Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak zabezpieczyć się przed roszczeniami córki męża?

Janusz Polanowski • Opublikowane: 2017-11-15

Mąż ma córkę z poprzedniego związku małżeńskiego, która od rozwodu mieszka z matką, ale oboje posiadają pełnię władzy rodzicielskiej. Mąż płaci alimenty. Myślimy z mężem o zakupie działki i budowie domu. Stąd pytanie: gdyby któremukolwiek z nas coś się stało, czy pasierbica ma prawo do zachowku? Czy w przypadku śmierci męża ja i nasze dzieci musielibyśmy ją spłacić? Jeżeli tak, to co należy zrobić, żeby wszystko dziedziczyły tylko nasze wspólne dzieci, a pasierbica nie miała żadnych praw? Jak zabezpieczyć się przed roszczeniami córki męża?

Janusz Polanowski

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Gdyby została uchwalona i wprowadzona w życie ustawa zgodna z Pani oczekiwaniami, to byłoby najprostsze. Aktualnie (i to od wielu lat) ustawodawca stoi na stanowisku, że „wszystkie dzieci mają ojca (matkę)”. Takie założenie wyjściowe ma określone skutki prawne, np. w zakresie zachowku – aktualnie przepis art. 991 i następne Kodeksu cywilnego (K.c.). Niestety, ustawodawca jakby nie zauważał problemów znajdujących się „na styku” zagadnień alimentacyjnych oraz majątkowych aspektów życia rodzinnego. Chodzi nie tylko o taką regułę, że wszystkie dzieci tych samych rodziców powinny żyć na podobnej stopie życiowej (odpowiadającej stopie życiowej rodziców) – co może być trudne, zwłaszcza w przypadku zaangażowania się przynajmniej jednego z rodziców w nowy związek (szczególnie w przypadku znacznych różnic dochodowych lub majątkowych między poszczególnymi gospodarstwami domowymi).

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Ustawodawca jakby nie dostrzegał tego, że traktowana jako domyślna ustawowa wspólność majątkowa małżeńska – art. 31 i następne Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) – może wiązać się z problemami już w związku z alimentacją na rzecz dziecka z innego związku (nie tylko małżeńskiego), ale również może skutkować pokrzywdzeniem (niekiedy rzeczywistym a czasami wprost wymyślonym) w związku z zagadnieniami spadkowymi. Dlatego Państwo – jako małżonkowie – znaleźli się w sytuacji, w której trzeba opracować strategię (wpierw ogólną) w zakresie organizowania zagadnień majątkowych. Dopóki człowiek (np. Pani mąż) żyje, dopóty dosłownie jest przyszłym spadkodawcą, choć ustawodawca – zwłaszcza w przepisach o dziedziczeniu (art. 922 i następne K.c.) – używa rzeczowników „spadek”, „spadkodawca” oraz „spadkobierca” zarówno w odniesieniu do spadków już otwartych, jak i w związku z przyszłym dziedziczenie; wraz ze śmiercią człowieka otwiera się spadek po nim (art. 924 K.c.).

Prawo ulega zmianom, w tym odnośnie do dziedziczenia. Dotyczy to nie tylko przepisów prawa spadkowego (art. 922 i następne K.c.), ale również innych, w tym z zakresu postępowań w „sprawach spadkowych” – art. 627 i następne Kodeksu postępowania cywilnego. Zapewne przepisy zmienią się do czasu śmierci Pani męża. Dlatego ta odpowiedź (bazująca na teraz obowiązujących przepisach prawnych) może mieć znaczenie orientacyjne. Trzeba będzie zapoznawać się z przepisami obowiązującymi w przyszłości.

Ustawowe określenie spadku zawarto w artykule 922 K.c., który brzmi:

„§ 1. Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.

§ 2. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

§ 3. Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.”

Nie wiadomo, co będzie wchodziło w skład przyszłego spadku po Pani mężu. Za to można ustalić określone „wskaźniki”, zwłaszcza związane z kontekstem małżeńskim. Jeżeli śmierć skutkuje ustaniem małżeństwa, to w skład spadku wchodzi zarówno majątek osobisty spadkodawcy, jak też majątek związany z udziałami spadkodawcy we wspólności majątkowej małżeńskiej; na ogół udziały małżonków są równe (art. 43 K.r.o.) – niekiedy zaś może wchodzić w grę rozliczenie przesunięć majątkowych między wspólnością majątkową małżeńską a majątkiem osobistym małżonka (majątkami osobistymi małżonków), ale takie rozliczenia (przewidziane w art. 45 K.r.o.) są na ogół łatwiejsze za życia, niż po śmierci jednego z małżonków. Każdy spadkodawca (a właściwie przyszły spadkodawca) może rozrządzić swym majątkiem na wypadek śmierci, sporządzając testament (art. 941 i następne K.c.). Prawnie wiążący testament i w związku z nim dziedziczenie testamentowe (art. 941 i następne K.c.) – z uwagi na art. 926 K.c. – mają pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym (art. 931 i następne K.c.). Część potencjalnych spadkobierców ustawowych (art. 931 i następne K.c.) może być uprawniona z tytułu zachowku – art. 991 K.c.; wykluczone jest „wydłużanie listy” (osób potencjalnie uprawnionych do zachowku) z art. 991 K.c., ale tę „listę” trzeba czytać w powiązaniu z mogącymi mieć zastosowanie przepisami o dziedziczeniu ustawowym – także w przypadku rozrządzenia całym majątku testamentowo.

Jeżeli mąż pozostawi po sobie wdowę, to wdowa (zatem Pani) będzie potencjalnie uprawniona do zachowku po spadkodawcy. Tak samo każdy z grona zstępnych męża – o ile potencjalnie dziedziczyłby po nim i jeżeli nie zostałby w sposób prawnie skuteczny wydziedziczony. Wydziedziczenie (art. 1008 i następne K.c.) oznacza pozbawienie uprawnienia z tytułu zachowku; przewidzianą w art. 1008 K.c. przyczynę wydziedziczenia należy wskazać w treści testamentu (art. 1009 K.c.), a ponadto może się przydać uzasadnienie (być może ze wskazaniem przykładów lub dowodów). Jak widać, wydziedziczenie jest czymś więcej od pominięcia w testamencie oraz od „testamentu negatywnego”. Pominięcie w testamencie może dawać szanse na zachowek. Co więcej – z uwagi na art. 1011 K.c. – nawet wydziedziczenie danego zstępnego (np. córki) nie wyklucza przysługiwania zachowku dalszemu zstępnemu (np. wydziedziczenie dziecka skutkujące uprawnieniem wnuka do zachowku); dzieje się tak w związku z art. 1020 K.c. (ustanowioną w nim fikcją prawną). Kontrowersje (interpretacyjne i praktyczne) wiążą się z testamentami negatywnymi (wprost wykluczającymi danego potencjalnego spadkobiercę ustawowego z grona spadkobierców) oraz z pominięciami w testamencie; wykładnia sądowa chyba skłania się ku temu, by w takich sytuacjach przychylnie traktować uprawnienia spadkowe „kolejnych pokoleń”, jednak jest to dyskusyjne i nie można wykluczyć zmian w liniach orzeczniczych, a ponadto być może ustawodawca rozstrzygnie występujące wątpliwości (wprowadzając odpowiednio precyzyjne uregulowania prawne).

Każdy człowiek jest uprawniony samodzielnie oraz w sposób wolny bez niestosownych wpływów sporządzić własny testament. Bezprawne ingerencje w proces decyzyjny (przyszłego) spadkodawcy lub w treść samego testamentu mogą mieć poważne następstwa prawne; zwłaszcza: nieważność testamentu (art. 945 K.c.) lub niegodność dziedziczenia (art. 928 i następne K.c.), a być może nawet odpowiedzialność karną (np. za sfałszowanie dokumentu). Dlatego warto rozważać warianty prawnie dopuszczalne.

Człowiek jest uprawniony decydować o swym majątku (art. 140 K.c.); znajduje to odzwierciedlenie (między innymi) w swobodzie sporządzania swego testamentu oraz w decyzjach małżonków odnoszących się do ustroju majątkowego małżeńskiego – czyli zagadnień majątkowych w małżeństwie. Ponadto warto zwracać uwagę na to, jakimi składnikami majątkowymi będzie można rozrządzić na wypadek śmierci, ale poza samym spadkiem (niejako przez wyłączenie ze spadku). Sporo ludzi pamięta o „zapisie bankowym” – czyli dyspozycji środkami na rachunkach bankowych i podobnych (np. w SKOK); analogiczne uregulowania dotyczą środków na różnych rachunkach ubezpieczeniowych, polisach oraz „w funduszach”. Takie dyspozycje (w granicach prawa) na ogół mają większe znaczenie od „pobożnych życzeń” w stylu: „wyłącza (zwalnia) się od zachowku spadek (lub darowiznę)”.

Każdy człowiek jest uprawniony decydować o swym majątku oraz uprawnieniach majątkowych (art. 140 K.c.). Odpowiednio dotyczy to współwłasności (art. 195 i następne K.c.); w tym wspólności majątkowej małżeńskiej – ogólnie wskazanej w art. 196 K.c. oraz dokładniej uregulowanej w K.r.o. Jednak uprawnienie do zachowku (z tytułu zachowku) jest uprawnieniem kogoś z grona (potencjalnych) spadkobierców ustawowych – oczywiście z „listy” zawartej w art. 991 K.c. – więc prawnie bezskuteczne są wszelkie „zwolnienia od zachowku” w umowach darowizny lub w testamentach; praktyczna skuteczność takich „zwolnień od zachowku” zależy od tego, na ile takie postanowienie uszanuje każdy z uprawnionych do zachowku.

Za to przyszły spadkobierca – oczywiście pełnoletni (art. 10 K.c.) – jest uprawniony z góry zrezygnować ze spadku po przyszłym spadkodawcy. Chodzi o zrzeczenie się dziedziczenia (art. 1048 i następne K.c.). Gdyby córka Pani męża zawarła z nim (jako przyszłym spadkodawcą) umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia po nim, to w przyszłości Pani obawy (wyrażone w opisie sytuacji) zapewne byłyby mniejsze. Na wszelki wypadek byłoby dobrze w samej umowie o zrzeczeniu się dziedziczenia zawrzeć postanowienie, że takowe zrzeczenie będzie obejmowało także zstępnych osoby zrzekającej się dziedziczenia. Umowa o zrzeczeniu się dziedziczenia powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego (art. 1048 K.c.); chodzi o wymóg zachowania formy prawnej pod rygorem nieważności (art. 73 K.c.) – podobnie jak w wielu innych sytuacjach, np. dotyczących obrotu nieruchomościami (art. 158 K.c.) lub zawarcia intercyzy (art. 47 K.r.o.).

Zachęcam do brania pod uwagę różnych „scenariuszy” przy opracowywaniu strategii działania w zakresie spraw majątkowych – oczywistością będzie dokonywanie szacunkowych obliczeń. W organizowaniu spraw majątkowych w Państwa małżeństwie powinien pomóc „remanent majątkowy i dochodowy”; sytuację w tym zakresie trzeba będzie zestawić z przepisami prawnymi (art. 31 i następne K.c.) – w praktyce duże znaczenie mają artykuły: 31 oraz 33 K.r.o. Proszę zdecydować – np. w sprawie umowy majątkowej małżeńskiej oraz wyboru umownego ustroju majątkowego (art. 47 i następne K.r.o.). Z taką decyzją może być związane nabycie nieruchomości (art. 46 K.c.) pod dom rodzinny – a dom najczęściej stanowi część składową nieruchomości gruntowej (art. 47 i art. 48 K.c.), za wyjątkiem art. 235 K.c. (dotyczącego zbudowania budynku na gruncie znajdującym się w użytkowaniu wieczystym).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Jak najszybciej załatwić zachowek i odciąć się od rodziny?

Ojciec zmarł 5 lat temu, nie zostawił testamentu. Mama zmarła w tym roku i wszystko przepisała na moje dwie siostry. Notariusz był załatwiony przez...

Darowizna mieszkania wnukom a zachowek dla córki

W 1999 r.* rodzice w akcie darowizny podarowali dwóm wnukom mieszkanie. Cztery lata temu zmarła mama, rok temu zmarł tata. Miałam dwóch braci, obaj nie...

Sprawa w sądzie o zachowek

Cztery lata temu otrzymałam darowiznę (dom) od babci. Babcia miała dwoje dzieci – moją mamę, która już nie żyje i ciocię, która zrzekła się...

Wydziedziczenie córki w testamencie a prawo jej dzieci do zachowku

Żona została wydziedziczona w testamencie przez swojego ojca. W testamencie jest zapis, że „(…) powołuje do całego spadku swojego...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »