Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Dziedziczenie długów po bracie - co zrobić?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2013-04-08

Moja mama odziedziczyła długi po zmarłym w wypadku bracie. Nie wiedziała, że powinna odrzucić kłopotliwy spadek w ciągu 6 miesięcy. Sprawa jeszcze się toczy. Co zrobić?

Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić”.

Co jednak ważne, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone tylko w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (w opisanej przez Pani sprawie – zasadniczo od chwili śmierci spadkodawcy).

Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczne z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 K.c.).

Jednocześnie faktem jest, że w przypadku braku zstępnych (dzieci, wnuków itd.) oraz małżonka spadkodawcy, gdy brak nadto testamentu, do dziedziczenia dochodzi rodzeństwo (ich dzieci) oraz rodzice spadkodawcy.

Innymi słowy, jeżeli Pani mama jako spadkobierca ustawowy po swoim bracie nie złożyła w ciągu sześciu miesięcy od jego śmierci oświadczenia o odrzuceniu spadku – odpowiada za długi brata, bowiem przyjęła kłopotliwy spadek. Ten niesprawiedliwy w mojej ocenie skutek niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku wynika niestety wprost z przepisu prawa, choć przygotowywana jest jego zmiana – trudno jednak powiedzieć, kiedy może ona wejść w życie.

Ponieważ termin sześciomiesięczny, o którym mówi przytoczony wyżej przepis art. 101  K.c., jest tzw. terminem zawitym – nie podlega on przywróceniu.

Jest jednak inna możliwość. Zgodnie z art. 1019 K.c. jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

  • uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
  • spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Innymi słowy okoliczność błędu, pod którego wpływem pozostawała Pani matka, polegającego na braku wiedzy o składzie spadku (w tym zwłaszcza o jego długach), jeżeli tylko Pani matka zachowała obiektywnie wymaganą staranność w ustaleniu, co składa się na spadek, może stanowić podstawę uchylenie się przez nią przed sądem od skutków przyjęcia spadku przez upływ terminu 6 miesięcy, o którym mówi art. 1015 K.c. (tak też postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt IV CK 799/2004).

W orzeczeniu Sądu Najwyższego, które podałem wyżej, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że prawnie doniosłym błędem pozwalającym na uchylenie się spadkobiercy od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia co do spadku może być brak wiedzy o rzeczywistym stanie spadku, jednak błąd ten musi być „usprawiedliwiony okolicznościami sprawy” (postanowienie SN z 30 czerwca 2005 r., sygn. akt IV CK 799/2004, „LexPolonica” nr 394638, OSNC 2006, nr 5, poz. 94). Innymi słowy chodzi o ogół okoliczności faktycznych sprawy usprawiedliwiających Pani mamę, że oświadczenia o odrzuceniu kłopotliwego spadku nie złożyła ze względu np. na jej podeszły wiek, choroby utrudniające pełne rozeznanie w sprawie, okoliczność, czy miała z bratem bieżący kontakt, co byłoby istotne dla oceny, czy jej brat zatajał przed nią swoje długi, czy o nich mówił itd. Trudno tu wskazać wszystkie okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie dla sądu. Chodzi po prostu o uprawdopodobnienie sądowi, że, uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, Pani mama zrobiła cokolwiek, aby zbadać, co składało się na spadek po bracie, czy obiektywnie mogła mieć jakieś podejrzenia co do długów (uwzględniając również wiek Pani mamy, stan zdrowia i jej zdolności percepcji), czy w ogóle wiedziała, że jest jego spadkobiercą.

Prawo do uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wygasa, w przypadku błędu, po upływie roku od jego wykrycia. Nie ma natomiast znaczenia, czy jest ono wykonywane po stwierdzeniu nabycia spadku lub po dziale spadku, czy też przed tymi zdarzeniami. Wskazane jest zatem możliwie jak najszybsze wystąpienie z tym do sądu.

Przypominam, że uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem, przy czym spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Jeżeli jeszcze sprawa spadkowa trwa, to proponuje, żeby Pani mama złożyła stosowne oświadczenie, że odrzuca kłopotliwy spadek po bracie.

Zgodnie z art. 690 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku sąd przeprowadza rozprawę. Przeprowadzenie rozprawy ma na celu ustalenie, czy w konkretnej sprawie oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby. Ciężar dowodu spoczywa na spadkobiercy. W razie gdy Pani mama przekona sąd, zatwierdzi on uchylenie się spadkobiercy od skutków prawnych złożonego oświadczenia (lub oświadczenia niezłożonego ze skutkami z art. 1015 K.c.).

Jeśli sąd uzna skuteczność odrzucenia przez Pańską mamę spadku po bracie, sprawa się dla niej zamknie, ale niejako zacznie dla Pani, gdyż Pani matka traktowana będzie jako osoba, która nie dożyła otwarcia spadku po bracie. W miejsce Pani matki wejdzie zatem Pani (oraz rodzeństwo, jeżeli takie Pani ma), przy czym będzie Pani mogła również spadek po bracie mamy odrzucić w terminie 6 miesięcy od daty, gdy dowie się Pani o odrzuceniu spadku przez Pani matkę.

Ponownie podkreślam w tym miejscu, że nie można mówić o przywróceniu terminu do odrzucenia spadku (ten termin, jak pisałam, nie podlega przywróceniu) – art. 1019 K.c. pozwala jedynie uchylić się od skutków braku w terminie 6 miesięcy od otwarcia spadku oświadczenia Pani matki o odrzuceniu spadku na skutek jej błędu.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Jak odrzucić spadek z długami?

Moja mama zmarła ponad rok temu, zaś tata – 5 tygodni temu. Wiem, że rodzice byli zadłużeni w paru bankach. Jak odrzucić spadek z...

Długi w banku a przyjęcie spadku

Kilka miesięcy temu zmarła moja siostra (wdowa). Zostawiła po sobie tylko długi w banku , żadnego majątku. Jej dzieci odrzuciły spadek. Nasi...

Czy odpowiadam za długi rodziców?

Czy odpowiadam za długi rodziców? Jak wygląda sytuacja, gdy oni nie spłacają np. swoich kredytów? Czy ja jestem zobowiązany do uregulowania...

Wezwanie do US w związku z niezapłaconym podatkiem od spadku

Nabyłem spadek po ojcu na mocy postanowienia sądu. Było to kilka lat temu. Mój problem jest taki, że nie złożyłem stosownego zeznania podatkowego. Teraz...

Przyjęcie spadku po bracie który miał dług

W 2009 roku zmarł mój brat. Ja i siostra przyjęłyśmy spadek z dobrodziejstwem inwentarza. W skład spadku wszedł nasz rodzinny dom, do...

Czy ponoszę odpowiedzialność za długi matki?

Moja matka ma sporo długów (chodzi o kredyty). Komornik zajmuje część jej wypłaty. Boję się, że wierzyciele zażądają ode mnie spłaty tych...

Odrzucenie spadku przez dziecko, które mieszka za granicą i nie jest zameldowane w Polsce

W związku ze śmiercią mojego ojca, z którym nigdy nie utrzymywałam kontaktu, zostałam przez sąd wezwana na sprawę spadkową. Złożyłam oświadczenie o...

Spłacanie długów ojca

Teść zmarł dwa lata temu, a teściowa rok temu. Mąż z dziećmi zrzekli się spadku po matce. Rodzice męża jednak narobili długów w bankach....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »