Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak zapisać wnukowi dom w testamencie?

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2013-07-10

Jesteśmy małżeństwem. Uzgodniliśmy, że zapiszemy nasz dom jednemu z wnuków w testamencie. Jest on na razie niepełnoletni. Jak sporządzić testament?

Podstawę prawną dla przedstawionego stanu faktycznego stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.), tj. art. 941 K.c. i następne. Zgodnie z treścią tego art.: „rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament”.

Skutki prawne testamentu powstają z chwilą śmierci spadkodawcy. Dotyczą sfery prawnej osób fizycznych i osób prawnych istniejących w chwili śmierci podmiotu dokonującego czynności. Z uwagi na takie skutki czynności na wypadek śmierci mogą być dokonane jedynie przez osoby fizyczne.

W prawie polskim jedyną czynnością pozwalającą osobie fizycznej rozrządzić całością lub częścią majątku na wypadek śmierci jest testament. Jak już była o tym mowa, wyłączność taka wynika wyraźnie z brzmienia art. 941 K.c.

Obecnie przepisy nie ograniczają spadkodawcy w żaden sposób, jeśli chodzi o wskazanie osoby spadkobiercy lub spadkobierców. Zawężenie kręgu spadkobierców testamentowych gospodarstwa rolnego zniknęło wraz z wejściem w życie noweli do K.c. z 28 lipca 1990 r. Testator może zatem wskazać dowolną osobę fizyczną lub prawną także wtedy, gdy chodzi o dziedziczenie gospodarstwa rolnego.

Prawo polskie nie przewiduje więc także ograniczeń o charakterze podmiotowym co do zakresu testowania. Spadkobiercą może więc być także osoba małoletnia.

Forma testamentu może być różna. Najpowszechniejszą formą jest testament sporządzony w formie aktu notarialnego. Jednakże ustawodawca dopuszcza także formę testamentu pisemnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 949 K.c.:

„§ 1. Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.

§ 2. Jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów”.

Jakiekolwiek uchybienia przepisom regulującym formę powodują w zasadzie nieważność sporządzonego testamentu (art. 958 K.c.). Decydujące znaczenie ma stan istniejący w chwili sporządzania testamentu. Późniejsze zmiany stanu prawnego nie mają wpływu na ważność sporządzonego testamentu (art. LII § 1 Przepisów wprowadzających kodeks cywilny).

Przepisy regulujące formę testamentu powinny być stosowane zgodnie z ich brzmieniem. Jest to konieczne ze względu na cel testamentu, a także ze względu na to, że testament staje się skuteczny po śmierci testatora. Utrudnia to ustalenie rzeczywistej woli zmarłego. Wszelkie próby liberalizacji wymagań formalnych należy uznać za niewskazane, a w każdym razie powinny być dokonywane z dużą ostrożnością. Fakt, że stosowanie przepisów o formie testamentu może doprowadzić do nieważności oświadczenia ostatniej woli, nie stanowi dostatecznego argumentu przemawiającego przeciwko ścisłej interpretacji tych przepisów. Tym bardziej że w mocy spadkodawcy leży z reguły zapewnienie sobie skuteczności dokonanych rozrządzeń przez ścisłe przestrzeganie wymagań formalnych. Ponadto warto zauważyć, że celem przepisów regulujących formę testamentu jest doprowadzenie do tego, aby oświadczenia nieodpowiadające rygorom formalnym nie wywarły skutków prawnych.

Testament własnoręczny to najprostsza forma testamentu. Wymagania ustawowe ograniczone są do:

  1. własnoręcznego spisania treści testamentu,
  2. podpisania sporządzonego pisma,
  3. opatrzenia go datą; brak daty może w pewnych sytuacjach pozostawać bez wpływu na ważność dokonanych rozrządzeń (art. 949 § 2 K.c.).

Z formalności, jakie muszą zostać spełnione przez spadkodawcę, wynika, że ta forma testamentu dostępna jest dla osób umiejących i mogących czytać i pisać. Wymaganie umiejętności i możliwości czytania jest uzasadnione, gdyż spadkodawca musi nie tylko własnoręcznie sporządzić pismo zawierające rozrządzenia, lecz także musi mieć możliwość dokonania weryfikacji tego, co napisał.

Testament holograficzny nie wymaga dla swej ważności obecności świadków. Spadkodawca może także zachować w tajemnicy zarówno fakt sporządzenia testamentu, jak i jego treść.

Wymaganie spisania testamentu w całości przez testatora pismem ręcznym ma charakter ad solemnitatem, podobnie jak inne wymagania formalne testamentu. Brak utrwalenia woli testatora na piśmie uniemożliwia późniejsze dowodzenie, że spadkodawca dokonał rozrządzeń o określonej treści. Jeżeli spadkodawca z zamiarem sporządzenia testamentu zasiadł do spisywania go, zapoznawszy uprzednio jedną lub kilka osób z treścią zamierzonych rozrządzeń, ale coś mu przeszkodziło, testament nie powstanie. Warunek sporządzenia własnoręcznego pisma jest warunkiem zasadniczym powstania testamentu własnoręcznego, a nie sposobem udowodnienia woli testatora.

Konieczność własnoręcznego spisania całego testamentu ma na celu umożliwienie testatorowi swobodnego rozrządzenia swym majątkiem na wypadek śmierci oraz zapewnienie autentyczności testamentu. Sfałszowanie bowiem całego pisma jest znacznie trudniejsze niż sfałszowanie samego podpisu.

Wyłączona jest możliwość posługiwania się urządzeniami utrwalającymi pismo w sposób mechaniczny (np. maszyną do pisania, drukarką komputerową). Pismo powinno wykazywać indywidualne cechy testatora, umożliwiające identyfikację autora. Posłużenie się jakimiś urządzeniami, a także spisanie woli spadkodawcy przez inną osobę („obca ręka”) uniemożliwia osiągnięcie tego celu.

Nie czyni zatem zadość wymaganiom formalnym dokument zatytułowany „testament”, obejmujący spisane na maszynie oświadczenie o ofiarowaniu na wypadek śmierci określonego majątku, z zamieszczonym poniżej potwierdzeniem własnoręczności podpisu ofiarodawcy (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 2 kwietnia 1998 r., I CKU 16/98, LexPolonica nr 353619).

Sam rodzaj pisma, jego forma (np. wiersz), a także język, w jakim testament został sporządzony, nie wpływają na ważność testamentu. Niezbędne jest jedynie, aby spadkodawca, jeżeli sporządził testament w języku obcym, znał ten język.

Pismo własnoręczne testatora, ale całkowicie nieczytelne, pociąga za sobą bezskuteczność testamentu. Testament nie może wywrzeć skutków prawnych, gdyż wola testatora, mimo że spisana przez niego pismem ręcznym, jest całkowicie niepoznawalna dla innych osób.

Testament holograficzny powinien być napisany przez testatora, który rozumie, co pisze. Stąd nieważność testamentu sporządzonego przez osobę nieumiejącą czytać i pisać, a tylko kopiującą cudze pismo. Osoba taka nie jest w stanie stwierdzić, czy tekst, który pisze, odpowiada jej woli.

Nie ma znaczenia, na jakim materiale zostało utrwalone pismo spadkodawcy ani też jakie narzędzie zostało do tego użyte. Ważny jest zatem testament napisany ołówkiem, tuszem czy piórem na papierze, kredą na murze czy diamentem na szybie. Może być napisany na jednej lub na kilku kartkach. Testament napisany na kilku kartkach może zawierać tylko jedną datę i podpis. Pomiędzy kartkami powinna jednak istnieć więź materialna (ciągła numeracja lub odpowiednia wzmianka, identyczność materiału) oraz więź intelektualna (kontynuowana myśl, dalszy ciąg zdania). Testament może być zaczęty na kartce, a skończony na kopercie, może być też napisany pod innym pismem lub na jego odwrocie (np. na odwrocie rachunku).

Podpis pod testamentem holograficznym odgrywa istotną rolę. Ma na celu ułatwić stwierdzenie, że sporządzone pismo jest ukończonym testamentem; dowodzić, że osoba sporządzająca testament miała wolę i świadomość testowania; że testament pochodzi od określonej osoby (por. uchwała SN z 23 kwietnia 1960 r., 3 CO 8/60, LexPolonica nr 316631, OSN 1961, nr 1, poz. 27 z glosą S. Szera, PiP 1960, nr 11, s. 890, oraz uchwała składu 7 sędziów SN z 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72, LexPolonica nr 301064, OSNCP 1973, nr 12, poz. 207 z glosą J. Gwiazdomorskiego, NP 1974, nr 9, s. 1194).

Podpis pod testamentem, aby był całkowicie jednoznaczny, powinien zawierać imię, nazwisko i datę urodzenia testatora.

Każde z Państwa musi sporządzić odrębne testamenty, tj. odrębne dokumenty.

Sporządzenie testamentu gwarantuje, że cały spadek po Państwa śmierci przejmie prawnuczek, jednak nie wyłącza uprawnień spadkobierców testamentowych do dochodzenia od niego zachowku (oczywiście po uzyskaniu pełnoletności).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Jak interpretować zapis testamentowy?

Mama zostawiła testament, w którym cały majątek zostawiła bratu. Jest w nim jednak zdanie, które mówi, że mieszkanie mamy po jej śmierci powinno zostać...

Pozbawienie syna prawa do majątku

Mam syna z poprzedniego małżeństwa. Od kilku lat nie utrzymujemy żadnych kontaktów. Obecnie jestem w związku małżeńskim i z moją aktualną żoną mam...

Testament w związku partnerskim

Od kilku lat jestem w związku partnerskim . W tym czasie wspólnie zbudowaliśmy dom, który formalnie jest moją wyłączną własnością....

Testament a potencjalni spadkobiercy ustawowi

Zmarła siostra mojego dziadka, która nie miała dzieci ani męża. Jej rodzeństwo i rodzice nie żyją. Zmarła uczyniła mnie spadkobiercą...

Ostatnia wola w testamencie

Jestem w trakcie rozwodu. Chciałabym sporządzić testament , w którym moim spadkobiercą uczyniłabym ojca, ale gdyby nie mógł lub nie chciał...

Wykonawca testamentu

Jestem rozwiedziony. Chciałbym sporządzić testament na rzecz niepełnoletniej córki, której opiekunem prawnym jest moja była żona. Czy mogę to zrobić tak,...

Rozporządzenie konkretnymi składnikami majątku

Mam córkę i żonę oraz syna z pierwszego związku. Chciałbym sporządzić testament, przekazując konkretne składniki majątku dla danej osoby (np....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »