Kategoria: Zachowek

Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak uniknąć zachowku?

Marcin Górecki • Opublikowane: 2013-07-16

Mój ojciec zostawił testament, w którym powołał do spadku syna (mnie), pomijając córkę. Jak długo po przeprowadzeniu sprawy spadkowej moja siostra może domagać się ode mnie zachowku? Czy jest jakiś sposób, żeby uniknąć wypłaty zachowku, skoro taka była wola ojca?

Marcin Górecki

»Wybrane opinie klientów

Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata
Otrzymałam odpowiedź bardzo wyczerpującą i klarowną.
Anna, 66 lat, inżynier
Bardzo profesjonalnie, szybko, wszystko zrozumiałe
Ania, 68 lat, emerytka
Chciałem bardzo podziękować za poradę która mi bardzo pomogła wasza firma działa na najwyższym poziomie wasze odpowiedzi były wyczerpujące i pomocne jeszcze raz bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Krzysztof
Dziękuję za wyczerpującą odpowiedź, uratowała mi Paki tyłek.
Jerzy, 53 lata, informatyk

Ustosunkowując się do zadanego przez Pana pytania, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Z treści Pana pytania wynika, że Pana ojciec sporządził testament, dokonując tym samym rozrządzenia na wypadek śmierci. Jedynym powołanym do spadku na podstawie testamentu jest syn spadkodawcy. W testamencie spadkodawca pominął swoją córkę.

Zastosowanie w przedmiotowej sprawie mają przepisy dotyczące zachowku.

W pierwszej kolejności przytoczyć należy treść art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Córka pominięta w testamencie jako zstępna ma prawo do 2/3 wartości udziału spadkowego (jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni) lub 1/2 tej wartości.

Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się zarówno spadkobierców niegodnych, jak i spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, ani na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

Co istotne, wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Istotny z punktu widzenia możliwości uniknięcia obowiązku zapłaty zachowku jest art. 997 K.c., zgodnie z którym: „jeżeli uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku”. Należałoby zatem odwołać się do poniesionych przez ojca kosztów wychowania i wykształcenia córki uprawnionej do zachowku.

„Podstawowy problem związany z wykładnią tego artykułu leży w pojmowaniu pojęcia »koszty wychowania oraz wykształcenia (...), o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku«. Ustalenie przeciętnej miary przyjętej w danym środowisku powinno być dokonywane przede wszystkim z uwzględnieniem warunków życia konkretnej rodziny. Jeżeli przykładowo wysłanie dziecka na studia za granicę nie stanowi niewspółmiernego obciążenia dla danej rodziny, takie koszty wykształcenia nie będą przekraczały owej »przeciętnej miary«. Podobnie w sytuacji, gdy kształcenie i wychowanie dzieci pochłania przeważającą część dochodów danej rodziny, ale wszystkie dzieci uzyskują jednakowo wysokie wykształcenie i staranne wychowanie, a ponadto rodzice także mają wyższe wykształcenie” (Elżbieta Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, wyd. 8, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2007, s. 304).

Jeżeli spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku sam jest uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

Wyraźnie wskazać należy, że zgodnie z art. 1007 § 1 K.c.: „roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu”.

Jednym ze sposób pozbawienia prawa do zachowku (prócz wskazanych powyżej) jest także wydziedziczenie dokonane przez samego spadkodawcę. Zgodnie z art. 1008 K.c.: „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Podkreślenia wymaga jednak okoliczność, że przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw ustawodawca dokonał zmiany okresu przedawnienia zachowku z lat 3 do 5. Zgodnie z art. 8 tej ustawy: „Do roszczeń, o których mowa w art. 1007 ustawy, o której mowa w art. 1, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nie przedawnionych, stosuje się przepisy tego artykułu w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą”. Innymi słowy jeżeli zachowek nie uległ przedawnieniu do dnia 23 października 2011 r., zastosowanie ma dłuższy termin przedawnienia zachowku, tj. pięcioletni.

Uniknięcie zachowku jest możliwe w sytuacji wydziedziczenia, a w przypadku jego braku w testamencie – na skutek zaliczenia na przysługujący zachowek otrzymanych przez uprawnionego do zachowku darowizn, ale tylko tych przed upływem 10 lat licząc od otwarcia spadku z pominięciem darowizn drobnych zwyczajowo przyjętych. W tym przypadku pojęcie darowizn zwyczajowo przyjętych jest także uzależnione od okoliczności majątkowej spadkodawcy. Proszę pamiętać, że na poczet zachowku zaliczamy także poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile przekraczają one przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »