Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jak zapisać nieruchomość synowej, gdy córki są temu przeciwne?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2016-12-27

Po śmierci żony przeprowadziliśmy sprawę o nabycie spadku po niej i w ten sposób troje moich dzieci nabyło po 1/8 mieszkania, ja – 5/8. Muszę podkreślić, że córki nie wyrażają zgody na spłacenie ich z tej nieruchomości. Obie mieszkają daleko i nie mogę liczyć na ich opiekę, a właśnie wróciłem ze szpitala i tylko synowa się mną opiekowała. Właściwie dzięki niej żyję. Dlatego chciałbym zapisać mieszkanie synowej, jak to zrobić, aby po mojej śmierci dzieci nie żądały od niej zachowku? Czy jest jakiś sposób, aby spłacić dzieci bez ich zgody?

Z uwagi na to, że nie jest Pan właścicielem całego mieszkania, a jedynie udziału w nim, bez zgody córek może Pan tylko zbyć swój udział. Natomiast jeżeli chodzi o całe mieszkanie, zgodę muszą wyrazić Pańskie córki i razem z Panem przepisać swoje udziały synowej. Jak sam Pan napisał, na takie rozwiązanie problemu nie ma szans, zatem jedynym sposobem byłoby przeprowadzenie postępowania o dział spadku. We wniosku o dział spadku powinien Pan zawnioskować, iż chce się stać jedynym właścicielem nieruchomości ze spłatą na rzecz córek.

Może Pan zatem złożyć wniosek, zgodnie z którym własność nieruchomości przypadnie Panu i będzie Pan zobowiązany do zapłaty w określonym terminie kwot odpowiadających udziałom pozostałych współwłaścicieli (Pana córek). Nie ma tutaj znaczenia, że córki nie godzą się na dział spadku i otrzymanie od Pana spłat, jeżeli sąd zasądzi Panu mieszkanie z obowiązkiem spłat, to brak zgody córek nie będzie miał znaczenia, będą musiały przyjąć określoną przez sąd spłatę.

Jako że nieruchomość wchodzi w skład spadku, to należy pamiętać, iż zgodnie z art. 1038 § 1 Kodeksu cywilnego „sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku”. Jeżeli w skład spadku wchodziły inne przedmioty niż nieruchomość, należałoby we wniosku wskazać ważne powody, dla których chce Pan przeprowadzić podział częściowy (ograniczony tylko do mieszkania).

Postępowanie o dział spadku toczy się w trybie nieprocesowym przed sądem spadku, tj. przed sądem rejonowym ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Wniosek o dział spadku powinien być należycie opłacony. Opłata od wniosku jest stała i wynosi 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 zł. Jeżeli wniosek o dział spadku zawiera żądanie zniesienia współwłasności, opłata wynosi 1000 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności, pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 zł.

Wspomniane mieszkanie było współwłasnością Pana i zmarłej żony oraz z uwagi na to, że nie ma zgody między Panem a córkami co do podziału spadku – opłata wyniesie 1000 zł.

Dokonanie działu spadku wymaga ustalenia składu i wartości spadku. Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego wartość i skład spadku ustala sąd.

Skład spadku jest ustalany przede wszystkim na podstawie oświadczeń uczestników i ewentualnie według spisu inwentarza, jeżeli został sporządzony. Jeżeli oświadczenia uczestników są sprzeczne, sąd musi wyjaśnić te rozbieżności. Własność nieruchomości, wchodzącej w skład spadku, wymaga udowodnienia w każdym wypadku.

W postępowaniu o dział spadku jego stan ustala się w oparciu o moment otwarcia spadku, a więc z chwili śmierci spadkodawcy, a wartość spadku według cen z chwili dokonania działu spadku. Jeżeli uczestnicy zgodnie określą wartość przedmiotów wchodzących w skład spadku, sąd nie będzie ustalał wartości przedmiotów spadkowych. W przypadku sporu pomiędzy uczestnikami co do wartości poszczególnych przedmiotów spadkowych, sąd powoła biegłego.

Po przeprowadzeniu działu spadku, gdy sąd uzna Pana wniosek za uzasadniony i stanie się Pan jedynym właścicielem całego mieszkania, będzie Pan mógł zbyć nieruchomość na rzecz swojej synowej.

Jeśli Pan sporządzi testament na wypadek swojej śmierci lub poczyni darowiznę, pomijając dzieci, to będziemy wówczas mieli do czynienia z tzw. zachowkiem.

Krąg osób uprawnionych do zachowku reguluje art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia”.

Prawo polskie przewiduje trzy możliwości, żeby uchronić się przed wypłatą ewentualnego zachowku. Są to:

Umowa dożywocia (art. 908 § 1 K.c.)

Umowa dożywocia jest najlepszym sposobem żeby uchronić się przez wypłatą zachowku. Według art. 908 § 1 K.c.: „jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

Stosownie do art. 908 § 2 K.c.: „jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia”.

Z przepisów K.c. wynika, że strony umowy dożywocia mogą swobodnie kształtować treść obowiązków nakładanych na nabywcę nieruchomości w związku z umową dożywocia. W umowie dożywocia strony same określają, co należy rozumieć pod pojęciem dożywotniego utrzymania. Dopiero w braku postanowień umownych wchodzą obowiązki określone w art. 908 K.c.

Wartości nieruchomości przeniesionej przez spadkodawcę na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie, tj. w wykonaniu umowy dożywocia, nie dolicza się do substratu zachowku. Dożywocie jest umową wzajemną i odpłatną, więc również przy liberalnym ujmowaniu darowizny w rozumieniu przepisów o zachowku nie może ona mieć znaczenia z tego punktu widzenia. Tak też stwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2006 r. (VI ACa 99/2006).

Zawarcie umowy dożywocia jest najlepszym sposobem na uniknięcie zapłaty zachowku po Pana śmierci.

Wydziedziczenie spadkobiercy, tj. pozbawienie go prawa do zachowku

Wydziedziczenie jest uregulowane w art. 1008 K.c. Zgodnie z tym przepisem: „spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawnieni:

1) wbrew woli spadkodawcy postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścili się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności, albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych”.

Jak wynika z przytoczonego przepisu, wydziedziczenie może zostać dokonane jedynie w testamencie. Nieważność tego dokumentu pociąga za sobą nieważność wydziedziczenia.

Ważność i skuteczność wydziedziczenia zależy od:

  • dokonania go w ważnym testamencie – jeżeli testament będzie z jakiejkolwiek przyczyny nieważny, to pociągnie to za dobą nieważność wydziedziczenia;
  • dokonania wydziedziczenia z przyczyn określonych w art. 1008 K.c. – jeżeli wydziedziczenie zostanie dokonane z innych przyczyn, to będzie nieważne;
  • nieprzebaczenia osobie uprawnionej do zachowku przez spadkodawcę.

To, czy oświadczenie o wydziedziczeniu jest ważne i skuteczne, ocenia sąd, np. w postępowaniu o zapłatę zachowku.

W kwestii wydziedziczenia należy pamiętać, że samo wskazanie w testamencie, iż spadkodawca wydziedzicza spadkobiercę, i podanie przyczyny wydziedziczenia nie jest wystarczające dla skuteczności wydziedziczenia. Dla skuteczności wydziedziczenia konieczne jest, aby przyczyny będące podstawą wydziedziczenia istniały w rzeczywistości.

Jeżeli więc spadkodawca w testamencie wydziedzicza jakąś osobę, lecz wskazane przez niego w testamencie przyczyny nie mają faktycznie miejsca, to wówczas wydziedziczenie nie będzie skuteczne i osoba według testamentu wydziedziczona będzie mogła skutecznie ubiegać się o zachowek.

Powinien Pan pamiętać, że jeśli Pana dzieci mają swoje dzieci i dalszych zstępnych, to jeżeli wydziedziczenie zawarte w testamencie będzie skuteczne, o zachowek będą mogły wystąpić dzieci wydziedziczonego. Jak stanowi bowiem art. 1011 K.c.: „zstępni wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę”.

Zrzeczenie się przez dzieci dziedziczenia po Pana śmierci.

Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę w formie aktu notarialnego.

Według art. 1048 K.c.: „Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 K.c.: „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego art.: „zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy. Z opisu Pana sprawy wnioskuję jednakże, że ta możliwość nie wchodzi w grę.

Podsumowując, wydaje się, że najlepszym sposobem w Pana sprawie, żeby uniknąć spłaty zachowku w przyszłości, jest spisanie umowy dożywocia, która daje 100% gwarancji ochrony przed zachowkiem.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Prawa do nieruchomości przepisanej na mnie i brata

Mój ojciec w pierwszym małżeństwie posiadał dwójkę dzieci. Po rozwodzie i powtórnym zawarciu związku małżeńskiego kupił dom, w którym...

Spłata za życia zamiast spadku po śmierci

Około 20 lat temu babcia zapisała na mnie mieszkanie w testamencie, powołując mnie do całości spadku. Babcia ma 3 synów. Obawiam się, że będą...

Niespłacone rodzeństwo a prawo do zachowku

Matka urodzona w 1922 r., aby przejść na rolniczą emeryturę, przekazała w całości 13 ha gospodarstwo w latach 80. na najmłodszego syna...

Najbliższa rodzina zmarłej odrzuciła spadek, co z dalszą rodziną?

Ponad rok temu zmarła ciotka mojej żony  (siostra teściowej) . Jakieś pół roku po jej śmierci drogą pantoflową dowiedzieliśmy się, że...

Testament bezdzietnej ciotki a zachowek

Czy mam prawo do zachowku jako córka jednego z trójki rodzeństwa, w sytuacji gdy moja bezdzietna ciotka (jedna z sióstr) zostawiła testament...

Pozbawienie dziecka spadku łącznie z zachowkiem

Jestem właścicielem mieszkania, domku letniskowego, działki rolnej; mam dwóch synów. Po śmierci mojej żony został dokonany notarialnie dział spadku...

Zachowek bez postępowania sądowego

Mam otrzymać pewną kwotę pieniężną od drugiej żony mojego dziadka. Jest to część kwoty otrzymanej przez drugą żonę mojego dziadka ze sprzedaży...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »