Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie długów po bracie - co zrobić?

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2013-04-08

Moja mama odziedziczyła długi po zmarłym w wypadku bracie. Nie wiedziała, że powinna odrzucić kłopotliwy spadek w ciągu 6 miesięcy. Sprawa jeszcze się toczy. Co zrobić?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić”.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Co jednak ważne, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone tylko w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (w opisanej przez Pani sprawie – zasadniczo od chwili śmierci spadkodawcy).

Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczne z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 K.c.).

Jednocześnie faktem jest, że w przypadku braku zstępnych (dzieci, wnuków itd.) oraz małżonka spadkodawcy, gdy brak nadto testamentu, do dziedziczenia dochodzi rodzeństwo (ich dzieci) oraz rodzice spadkodawcy.

Innymi słowy, jeżeli Pani mama jako spadkobierca ustawowy po swoim bracie nie złożyła w ciągu sześciu miesięcy od jego śmierci oświadczenia o odrzuceniu spadku – odpowiada za długi brata, bowiem przyjęła kłopotliwy spadek. Ten niesprawiedliwy w mojej ocenie skutek niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku wynika niestety wprost z przepisu prawa, choć przygotowywana jest jego zmiana – trudno jednak powiedzieć, kiedy może ona wejść w życie.

Ponieważ termin sześciomiesięczny, o którym mówi przytoczony wyżej przepis art. 101  K.c., jest tzw. terminem zawitym – nie podlega on przywróceniu.

Jest jednak inna możliwość. Zgodnie z art. 1019 K.c. jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

  • uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
  • spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Innymi słowy okoliczność błędu, pod którego wpływem pozostawała Pani matka, polegającego na braku wiedzy o składzie spadku (w tym zwłaszcza o jego długach), jeżeli tylko Pani matka zachowała obiektywnie wymaganą staranność w ustaleniu, co składa się na spadek, może stanowić podstawę uchylenie się przez nią przed sądem od skutków przyjęcia spadku przez upływ terminu 6 miesięcy, o którym mówi art. 1015 K.c. (tak też postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt IV CK 799/2004).

W orzeczeniu Sądu Najwyższego, które podałem wyżej, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że prawnie doniosłym błędem pozwalającym na uchylenie się spadkobiercy od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia co do spadku może być brak wiedzy o rzeczywistym stanie spadku, jednak błąd ten musi być „usprawiedliwiony okolicznościami sprawy” (postanowienie SN z 30 czerwca 2005 r., sygn. akt IV CK 799/2004, „LexPolonica” nr 394638, OSNC 2006, nr 5, poz. 94). Innymi słowy chodzi o ogół okoliczności faktycznych sprawy usprawiedliwiających Pani mamę, że oświadczenia o odrzuceniu kłopotliwego spadku nie złożyła ze względu np. na jej podeszły wiek, choroby utrudniające pełne rozeznanie w sprawie, okoliczność, czy miała z bratem bieżący kontakt, co byłoby istotne dla oceny, czy jej brat zatajał przed nią swoje długi, czy o nich mówił itd. Trudno tu wskazać wszystkie okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie dla sądu. Chodzi po prostu o uprawdopodobnienie sądowi, że, uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, Pani mama zrobiła cokolwiek, aby zbadać, co składało się na spadek po bracie, czy obiektywnie mogła mieć jakieś podejrzenia co do długów (uwzględniając również wiek Pani mamy, stan zdrowia i jej zdolności percepcji), czy w ogóle wiedziała, że jest jego spadkobiercą.

Prawo do uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wygasa, w przypadku błędu, po upływie roku od jego wykrycia. Nie ma natomiast znaczenia, czy jest ono wykonywane po stwierdzeniu nabycia spadku lub po dziale spadku, czy też przed tymi zdarzeniami. Wskazane jest zatem możliwie jak najszybsze wystąpienie z tym do sądu.

Przypominam, że uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem, przy czym spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Jeżeli jeszcze sprawa spadkowa trwa, to proponuje, żeby Pani mama złożyła stosowne oświadczenie, że odrzuca kłopotliwy spadek po bracie.

Zgodnie z art. 690 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku sąd przeprowadza rozprawę. Przeprowadzenie rozprawy ma na celu ustalenie, czy w konkretnej sprawie oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby. Ciężar dowodu spoczywa na spadkobiercy. W razie gdy Pani mama przekona sąd, zatwierdzi on uchylenie się spadkobiercy od skutków prawnych złożonego oświadczenia (lub oświadczenia niezłożonego ze skutkami z art. 1015 K.c.).

Jeśli sąd uzna skuteczność odrzucenia przez Pańską mamę spadku po bracie, sprawa się dla niej zamknie, ale niejako zacznie dla Pani, gdyż Pani matka traktowana będzie jako osoba, która nie dożyła otwarcia spadku po bracie. W miejsce Pani matki wejdzie zatem Pani (oraz rodzeństwo, jeżeli takie Pani ma), przy czym będzie Pani mogła również spadek po bracie mamy odrzucić w terminie 6 miesięcy od daty, gdy dowie się Pani o odrzuceniu spadku przez Pani matkę.

Ponownie podkreślam w tym miejscu, że nie można mówić o przywróceniu terminu do odrzucenia spadku (ten termin, jak pisałam, nie podlega przywróceniu) – art. 1019 K.c. pozwala jedynie uchylić się od skutków braku w terminie 6 miesięcy od otwarcia spadku oświadczenia Pani matki o odrzuceniu spadku na skutek jej błędu.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »