Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Kiedy długi nie przekraczają wartości spadku – możliwe rozwiązania

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-09-24

Przed 4 miesiącami zmarł ojciec, pozostawiając majątek i długi, które jednak nie przekraczają wartości spadku. Spadkobiercami są: żona, ja – córka (panna) i syn (nieżonaty, z rocznym dzieckiem). Jak najlepiej postąpić, gdy długi nie przekraczają wartości spadku? Chcielibyśmy (ja i brat) przekazać swoje części majątku po ojcu (także długi) naszej matce. Jeżeli odbywa się to przez „odrzucenie spadku”, to jak uniknąć przekazania zadłużonego majątku dziecku brata? Czy w razie śmierci matki możemy w dalszym ciągu dziedziczyć po niej majątek?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Zmarły ojciec nie pozostawił testamentu na wypadek swojej śmierci, a więc w Pani sprawie mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym. Zatem w pierwszej kolejności powołani do spadku z ustawy są dzieci oraz małżonek zmarłego. Udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 udziału spadku. A więc de facto po śmierci zmarłego spadek po nim dziedziczy dwoje dzieci oraz żona, każdy po 1/3 udziału w spadku.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jak rozumiem, ani Pani, ani brat nie chcecie dziedziczyć spadku po ojcu i chcielibyście Państwo, żeby Wasza mama była jedyną właścicielką spadku (spadek to nie tylko aktywa, ale również pasywa, czyli długi).

Chciałaby Pani z bratem odrzucić spadek po zmarłym ojcu, a więc przedstawię Pani skutki takich oświadczeń.

Zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego spadkobierca nabywa spadek z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy. Nie jest to jednak nabycie definitywne. Spadkobierca może bowiem:

  1. przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste – spadkobierca odpowiada za długi spadkowe całym swoim majątkiem);
  2. przyjąć spadek z ograniczeniem odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza – spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w inwentarzu);
  3. odrzucić spadek (spadkobierca jest traktowany, jakby nie dożył otwarcia spadku).

Złożenie jednego z powyższych oświadczeń powinno nastąpić w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku (art. 1015 K.c.).

Najprostszy sposób, aby pozbyć się swojego udziału w spadku (w tym i odpowiedzialności za długi spadkowe), to odrzucenie spadku. Odrzucenie spadku, podobnie jak i przyjęcie spadku są oświadczeniami woli, które dla swej skuteczności spadkobierca musi złożyć w przepisanej formie i terminie. Można takie oświadczenie złożyć przed sądem, jak i przed notariuszem. Oświadczenie może być również składane w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku.

Zgodnie bowiem z art. 1020 K.c. spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku, a w jego miejsce do dziedziczenia są powołani jego zstępni (dzieci).

W Pani sytuacji nie ma żadnych problemów, żeby odrzucić spadek, natomiast w przypadku brata, który ma dziecko, trzeba by było po odrzuceniu spadku przez brata złożyć wniosek również w imieniu jego dziecka.

Jeśli chodzi o dzieci i wnuki, to odrzucenie spadku przez osobę małoletnią jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, w konsekwencji rodzice nie mogą bez zgody sądu opiekuńczego dokonać takiej czynności ani wyrazić zgody na jej wykonanie (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Tym samym rodzice muszą wystąpić do sądu opiekuńczego (którym jest sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, w którego okręgu mieszka dziecko) z wnioskiem o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Jeśli z wnioskiem wystąpi tylko jedno z rodziców, drugie i tak musi zostać wysłuchane. Zgodnie bowiem z art. 583 K.p.c. sąd udziela zezwolenia na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego.

We wniosku należy uprawdopodobnić, że przyjęcie spadku pozostaje w sprzeczności z dobrem i interesem dziecka.

Wniosek taki podlega opłacie stałej w wysokości 40 zł. Potwierdzenie uiszczenia opłaty należy załączyć do wniosku.

Jak wynika z opisu sprawy długi nie przewyższają wartości spadku, a więc może być problem z uzyskaniem zgodę na odrzucenie spadku w imieniu nieletniego.

Jeżeli nawet dzieci oraz wnuk zmarłego skutecznie odrzuciliby spadek, to Pani mama musiałaby dzielić się spadkiem z rodzicami i rodzeństwem zmarłego. W sytuacji gdy dzieci (wnuki) odrzucili spadek, w świetle prawa traktowani są oni jakby nie dożyli otwarcia spadku, a więc w ich miejsce wchodzą spadkobiercy w dalszej kolejności (rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa).

Poniżej przedstawiam informacje dotyczące procedury odrzucenia spadku według prawa polskiego i kręgu spadkobierców w zależności od kolejności ich powołania do spadku.

Odpowiednio do przepisów Kodeksu cywilnego (K.c.) najbliżsi krewni zostają powołani do spadku z mocy ustawy w następującej kolejności:

  1. w pierwszej kolejności dzieci i małżonek spadkodawcy;
  2. dalej małżonek spadkodawcy, dzieci i wnuki spadkodawcy;
  3. następnie małżonek i rodzice spadkodawcy (gdy nie ma dzieci i wnuków);
  4. w dalszej kolejności rodzice spadkodawcy (gdy nie ma małżonka, dzieci i wnuków);
  5. dalej jeden rodzic i rodzeństwo spadkodawcy – zstępni rodziców (gdy nie ma małżonka, dzieci i wnuków, a drugi rodzic nie żyje);
  6. następnie dziadkowie (gdy nie ma innych bliższych krewnych);
  7. pasierbowie (gdy nie żyją dziadkowie spadkodawcy);
  8. na samym końcu gmina lub Skarb Państwa (gdy nie ma nawet pasierbów).

Zgodnie z art. 933 K.c.:

„§ 1. Udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku.

§ 2. W braku zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy”.

Z przepisu tego wynika, że Pani mama może nabyć cały spadek pod warunkiem, że dzieci (wnuki), rodzice, rodzeństwo (ich zstępni) odrzucą spadek po śmierci Pani ojca. Jeżeli Pani rodzina jest zgodna w tym temacie i Pani mama jest pewna, że każdy ze spadkobierców odrzuci spadek, to jak najbardziej taka opcja wchodzi w grę w Pani sprawie.

Pozwolę sobie przedstawić Pani jeszcze jedno rozwiązanie w sprawie, które umożliwi nabycie całego spadku przez Pani mamę:

Z chwilą śmierci spadkodawcy – jeżeli spadek przypadł kilku osobom – pomiędzy spadkobiercami powstaje wspólność praw i obowiązków spadkowych. Spadek, a także udział w spadku stanowią pewną wyodrębnioną masę majątkową, której własność przysługuje wszystkim spadkobiercom. Do czasu dokonania działu spadku masa ta może stanowić przedmiot czynności prawnej.

Każdy ze spadkobierców może swobodnie dysponować swoim udziałem w spadku. Zgodnie z art. 1051 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego. Pod pojęciem zbycia można rozumieć np. sprzedaż, zamianę lub darowiznę.

Tak jak spadek może zbyć spadkobierca, który go przyjął, tak i w przypadku zbycia udziału w spadku może ono nastąpić tylko po złożeniu przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku albo po upływie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

Przedmiotem nabycia może być spadek, będący własnością spadkobiercy, uzyskany zarówno w drodze spadkobrania ustawowego jak i testamentowego.

Przepisy prawa wskazują, iż umowa o zbycie udziału w spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy powoduje bezwzględną nieważność umowy.

Nabywca udziału w spadku wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki zbywcy. Z tego też powodu nabywca udziału w spadku może podejmować wszystkie działania, które mógł podjąć spadkobierca. W szczególności nabywca spadku może wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, a także o dokonanie działu spadku.

Nabywca spadku lub udziału w nim ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe. Zakres tej odpowiedzialności jest uzależniony od tego, jakie oświadczenie o przyjęciu spadku złożył spadkobierca. Jeżeli spadkobierca złożył oświadczenie o przyjęciu spadku wprost, to jego nabywca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczeń. Jeżeli zaś spadkobierca złożył oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza to odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości czynnej spadku.

Nabywca spadku ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe względem wierzycieli solidarnie, co oznacza, że wierzyciele mogą żądać zaspokojenia zarówno od zbywcy jak i od nabywcy spadku.

Nabywca ponosi względem zbywcy odpowiedzialność za to, że wierzyciele nie będą od niego żądali spełnienia świadczeń na zaspokojenie długów. Strony umowy mogą w tej kwestii inaczej się umówić.

Skuteczne względem nabywcy spadku są dokonane przez zbywcę czynności prawne określające zarząd majątkiem spadkowym, a także sposób korzystania z tego majątku, jeżeli nabywca o tych czynnościach prawnych wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć.

Z chwilą zawarcia umowy na nabywcę przechodzą wszelkie korzyści i ciężary związane z przedmiotami oraz ryzyko przypadkowej utraty lub uszkodzenia tych przedmiotów.

Przepis art. 1051 Kodeksu cywilnego nie wymaga, aby spadkobierca przed zawarciem umowy o zbyciu spadku uzyskał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, jednak umowę o zbycie udziału w spadku najlepiej jest zawrzeć po stwierdzeniu nabycia spadku. Wynika to z tego, że dopiero postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku określa w sposób w zasadzie ostateczny wielkość udziału danego spadkobiercy. Potwierdza również przysługujące prawa do spadku po określonym spadkobiercy.

Zbycie spadku lub udziału w spadku nie są uzależnione od zgody pozostałych spadkobierców.

Na podstawie powyższej informacji można stwierdzić, że Pani mama mogłaby nabyć udziały w spadku od swoich dzieci przez umowę notarialną. Jednakże co się tyczy długów spadkowych, to niestety mimo zbycia udziałów w spadku Pani i Pani brat będziecie narażeni na odpowiedzialność z tytułu spłaty długów spadkowych. Bowiem, jak już pisałam, nabywca spadku ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe względem wierzycieli solidarnie, co oznacza, że wierzyciele mogą żądać zaspokojenia zarówno od zbywcy jak i od nabywcy spadku.

Po odrzuceniu spadku lub zbyciu udziału w spadku będzie mogła Pani z bratem dziedziczyć po śmierci mamy. W Pani sprawie warto się zastanowić, jaki wariant postępowania wybrać. Są dwa sposoby, żeby Pani mama stała się właścicielką całego spadku, jednakże każdy z nich ma swoje plusy i minusy. Pani z bratem najbezpieczniej byłoby odrzucić spadek, natomiast później może wyniknąć problem, gdy inni spadkobiercy powołani w dalszej kolejności do spadku nie będą chcieli odrzucić spadku i Pani mama będzie narażona na długie sprawy sądowe dotyczące działu spadku z tymi spadkobiercami.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »