Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak uniknąć płacenia zachowku rodzeństwu?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2013-04-12

W jaki sposób można uniknąć płacenia zachowku rodzeństwu? W jakich sytuacjach można skorzystać z instytucji wydziedziczenia?

 

W niniejszej odpowiedzi postaram się wyjaśnić Pani wątpliwości dotyczące instytucji wydziedziczenia i możliwości uniknięcia płacenia zachowku.

Zacznijmy od ogólnych kwestii dotyczących instytucji zachowku, aby łatwiej było zrozumieć Pani moje dalsze rozważania.

Uprawnienie do zachowku określa art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym zstępnym (dzieciom, wnukom, prawnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału.

Jeżeli uprawniony do zachowku nie otrzyma należnego zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, to przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Należy dodać, że zgodnie z art. 993 K.c. darowizny uczynione przez spadkodawcę podlegają doliczeniu do spadku dla potrzeb ustalenia zachowku.

Według art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do poniższych przepisów, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 K.c.).

Jednakże są sposoby, żeby uniknąć konieczności płacenia zachowku.

Przede wszystkim można przekazać majątek za pomocą umowy dożywocia, określonej w art. 908 § 1 K.c. Zgodnie z tym przepisem: „Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

Co istotne, umowa dożywocia nie jest traktowana jak darowizna. Umowa ta zatem jest umową dwustronną i odpłatną. Ma to znaczenie ze względu na fakt, że nie jest ona brana pod uwagę dla potrzeb ustalania zachowku.

Kolejnym sposobem uniknięcia płacenia zachowku jest skorzystanie z instytucji wydziedziczenia, tj. pozbawienia prawa do zachowku.

Zgodnie z prawem wydziedziczenie jest możliwe, jeżeli uprawniony do zachowku:

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

W myśl art. 1009 K.c. przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Oznacza to, że testament powinien określać (opisywać) tę przyczynę. Nie jest przewidywana tutaj szczególna forma testamentu – wystarczy odręcznie sporządzony w formie pisemnej i podpisany testament przez spadkodawcę.

Zstępni (dzieci, wnuki) wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby wydziedziczony przeżył spadkodawcę (art. 1011 K.c.). Udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę dziecku, przypada zstępnym wydziedziczonego (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1971 r., III CZP 5/71, RPEiS 1972, nr 1, s. 350).

Nie jest się również zobowiązanym do zapłaty zachowku wtedy, gdy uprawnieni do zachowku zrzekną się dziedziczenia po spadkodawcy. Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę w formie aktu notarialnego.

Według art. 1048 Kodeksu cywilnego: „Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego: „Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy.

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że nie jest się zobowiązanym do zapłaty zachowku, gdy:

  1. zostanie spisana umowa dożywocia,
  2. nastąpi zrzeczenie się spadku przez uprawnionych do zachowku,
  3. nastąpi wydziedziczenie uprawnionych do zachowku w testamencie oraz ich zstępnych.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Wypłata zachowku po sprzedaży spadku

Dziadek i babcia mieli pięcioro dzieci. Babcia w testamencie zapisała mi spadek, zmarła w 2008 r. Dwa lata później nabyłam po niej w całości spadek i...

Wydziedziczenie testamentowe

Niedawno odbyła się sprawa, na której zostało przyznane prawo do spadku po matce jej trzem synom. Wszyscy utrzymywali, że matka nie zostawiła testamentu. Po...

Czy ojciec może mnie wydziedziczyć?

Moja mama nie żyje od kilku lat. Nie rozumiem mojego ojca. Nie zgadzamy się w kilku sprawach, a on chce mnie wydziedziczyć. Tak naprawdę nie ma żadnego powodu,...

Wydziedziczenie siostry

Moi rodzice prowadzą firmę, która ostatnio przyniosła duże straty. W firmie pracowała także moja siostra, jednak nie próbowała rozwiązać problemu, a...

Wydziedziczenie syna

Chcę wydziedziczyć swojego syna . Przyczyny do tego są następujące: uporczywie nie dopełnia wobec mnie obowiązków rodzinnych, nie...

Czy należy mi się zachowek?

Moja matka zmarła w 1995 r. Mieszkała z moim ojcem w mieszkaniu komunalnym, nie zostawiła testamentu. W 2005 r. ojciec wykupił mieszkanie;...

Wydziedziczenie córki

W 2009 r. rozwiodłem się. Cały majątek (łącznie z domem) zostawiłem byłej żonie z myślą o zabezpieczeniu córki. Obecnie jestem...

Wydziedziczenie w znaczeniu ustawowym

Moja matka zmarła niedawno, pozostawiwszy testament, w którym mnie wydziedziczyła. Powodem był rzekomy brak kontaktu – mam jednak dowody na to, że...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »