić się nad przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza i wnioskować o dokonanie spisu inwentarza przez komornika.

Może Pani sprawę spadkową przeprowadzić także u notariusza, o ile pozostali spadkobiercy będą chcieli załatwić sprawę szybko i sprawnie razem z Panią.

Zgodnie z art. 95a ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie „notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych”.

Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Jeżeli od dnia otwarcia spadku nie upłynęło sześć miesięcy, w protokole dziedziczenia należy zamieścić oświadczenia spadkobierców o prostym przyjęciu spadku lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku, chyba że oświadczenia tej treści zostały już przez spadkobierców uprzednio złożone. W takim przypadku należy zamieścić wzmiankę o dacie, miejscu i treści złożonych przez poszczególnych spadkobierców oświadczeń. Przepisy te stosuje się także do oświadczeń osób, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Do protokołu dziedziczenia notariusz załącza:

  • odpis aktu zgonu spadkodawcy;
  • odpisy aktów stanu cywilnego osób powołanych do spadku z ustawy;
  • inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie praw do spadku.

Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku, a w przypadku gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, co do osoby, na której rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny i przedmiotu zapisu. Notariusz dokonuje wpisu aktu poświadczenia dziedziczenia do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia przez wprowadzenie, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego danych. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Spadkobierca otrzyma od notariusza wypisy z oryginalnego aktu poświadczenia dziedziczenia, które są podstawą do wykazywania prawa do spadku.

Maksymalna opłata notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego wynosi 50 zł. Za sporządzenie protokołu dziedziczenia maksymalna stawka to 100 zł, a za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu maksymalna stawka wynosi 50 zł. Do opłaty notarialnej należy doliczyć 23% VAT.

Załatwienie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku ma na celu jedynie ustalenie kto, ile i na jakiej podstawie dziedziczy po spadkodawcy. Sąd ani notariusz nie dzieli majątku ani długów podczas tego postępowania. Majątek spadkodawcy (jedynie aktywa) można podzielić dopiero przy odrębnym postępowaniu o dział spadku (w sądzie lub u notariusza).

Przed dokonaniem działu spadku wszyscy spadkobiercy odpowiadają solidarnie za długi spadkowe. Oznacza to, że wierzyciele mogą skierować roszczenia do wybranego spadkobiercy (np. tego, który ma najlepszą sytuację finansową) i ściągnąć z niego całość długu.

Ten spadkobierca może dochodzić później roszczeń od pozostałych spadkobierców – tak aby wyrównać swoją stratę.

Po podzieleniu spadku, spadkobiercy odpowiadają proporcjonalnie do swojego udziału w masie spadku. Oznacza to, że wierzyciel nie może ściągnąć całości długu od jednego ze spadkodawców, a tylko tyle, ile wynosi jego udział w spadku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Spłata długów zmarłego i domaganie się spłaty od spadkobiercy

Mój ojciec nie płacił alimentów na moją rzecz, wskutek czego miał dług. W 2008 r. komornik zajął na poczet tego długu mieszkanie należące do ojca....

Kto dziedziczy, gdy najbliżsi krewni to dziecko i rodzice?

Zmarł nagle nasz syn, który żył w związku nieformalnym, ma kilkuletnie dziecko. Matka dziecka w jego imieniu przyjmie spadek z dobrodziejstwem...

Różnica między zrzeczeniem się dziedziczenia a odrzuceniem spadku

Czy możliwe jest zrzeczenie się dziedziczenia po jednym z rodziców? Dodam, że rodzice pozostają we wspólności ustawowej.

Córka drugiego męża a odpowiedzialność za długi

W styczniu zmarła moja mama, pozostawiając po sobie długi. Razem z mężem mojej mamy składam wniosek do sądu o odrzucenie spadku. Mąż mamy...

Zmarły podatnik

W spadku po mamie otrzymałem niezapłacone zobowiązanie w stosunku do US dotyczące niezapłaconego podatku od sprzedaży nieruchomości, którą otrzymała...

Jak zabezpieczyć udział spadkobiercy przed jego wierzycielami?

Dwa lata temu zmarła nasza mama, nie pozostawiając testamentu. Mama wraz z ojcem posiadała majątek we wspólnocie małżeńskiej. Wraz z jej...

Wezwanie z banku do zapłaty długu

Wczoraj moja żona otrzymała wezwanie z banku do zapłaty długu po swoim bracie, który zmarł dwa lata temu. Żona nie utrzymywała żadnych kontaktów...

Długi dorosłego syna a wydziedziczenie

Nasz pełnoletni syn ma spore długi (nie wiemy dokładnie w jakiej wysokości, ale jest to na pewno duża suma). Chcemy się definitywnie odciąć od niego...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »