Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jakie mam prawa w razie śmierci rodziców?

Autor: Marek Gola • Opublikowane: 2017-08-23

Moi żyjący rodzice przekazali umową darowizny mojej jedynej siostrze mieszkanie, połowę domu i działkę. Inwestorem i właścicielem drugiej połowy domu jestem ja. Jakie przysługują mi prawa w razie śmierci rodziców? Praktycznie zostałam pozbawiona wszystkiego. Czy po podpisaniu umowy darowizny można jeszcze innym dokumentem wyłączyć darowiznę z zaliczenia do schedy spadkowej?

W pierwszej kolejności wyraźnie podkreślić należy, iż, jak wynika z treści Pani pytania, mamy do czynienia z umową darowizny, a nie umową dożywocia (co z punktu widzenia Pani interesu jest korzystne). Dla potrzeb niniejszej opinii przyjmuję, że rodzice nie zostawili testamentu (w jakiejkolwiek formie). W takiej sytuacji po śmierci rodziców sprawa spadkobrania będzie wyglądała w sposób następujący. Jeden z rodziców wraz z Panią i siostrą będzie dziedziczył po zmarłym małżonku po 1/3 części. Następnie po śmierci tego rodzica Pani wraz z siostrą odziedziczy po 1/2. Efekt końcowy będzie taki, że każdej z Pań przysługiwać będzie po 1/2 części.

Po śmierci rodziców będzie Pani mogła dochodzić „zachowku”. Powyższe wynika z poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 lutego 2004 r., sygn. akt II CK 444/02, zgodnie z którym „jeżeli uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Istotny z punkt widzenia Pani interesu jest przepis art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

Pomimo treści ww. przepisów pragnę wskazać na poglądy orzecznictwa. Zgodnie z tezą wyroku z dnia 1 czerwca 2004 r., sygn. akt I ACa 285/04 Sądu Apelacyjnego w Białymstoku „na poczet zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób nie będących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 k.c.). »A contrario« należy przyjąć, iż podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania”.

Stanowisko to znajduje wyraz także w doktrynie prawa cywilnego. Andrzej Kidyba w Komentarzu do Kodeksu cywilnego wskazał, iż „darowizny uczynione na rzecz spadkobierców oraz osób uprawnionych do zachowku są doliczane do spadku bez względu na czas ich dokonania”. Stanowisko to zostało nadto zaaprobowane w glosie Michała Niedośpiał. Jak wynika z glosy, „jeżeli chodzi o spadkobierców, to doliczenie darowizny do spadku jest niezależne od tytułu powołania do spadku (ustawa, testament), jak też od tego, czy spadkobierca obdarowany jest jednocześnie osobą uprawnioną do zachowku”.

Zgodnie z art. 991 § 1 „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Istotne znaczenie dla Pana interesu ma przepis art. 995 § 1, zgodnie z którym wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

W tej sytuacji po śmierci rodziców winna Pani założyć sprawę o stwierdzenie nabycia spadku, a następnie oszacować na dzień wytaczania sprawy o zapłatę zachowku udział w działce i mieszkanie, którymi siostra została obdarowana przez rodziców i dochodzić 1/4 ich wartości. Powyższe wynika z tego, że gdyby nie darowizny, udział każdej z Pań byłby po 1/2, ale z uwagi na to, że mielibyśmy do czynienia z zachowkiem, wówczas ma Pani prawo żądać połowy tego, co by Pani otrzymała.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Zachowek dla osoby chorej psychicznie

Mój tata został pozwany przez siostrę chorą psychicznie nieubezwłasnowolnioną o zachowek w wysokości 100 tys. zł. Cały majątek został...

Co zrobić, gdy nie stać mnie na zapłatę zachowku?

Trzy miesiące temu zmarła moja żona. W pozostawionym testamencie napisała, że całość swojego majątku przekazuje tylko mnie (mężowi). Do spadku...

Niezdolność do pracy a zachowek od rodzeństwa

Po mamie zmarłej w 2013 r. ustawowo dziedziczy dom i działkę mój ojciec, ja, mój brat i siostra po 1/4 oraz drugą działkę po 1/8. Mama...

Ubieganie się o zachowek od darowizny

Moja siostra zmarła w 2008 roku, pozostawiając mieszkanie warte 300 000 zł. Odziedziczyłem 1/4 mieszkania ustawowo. Moja mama, tata i siostra darowali...

Kiedy można żądać zachowku od obdarowanego?

Przed 6 laty teściowa przepisała żonie aktem notarialnym atrakcyjną działkę. Żona ma jeszcze dwie siostry, które mają też dzieci. Czy szwagierki, jak...

Zachowek dla pominiętego w testamencie małżonka

Zmarła przed 3 laty żona zostawiła testament, w którym do swojego majątku powołała dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa. Ja zostałem pominięty...

Czy obdarowana wnuczka jest zobowiązana do wypłaty zachowku?

Przeszło 7 lat temu moja matka przekazała aktem darowizny swoje mieszkanie wnuczce (mojej córce). Na mocy służebności cały czas mieszka w tym lokalu....

Testament rodziców a zachowek

Otrzymałam spadek po śmierci rodziców. Ich wolą wyrażoną w testamencie było dziedziczenie lokalu przeze mnie i mojego brata. On jednak zmarł 2...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »