Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Jakie czynności podjąć, aby formalnie nabyć spadek?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-03-09

Mój ojciec zmarł pół roku temu, nie pozostawiając testamentu. Ojciec posiadał troje dzieci, jest jeszcze mama. Ojciec pozostawił dwa domy. Jakie czynności podjąć, aby formalnie nabyć spadek po nim? Czy obowiązują nas jakieś terminy? W jaki sposób dziedziczymy?

Na wstępnie wskazać należy, że Pani mama oraz troje dzieci zmarłego (jak rozumiem w tym i Pani) dziedziczycie po śmierci ojca. Wynika to wprost z art. 931 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Wobec powyższego każdy ze spadkobierców dziedziczy po 1/4 udziału w spadku po Pani zmarłym ojcu.

W skład spadku po zmarłym wejdzie cały jego majątek osobisty (nabyty przed ślubem) + 1/2 udziału w majątku wspólnym małżeńskim. A więc w skład spadku po zmarłym wejdą domy, pod warunkiem że te nieruchomości należały wyłącznie do majątku osobistego Pani ojca.

Jeżeli nieruchomości zostały kupione przez Pani rodziców w trakcie trwania związku małżeńskiego i należały do ich majątku wspólnego, to do spadku po ojcu wejdzie 1/2 udziału w nieruchomościach.

Zgodnie z powyższym widać więc, że to, co małżonkowie nabyli w trakcie trwania małżeństwa, będzie wchodziło, co do zasady, do ich majątku wspólnego i w razie śmierci jednego z małżonków do spadku wejdzie połowa wartości majątku wspólnego. Jeżeli natomiast jakaś rzecz została nabyta przed wstąpieniem w związek małżeński lub też w trakcie związku małżeńskiego, ale np. poprzez dziedziczenie, darowiznę – cała jej wartość wejdzie do majątku odrębnego (osobistego) tego małżonka, który tę rzecz nabył. Oczywiście Pani mama zachowuje swoją połowę majątku małżeńskiego nabytego w trakcie trwania małżeństwa z Pani ojcem.

W pierwszej kolejności, aby uregulować sprawy spadkowe należy przeprowadzić postępowanie spadkowe po zmarłym (czyli uzyskać potwierdzenie nabycia spadku). Dopiero po stwierdzeniu nabycia spadku można będzie decydować o podziale spadku.

Postępowanie spadkowe można przeprowadzić przed sądem lub przez notariuszem.

1. Od niedawna (od 1 marca 2009 r.) stwierdzenie nabycia spadku może nastąpić przed notariuszem, który sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Przed sporządzeniem tego aktu notariusz spisuje protokół dziedziczenia. Zgodnie z przepisami może on sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia zarówno w przypadku dziedziczenia ustawowego jak i testamentowego.

Aby notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia testamentowego, koniecznym jest stawienie się przed notariuszem wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi.

Notariuszowi należy przedstawić akty stanu cywilnego – akt zgonu spadkodawcy oraz akty urodzenia bądź małżeństwa spadkobierców.

Notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Sporządzenie tego aktu jest możliwe jedynie wtedy, gdy nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku.

Akt poświadczenia dziedziczenia powinien być podpisany przez wszystkich biorących udział w spisywaniu protokołu dziedziczenia i powinien zawierać m.in. dzień, miesiąc i rok oraz miejsce sporządzenia aktu, dane dotyczące notariusza i siedziby kancelarii notarialnej, dane dotyczące spadkodawcy, datę i miejsce zgonu spadkodawcy i jego ostatnie miejsce zamieszkania, wskazanie spadkobierców, którym przypadł spadek, tytuł powołania do spadku i wysokość udziałów w spadku.

Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Opłata notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego wynosi ok. 100-150 zł. Za sporządzenie protokołu dziedziczenia maksymalna stawka to 100 zł, a za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu maksymalna stawka wynosi 50 zł. Do opłaty notarialnej należy doliczyć 23% VAT.

2. Postępowanie mające doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku w sądzie wszczyna się poprzez złożenie w sądzie rejonowym, właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy podać:

  • oznaczenie właściwego wydziału cywilnego sądu rejonowego, do którego wniosek jest kierowany;
  • imię i nazwisko oraz dokładny adres wnioskodawcy;
  • wykaz uczestników postępowania, przez których rozumiemy wszystkie osoby powołane do dziedziczenia na mocy testamentu i ustawy, wraz z ich dokładnymi adresami zamieszkania;
  • tytuł „Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po [imię i nazwisko zamarłego]”;
  • w głównej części wniosku podać dane o spadkodawcy (imię i nazwisko, data śmierci, ostatnie miejsce zamieszkania, stan cywilny) oraz informację o tym, czy istnieje testament, wymienić spadkobierców.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu urodzenia dla mężczyzn i kobiet niezamężnych;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa dla kobiet i mężczyzn zamężnych;
  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;
  • oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu spadku lub zrzeczeniu się dziedziczenia (jeśli były składane).

Odpisy aktów stanu cywilnego muszą być nie starsze niż sprzed 3 miesięcy.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę. Opłata ta jest stała i wynosi 50 zł.

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym zostają ustalone udziały poszczególnych spadkobierców w spadku. Sąd na tym etapie nie dzieli jeszcze spadku między spadkobierców, a jedynie ustala, kto jest spadkobiercą i w jakiej części dziedziczy.

Po uzyskaniu sądowego potwierdzenia nabycia spadku każdy ze spadkobierców powinien zgłosić nabycie spadku do urzędu skarbowego.

Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez m.in. zstępnych, małżonka jeżeli: zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku.

Jeżeli zatem spadkobierca złoży właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenie SD-Z2, w terminie 6 miesięcy od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, to nie będzie musiał płacić żadnego podatku. Takie zgłoszenie do urzędu skarbowego powinien złożyć każdy ze spadkobierców. Jeśli w terminie spadkobierca nie złoży takiego oświadczenia, to trzeba będzie się liczyć z zapłatą podatku.

Po wydaniu postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku można będzie spadek podzielić.

Rzeczy nabyte w postępowaniu spadkowym stanowią współwłasność spadkobierców w częściach ułamkowych.

Przepisy Kodeksu cywilnego nie zakreślają spadkobiercom żadnego terminu do pozostawania we wspólności, mimo że pozostawanie w tej wspólności jest stanem przejściowym, a co więcej, zgodnie z art. 220 K.c. w zw. z art. 1035 K.c., roszczenie o dział spadku nie ulega przedawnieniu.

Do momentu podziału spadku wszyscy spadkobiercy są właścicielami całego spadku i wszystkich rzeczy wchodzących w skład spadku.

Dział spadku przeprowadza się po to, aby przydzielić konkretne rzeczy (ruchomości i nieruchomości) konkretnym spadkobiercom. Po stwierdzeniu nabycia spadku stanie się Pani bowiem współwłaścicielką całej masy spadkowej po zmarłym. Żeby stać się właścicielem konkretnych przedmiotów, należy właśnie przeprowadzić dział spadku.

Dział spadku, tak samo jak stwierdzenie nabycia spadku, można przeprowadzić w drodze postępowania sądowego lub przed notariuszem.

Co się tyczy samego działu spadku:

Jeżeli między Państwem nie będzie sporu co do sposobu działu spadku, ewentualnych rozliczeń itp., najprostszym, najszybszym, ale z kolei droższym sposobem jest umowny dział spadku przeprowadzony w drodze umowy notarialnej u notariusza. Chociaż notarialny podział spadku będzie kosztowniejszy niż sądowy, za to notariusz załatwi wszelkie formalności.

Jeśli chodzi o koszty notarialne działu spadku, to podstawą do określenia maksymalnej stawki taksy notarialnej jest ogólna wartość majątku podlegającego działowi.

Koszty notarialne oblicza notariusz w zależności od tego, jaką stawkę przyjmie. Stawki określone są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

Maksymalna stawka taksy notarialnej jest zależna od wartości majątku podlegającego działowi i wynosi od wartości:

  • wartość majątku do 3000 zł – maksymalna opłata 100 zł,
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn więcej niż 7500 zł.

Powyższe kwoty są kwotami maksymalnymi, jakie może naliczyć notariusz. Do powyższych kwot notariusz doliczy 23% podatku VAT.

Drugim ze sposobów dokonania działu spadku jest droga sądowa – takie postępowanie jest najtańsze, ale też może dłużej trwać.

Wniosek o dział spadku ze zniesieniem współwłasności może złożyć każdy ze spadkobierców.

We wniosku o dział spadku (który składa się do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli tego nie można ustalić – ze względu na położenie majątku spadkowego) należy powołać:

  • postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
  • spis inwentarza,
  • jak również podać, jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują.

Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu. Spis inwentarza nie jest konieczny, ponieważ wystarczy, że we wniosku o dział spadku zostanie zaznaczone, co wchodzi w skład spadku i jaka jest wartość aktualna tych składników majątkowych. Jeśli między spadkobiercami będzie spór co do wartości majątku spadkowego, to sąd powoła biegłego rzeczoznawcę.

W przypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy, należy więc dołączyć odpis z księgi wieczystej.

W postępowaniu spadkowym zarówno skład jak i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd, który dokonuje tego na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania. Od prawidłowego ustalenia wartości majątku spadkowego zależy obliczenie wielkości poszczególnych sched spadkowych przypadających na rzecz poszczególnych współspadkobierców.

We wniosku o dział spadku można zaproponować sposób dokonania podziału majątku, ale to sąd decyduje ostatecznie o tym sposobie.

Sposób dokonania działu spadku

Z punktu widzenia sposobu dokonania działu spadku, zarówno w trybie umownym, jak i spadkowym, można wyróżnić:

  1. podział fizyczny spadku – podział w naturze,
  2. przyznanie przedmiotów spadkowych jednemu spadkobiercy, z obowiązkiem spłaty pozostałych lub bez takiej spłaty,
  3. podział cywilny – polega na sprzedaży przedmiotów wchodzących w skład spadku i podziale uzyskanej w tej sumy między współspadkobiercami.

Przy zgodnym podziale w zasadzie sąd związany jest sposobem podziału podanym przez spadkobierców w zgodnym wniosku. Może on od tego odstąpić jedynie wówczas, gdy występuje sprzeczność proponowanego podziału z prawem, zasadami współżycia społecznego albo też podział naruszałby w sposób rażący interesy osób uprawnionych. W braku zgodnego wniosku uczestników postępowania sąd powinien dokonać działu z uwzględnieniem składu dzielonego spadku oraz interesów poszczególnych współspadkobierców.

Wysokość opłaty sądowej w sprawie o dział spadku wynosi (zgodnie z art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych):

  • 500 zł – od wniosku o dział spadku,
  • 300 zł – jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku,
  • 1000 zł – od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności,
  • 600 zł – od wniosku, jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności.

Reasumując, w Pani sprawie należy najpierw stwierdzić nabycie spadku po zmarłym ojcu, następnie spadkobiercy czyli Pani, mama i Pani rodzeństwo musicie porozumieć się co do sposobu podziału spadku (droga sądowa lub notarialna) i takie postępowanie przeprowadzić.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Jak uregulować sprawy spadkowe?

Rodzice pozostawili akty notarialne, w których powołali do dziedziczenia mnie i mojego brata (zmarli w 1986 i 1989 r.). Brat zmarł 7 lat później. Był żonaty,...

Ponowny związek małżeński a spadek

Zmarł mój ojciec. Zgodnie ze stanem prawnym ojciec i syn mieli po połowie majątku, tj. domu i działki. Ojciec był od kilku lat w ponownym...

Testament po zmarłym i spadkobierca ustawowy

Należę do spadkobierców ustawowym zmarłej. Okazało się jednak, że przed śmiercią poczyniła ona ustny testament, część majątku przekazując swoim...

Zabezpieczenie spadku

Mam problem ze spadkiem. Niedawno zmarła moja ciotka. W testamencie ciotka zapisała cały dom na mnie. Niestety rodzina ciotki odcięła mi dostęp do tego...

Kiedy zrzec się spadku?

Zmarł syn mojej siostry (kawaler). Najbliższa jego rodzina to matka (moja siostra), brat i siostra. Matka i siostra zmarłego odrzuciły już spadek,...

Czy nabyte na licytacji gospodarstwo rolne wchodzi w skład majątku wspólnego?

Wspólnie z kolegą kupiliśmy w drodze licytacji komorniczej gospodarstwo rolne. W księdze wieczystej figurujemy tylko my dwaj jako właściciele...

Mieszkanie lokatorskie po śmierci konkubiny

Mój brat przez 15 lat zamieszkiwał ze swoją partnerką w jej mieszkaniu spółdzielczym lokatorskim, razem z synem kobiety. Niedawno konkubina zmarła....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »