Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jaka wysokość zachowku?

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-01-12

Przed 8 laty obaj z bratem otrzymaliśmy od rodziców umową darowizny po 1 h ziemi rolnej. Prawdopodobnie niedługo później rodzice w obecności brata spisali u notariusza testament, w którym ponoć zapisali dom wraz z działką bratu; mnie brat ma spłacić w kwocie 10 tys. zł. Nie ukrywam, że gdy się o tym dowiedziałem, poczułem ogromny żal do rodziców i brata, że takie decyzje zapadły w tajemnicy przede mną. Zaznaczam, że obaj mamy własne domy, dobre własne warunki mieszkaniowe i finansowe, obaj zawsze troszczyliśmy się i troszczymy o rodziców. Chciałbym się dowiedzieć, czy w opisanej sytuacji, jeśli faktycznie zostanie ujawniony taki testament, będę mógł tylko liczyć na spłatę od brata w ustalonej kwocie? Nieruchomość rodziców jest warta pewnie 20 razy tyle! A jaka byłaby ewentualnie wysokość zachowku dla mnie, jeśli w testamencie nie byłoby zapisu o spłacie?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Z treści pytania wynika, że w testamentach rodziców znalazło się rozporządzenie, zgodnie z którym Pana brat powinien Pana spłacić w wysokości 10 tys. zł z nieruchomości, która wejdzie w skład spadku po śmierci rodziców. Jest to tzw. zapis testamentowy.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Stosownie do art. 968 § 1 Kodeksu cywilnego spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby.

Zapisobierca nie nabywa przeznaczonego mu prawa bezpośrednio (tak jak spadkobierca), a jedynie może żądać jego wykonania od obciążonego zapisem spadkobiercy. W chwili otwarcia spadku powstaje stosunek zobowiązaniowy pomiędzy spadkobiercą a zapisobiercą.

Roszczenie o wykonanie zapisu co do zasady jest wymagalne niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu, chyba że spadkodawca postanowił inaczej. Stosownie do art. 970 Kodeksu cywilnego w braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobierca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu.

Jeżeli w testamencie nie znajdzie się postanowienie, zgodnie z którym wykonanie testamentu miało nastąpić w określonym czasie, wówczas niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu Pański brat powinien zapis wykonać.

Przepisy prawa nie precyzują, co oznacza termin „niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu”. Stwierdzenie, kiedy powstaje obowiązek wykonania zapisu, uzależnione jest od oceny konkretnego stanu faktycznego i od okoliczności każdej sprawy. Przyjmuje się jednak, że chwilą definitywnego powstania obowiązku spełnienia świadczenia przez dłużnika wyznacza wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia (do wykonania zapisu).

Stosownie do art. 981 Kodeksu cywilnego roszczenie z tytułu zapisu przedawnia się z upływem lat pięciu od dnia wymagalności zapisu.

Przedawnienie roszczenia oznacza, że po upływie terminu przedawnienia nie będzie Pan miał możliwości skutecznego dochodzenia swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego. Jeżeli złoży Pan pozew o wykonanie zapisu po upływie 5 lat od daty wymagalności testamentu, a brat podniesie zarzut przedawnienia, to wówczas sąd oddali powództwo.

Aby nie dopuścić do przedawnienia roszczenia, powinien Pan po śmierci każdego z rodziców powziąć działania mające na celu wykonanie zapisu, jeśli taki zapis faktycznie miał miejsce (co też zakładam w swojej odpowiedzi zgodnie z Pana sugestiami).

Przede wszystkim powinien Pan wezwać pisemnie brata do wykonania zapisu, tj. do zapłaty określonej sumy pieniężnej zgodnie z testamentem.

Jeżeli brat nie dostosuje się do wezwania, pozostanie Panu złożenie stosownego pozwu do sądu o wykonanie zapisu.

Pierwsze kroki, które warto poczynić po śmierci każdego z rodziców, powinny być związane ze wszczęciem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku oraz otwarcie i ogłoszenie testamentu. Dopiero po wydaniu postanowienia o tym, kto spadek nabył, a także po ogłoszeniu testamentu będzie Pan mógł domagać się wykonania zapisu, jaki znalazł się w testamentach każdego z rodziców.

2) W sytuacji gdy rodzice spisali testamenty na wypadek swojej śmierci, w których do spadku powołali jedynie Pańskiego brata (z ustaleniem, lub też nie, zapisu testamentowego), może Pan po śmierci każdego z rodziców wystąpić do brata z roszczeniem o uzupełnienie zachowku.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego zstępnym (m.in. Panu), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

Według § 2 art. 991 K.c., jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Załóżmy, że został Pan pominięty w testamencie, a jedynym spadkobiercą testamentowym po śmierci każdego z Pana rodziców będzie Pana brat. W takiej sytuacji będzie Pan osobą uprawnioną do zachowku.

Należy wziąć pod uwagę zwłaszcza § 2 art. 991 K.c., z którego wynika, iż spadkodawca ma wybór co do sposobu zapewnienia uprawnionemu zachowku. Może on powołać uprawnionego do dziedziczenia po sobie, ustanowić na jego rzecz zapis, a także przed swoją śmiercią dokonać na jego rzecz darowizny.

Dopiero w sytuacji jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w jeden z powyższych sposobów, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia.

Jeżeli osoba uprawniona, tak jak Pan, otrzymała już pewną korzyść majątkową od spadkodawcy np. w drodze darowizny, ale wartość tej korzyści jest mniejsza niż przysługujący mu zachowek, to przysługuje mu roszczenie o uzupełnienie sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku.

Z powyższych przepisów wynika, iż zobowiązanym do zapłaty zachowku jest spadkobierca (czyli brat, jeśli na jego korzyść zostały spisane testamenty). To, czy może Pan żądać od brata jakiejkolwiek kwoty (w grę wchodzi tylko uzupełnienie zachowku, bo otrzymał Pan już od rodziców nieruchomość w darowiźnie), zależy od wartości tej darowizny.

Jeżeli wartość darowizny jest mniejsza niż przysługujący Panu zachowek, to może Pan żądać od swojego brata uzupełnienia zachowku.

W kwestii zachowku należy wziąć pod uwagę, prócz art. 991 Kodeksu cywilnego, także inne przepisy tego kodeksu w szczególności – art. 993, 994, 995 i 996.

Według art. 993 K.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę.

Według art. 994 § 1 K.c., przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Natomiast stosownie do art. 995 K.c., wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Podstawę ustalenia sumy stanowiącej zachowek stanowi tzw. substrat zachowku. Substrat zachowku to wartość stanu czynnego spadku wraz z wartością darowizn podlegających doliczeniu.

Aby ustalić wysokość należnego Panu zachowku po śmierci każdego z rodziców, należy ustalić wartość aktywów spadku pozostawionego przez spadkodawcę – należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez zmarłego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe).

Do tego należy doliczyć wartość poczynionych darowizn.

Jeżeli wartość darowizny nie będzie wyczerpywać należnego Panu zachowku, to będzie Pan mógł wystąpić przeciwko bratu o zapłatę kwoty potrzebnej do uzupełnienia zachowku po śmierci każdego z rodziców.

Jako uprawniony do zachowku musi Pan pamiętać, iż zgodnie z art. 1007 § 1 K.c. roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku.

Jeżeli teściowie nadal żyją, to w każdej chwili mogą jeszcze zmienić swoje testamenty. Dopiero po śmierci każdego z rodziców można będzie na 100% ocenić całą sytuacją, jak będzie wyglądać dziedziczenie, co wchodzi w skład spadku, jaka jest wartość masy spadkowej, czy można domagać się zachowku itp.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Jak nie zapłacić zachowku od darowizny połowy nieruchomości?

Pięć lat przed śmiercią mamy otrzymałam od niej aktem darowizny połowę nieruchomości (domu) w zamian za opiekę do końca jej dni. Po śmierci mamy nie...

Jak najkorzystniej przekazać nieruchomość wnuczce?

Dziadkowie posiadają udział w nieruchomości zabudowanej domem, mają dzieci, lecz chcą przekazać swoją część wnuczce. Jak najbezpieczniej...

Czy macocha ma prawo do zachowku?

Dziewięć lat temu ojciec darował mi mieszkanie aktem notarialnym, 2 lata temu ponownie się ożenił. Niedawno tato zmarł. Mam jeszcze siostrę. Czy mieszkanie...

Czy mamy prawo do zachowku od spadku, który otrzymała wnuczka zmarłej?

Nasza mama zmarła w 2013 r. W 1997 r. darowizną przekazała swoje mieszkanie wnuczce. Czy mamy prawo do zachowku od wnuczki zmarłej – jako jej...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »