Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak dowieść ostatniej woli mimo nieważnego testamentu?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-03-14

Mój wujek niedawno zmarł. Spisał z pomocą krewnej testament, który podpisał, ale jednak jest nieważny, bo nie jest własnoręczny. W testamencie tym przekazał mi cały spadek po sobie. Dzień przed śmiercią taką wolę wyraził też w towarzystwie swojego kuzyna i jego żony. Jak obecnie mogę starać się o spadek i dowieść ostatniej woli zmarłego? Krewni mogą potwierdzić słowa wujka.

Testament ustny jest formą szczególną testamentu, który dla swej ważności musi spełniać szereg dodatkowych warunków. Zgodnie art. 952 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.), „jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków”.

Zgodnie z powyższym przepisem niezbędnymi przesłankami ważności testamentu ustanego są:

  1. obawa rychłej śmierci spadkodawcy lub niemożność zachowania zwykłej formy testamentu ze względu na szczególne okoliczności
  2. jednoczesna obecność co najmniej trzech świadków, który składane jest oświadczenie przez testatora

Ad 1. Analizując zatem w pierwszej kolejności kwestię związaną z wykładnią pojęcia „obawy rychłej śmierci”, która jest jedną z przesłanek dopuszczalności sporządzenia testamentu ustnego, sięgnąć należy w tym celu do poglądów orzecznictwa, które mimo że jest niejednolite, to daje pewne wytyczne w tym zakresie.

I tak, w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 28 marca 2000 r., sygn. akt II CKN 875/98 stwierdza się, że „przesłanka istnienia obawy rychłej śmierci jest spełniona, gdy subiektywne przekonanie spadkobiercy oparte jest na uzasadniających je okolicznościach”. Ponadto, jak podkreśla się w doktrynie, obawa rychłej śmierci spadkodawcy musi być uzasadniona okolicznościami o charakterze obiektywnym. W grę mogą wchodzić takie stany chorobowe lub skutki nagłych wypadków, które w świetle wiedzy medycznej oraz doświadczenia życiowego mogą spowodować rychły zgon. Ustalając istnienie obawy rychłej śmierci, należy przy tym uwzględnić indywidualne właściwości organizmu spadkodawcy, np. odporność organizmu, wiek. Nie występuje natomiast obawa rychłej śmierci, gdy testament ustny sporządzony został w warunkach zamiaru samobójczego (tak m.in. orz. SN z 20 listopada 2003 r., sygn. akt III CK 7/2002).

Drugą przesłanką uzasadniającą sporządzenie testamentu ustnego jest szczególna okoliczność uniemożliwiająca lub znacznie utrudniająca zachowanie zwykłej formy testamentu. Do szczególnych okoliczności należy zaliczyć klęski żywiołowe czy inne zdarzenia dezorganizujące życie zbiorowe [J. Kremis, K. Górska, (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1580].

Tak więc warunek pierwszy do sporządzenia tego testamentu to obawa rychłej śmierci albo szczególna okoliczność uniemożliwiająca lub znacznie utrudniająca zachowanie zwykłej formy testamentu.

Ad 2. Nie każda osoba może być świadkiem testamentu ustnego. Kto nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu ustnego, mówi art. 956 K.c. Są to:

  • osoby niemające pełnej zdolności do czynności prawnych (tj. niepełnoletni lub osoby ubezwłasnowolnione, chociażby częściowo);
  • niewidomy, głuchy lub niemy;
  • kto nie może czytać i pisać;
  • kto nie włada językiem, w którym spadkodawca sporządza testament;
  • skazany prawomocnie wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania.

Zgodnie z art. 957 § 1 K.c. nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść. Nie mogą być również świadkami: małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia.

Jeżeli świadkiem była jedna z osób wymienionych w art. 957 § 1 K.c., nieważne jest tylko postanowienie, które przysparza korzyści tej osobie, jej małżonkowi, krewnym lub powinowatym pierwszego lub drugiego stopnia albo osobie pozostającej z nią w stosunku przysposobienia. Jednakże gdy z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez nieważnego postanowienia spadkodawca nie sporządziłby testamentu danej treści, nieważny jest cały testament (art. 957 § 2 K.c.).

Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie.

W wypadku, gdy treść testamentu ustnego nie została w powyższy sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.

Za dopuszczalnością spisania treści testamentu po śmierci spadkodawcy przemawia szeroko orzecznictwa i literatura.  Odmienne stanowisko znalazło wyraz w orzeczeniu Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z 09.03.1971 r., sygn. akt III CR 336/71, OSP 1971, Nr 7–8, poz. 146; w tym duchu też Piątowski, Prawo spadkowe, s. 143 z wywodem, iż dwa sposoby stwierdzenia treści testamentu ustnego mają zastosowanie w dwóch różnych, wzajemnie wykluczających się sytuacjach: jeden tylko do chwili otwarcia spadku (art. 952 § 2), drugi – po otwarciu spadku (art. 952 § 3).

Trzeba pamiętać też o tym, iż testament ustny jest instytucją niezwykle problematyczną. Sędziowie mówią, iż w prawie polskim mało która instytucja lepiej nadaje się do „przekrętów” niż właśnie testament ustny, spadkodawca bowiem nie żyje, a świadków znajdzie się zawsze.

W omawianej sytuacji, o ile zostały zachowane wszystkie wyżej wymienione terminy i warunki, należy spisać ostatnią wolę spadkodawcy (własnoręcznie i powinni się pod nią podpisać wszyscy świadkowie) i złożyć w sądzie wraz z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. We wniosku należy wymienić zarówno spadkobierców testamentowych, jak i ustawowych. Sąd następnie dokona oceny ważności takiego testamentu i wyda stosowne postanowienie.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Wydziedziczenie siostry

Moi rodzice prowadzą firmę, która ostatnio przyniosła duże straty. W firmie pracowała także moja siostra, jednak nie próbowała rozwiązać problemu, a...

Mieszkanie w majątku osobistym

Jestem właścicielką mieszkania odziedziczonego po mojej mamie. Chcę je sprzedaż i zakupić inne mieszkanie, w którym zamieszkamy wraz...

Kiedy zrzec się spadku?

Zmarł syn mojej siostry (kawaler). Najbliższa jego rodzina to matka (moja siostra), brat i siostra. Matka i siostra zmarłego odrzuciły już spadek,...

Czy nabyte na licytacji gospodarstwo rolne wchodzi w skład majątku wspólnego?

Wspólnie z kolegą kupiliśmy w drodze licytacji komorniczej gospodarstwo rolne. W księdze wieczystej figurujemy tylko my dwaj jako właściciele...

Spadek po babci

Przed dwoma laty zmarła nasza babcia. Dziadek nie żyje od lat. Pozostawili po sobie dom z dużą, podzielną działkę budowlaną oraz ziemię rolną....

Problem ze spadkiem

W 2002 roku zmarła nasza mama. Rok później odbyła się sprawa spadkowa. Wniosek został złożony w związku z dziedziczeniem mieszkania. Na sprawie...

Prawo rodzeństwa do części spadku

Zmarły brat nie miał dzieci ani żony, rodzice nie żyją. Cały majątek zapisał przed śmiercią jednemu z braci. Czy pozostałemu rodzeństwu...

Grunt dzierżawiony od gminy a spadek

Moi rodzice przed laty wydzierżawili grunt od gminy. Postawili na nim mały garaż za własne środki. Z uwagi na wiek w 2008 r. sprzedali ten garaż...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »