Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Forma zachowku

Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2013-07-22

Ojczym mojego męża zapisał mi cały spadek w postaci działki rolnej. Wnuk spadkodawcy domaga się jak najszybszej wypłaty zachowku. Jak się dowiedziałam, przysługuje mu zachowek w wysokości połowy spadku. Czy musi on zostać wypłacony w formie pieniężnej? Obecnie nie stać mnie na zapłatę takiej kwoty. Czy mogę przekazać mu notarialnie połowę działki? Czy muszę w takim razie wnieść sprawę o stwierdzenie nabycia spadku? Jakie dokumenty muszę złożyć? Czy wnuk spadkodawcy będzie mógł sam dochodzić zachowku w sądzie?

Tomasz Krupiński

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Z przedstawionych przez Panią okoliczności wynika, że stała się Pani jedyną spadkobierczynią ojczyma Pani męża.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.): „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Z okoliczności wynika, że ojczym Pani męża (spadkodawca) miał spadkobierców ustawowych, do których obecnie zalicza się jego wnuk. Jeżeli jest on dzieckiem jedynego dziecka spadkodawcy, to tytułem zachowku przysługuje mu kwota w wysokości 1/2 wartości spadku (połowa tego co dziedziczyłby w przypadku, gdyby do dziedziczenia doszło z ustawy).

Zaznaczyć trzeba, że jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Z powyższych przepisów wynika, że zobowiązany do zapłaty zachowku jest spadkobierca.

Pani otrzymała spadek w całości, dlatego uprawniony do zachowku może żądać od Pani jego wypłaty w osobnym postępowaniu o zapłatę tytułem zachowku. Pani sama z własnej woli nie musi dążyć do wypłaty zachowku. Obowiązek ten będzie wynikał dopiero z wezwania uprawnionego do zapłaty zachowku.

Zachowek jest wypłacany w formie pieniężnej. Jednakże Pani jako spadkobierca może zaproponować uprawnionemu do zachowku przekazanie wartości zachowku w naturze, czyli w postaci części spadku. W przypadku, kiedy uprawniony dopomina się o rekompensatę zachowku, może otrzymać go tylko w formie pieniężnej.

Roszczenie o zachowek jest roszczeniem pieniężnym i sąd w postępowaniu może zasądzić tytułem zachowku jedynie kwotę pieniężną. Tylko jeśli uprawniony wyrazi zgodę (poza sądem), może tytułem zachowku otrzymać od Pani w darowiźnie określoną nieruchomość.

Roszczenie o wypłatę zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od otwarcia spadku (śmierci spadkobiercy).

Odpowiadając na Pani pytanie, należy przyjąć, że zadośćuczynienie obowiązkowi zachowku może się odbyć nie tylko przed sądem, lecz także w sposób pozasądowy (warto byłoby sporządzić takie przekazanie w formie pisemnej – jeżeli chodzi o zapłatę tytułem zachowku, a jeżeli chodzi o przekazanie w formie darowizny ziemi – oczywiście w formie aktu notarialnego).

Sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku w ogóle nie będzie rozpatrywał kwestii zachowku i osób do niego uprawnionych, a jedynie otworzy, ogłosi testament i stwierdzi, że Pani nabywa spadek na podstawie tegoż testamentu. Kwestię zachowku bada dopiero sąd rozpoznający sprawę o zapłatę (odrębna sprawa tocząca się w trybie procesu).

Jak już wspominałem, zachowek wypłaca się w formie pieniężnej, w zależności od wyceny przedmiotów majątkowych wchodzących w skład spadku. Uprawniony do zachowku może jednak wyrazić zgodę na przekazanie tytułem spadku części nieruchomości. Oczywiście musiałoby się to odbyć notarialnie, a dla Pani bezpieczeństwa wnuk spadkodawcy powinien w tej umowie zawrzeć oświadczenie, że zrzeka się dalszych roszczeń wobec Pani tytułem zachowku.

Stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku to dwie różne sprawy. Dział spadku jednak wchodzi w grę tylko wtedy, jeżeli do przedmiotów majątkowych jest kilku współuprawnionych. Taka sytuacje nie zachodzi w Pani przypadku, a uprawniony do zachowku nie jest uczestnikiem takiego postępowania. Przedstawiony przez Panią sposób podziału jest możliwy pozasądowo. Podział nieruchomości będzie możliwy jedynie w przypadku, gdy nie stoją temu na przeszkodzie przepisy prawa budowlanego i geodezyjnego. Będzie do tego potrzebny geodeta. Jednak jeszcze raz zaznaczam, że ten sposób zadośćuczynienia zachowkowi będzie możliwy jedynie za zgodą uprawnionego.

Wnuczek zmarłego spadkodawcy będzie miał bardzo utrudnioną drogę do dochodzenia zachowku, jeżeli sprawa o stwierdzenie nabycia spadku nie była przeprowadzona. W takim wypadku, jeżeli Pani nie będzie przejawiała woli złożenia wniosku do sądu, może uczynić to uprawniony wnuczek. Wtedy sąd zobowiąże Panią do złożenia testamentu i stwierdzi nabycie spadku z niego. Wtedy droga do dochodzenia zachowku będzie dla uprawnionego otwarta.

Bez względu na miejsce zamieszkania spadkobiercy sądem miejscowo właściwym do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku jest wyłącznie sąd spadku, którym jest sąd właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Sądem rzeczowo właściwym jest sąd rejonowy. Od powyższej zasady nie ma wyjątku, więc wnuk musi złożyć wniosek w tym samym sądzie, co Pani.

Zachowek może być przekazany w formie pieniężnej albo ewentualnie w formie darowizny części nieruchomości na rzecz uprawnionego i wyłącznie za jego zgodą (umowa musi zawierać oświadczenie, że jest to darowizna czyniąca zadość obowiązkowi z tytułu zachowku). Bez takiego oświadczenia wnuczek będzie mógł nadal żądać od Pani zachowku, twierdząc, że poprzednia darowizna to była Pani dobra wola.

Zaznaczam, że w postępowaniu sądowym sąd nie będzie badał, czy Pani jest, czy nie jest w stanie zapłacić zachowku. Uprawniony może skierować sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego.

Co do pytania jakie dokumenty Pani musi złożyć w sądzie, rozumiem, że chodzi o sprawę o stwierdzenie nabycia spadku. Wobec tego należy złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z testamentu. We wniosku trzeba wskazać strony (Panią jako wnioskodawczynię) oraz uczestników (uprawnionych do dziedziczenia z ustawy ze wskazaniem ich adresów zamieszkania). Wniosek składamy w liczbie: 1 dla sądu oraz po 1 dla każdego z uczestników. Wniosek podlega opłacie w wysokości 50 zł. Kwotę tę można uiścić na kilka sposobów. Można dokonać przelewu na konto sądu ze wskazaniem sprawy, której dotyczy, tzn. sygnatury i nazwisk uczestników. Możliwa jest także bezpośrednia zapłata w kasie sądu, gdzie jako potwierdzenie dostaniemy adnotację na oryginale pisma i kopię dowodu wpłaty. Istnieje też możliwość dokonania opłaty w znaczkach sądowych, naklejanych na oryginale pisma kierowanego do sądu. Należy pamiętać o dołączeniu do wniosku dowodu wniesienia należnej opłaty.

Podsumowując, należy stwierdzić, że uprawnienie do zachowku oparte jest na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Dlatego ustawa zakreśla krąg uprawnionych podmiotów stosunkowo wąsko. W razie wniesienia sprawy do sądu przez wnuka, przegra Pani, chyba że przedawnieniu ulegnie możliwość dochodzenia zachowku (5 lat).

Nie ma też mowy o wydziedziczeniu wnuka uprawnionej. Zgodnie z art. 1008 K.c.: „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Z uwagi na powyższe, najlepszym sposobem byłoby porozumienie się z uprawnionym co do kwoty zachowku i ustalenia terminów spłaty i wysokości rat.

Jeszcze raz zaznaczam, że kwota do wypłaty zależy od wartości spadku, który w przypadku pozwu sądowego będzie wyceniał biegły.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »