Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Manipulacje rodziny w celu zmiany testamentu, co robić?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-09-22

Zmarł mój wujek. Żyje jego żona (czyli moja ciocia). Byli bezdzietnym małżeństwem. Wujek zostawił testament potwierdzony notarialnie, w którym jest napisane, że przekazuje swój majątek żonie, a gdyby ona nie mogła, bądź nie chciała dziedziczyć, przekazuje go mnie. Analogiczny testament ma sporządzony moja ciocia; również potwierdzony notarialnie. Zarówno wujek jak i ciocia chcieli, abym to ja po ich śmierci otrzymała spadek. Od pewnego czasu ciocia choruje na demencję starczą i ma początki choroby Alzheimera. Z cioci psychiką raz jest lepiej, raz gorzej. Niestety ten fakt próbuje wykorzystać rodzina, manipulując ciocię, aby nakłonić ją do zmiany testamentu na ich korzyść. Obawiam się, że ciocia nieświadomie może zmienić testament. Co powinnam w tej sytuacji zrobić? Czy niezałatwianie spraw spadkowych po wujku uniemożliwia zmianę testamentu, skoro aktualnie ciocia nie jest właścicielem całości majątku ze względu na niedopełnienie spraw formalnych?

Nie ma czegoś takiego jak zabezpieczenie się przed zmianą testamentu. Zgodnie z art. 943 Kodeksu cywilnego (K.c.) spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Oznacza to, że dopóki Pani ciocia żyje, ma prawo zmienić swoją ostatnią wolę i przekazać spadek po sobie komu tylko zechce. Niestety ani Pani, ani nikt inny nie ma wpływu na to, co ciocia zrobi. Nie może się Pani również umówić z nią co do spadku, ponieważ wszelkie umowy o spadek po osobie żyjącej są bezwzględnie nieważne (oprócz umowy o zrzeczenie się dziedziczenia). Co zatem mogą zrobić członkowie rodziny cioci? Nie mogą sami zmienić testamentu, ponieważ będzie to czynność nieważna – zmiany może dokonać tylko ciocia. Mogą ją oczywiście namawiać do zmiany, tak samo jak Pani może nawiać, aby testamentu nie zmieniała – tego nikt nikomu zabronić nie może, a co zrobi ciocia, zależy już tylko od niej samej. Z kolei jeżeli nie uda im się namówić cioci do zmiany testamentu za jej życia, mogą spróbować unieważnić go po śmierci.

Zasadniczo istnieje możliwość podważenia ważności testamentu, jeżeli zachodzi jedna z przesłanek z art. 945 § 1 K.c. Mianowicie testament nie jest ważny, jeżeli został sporządzony:

  1. w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli,
  2. pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści,
  3. pod wpływem groźby.

Zgodnie z art. 945 § 2 K.c.: „na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku”.

Testament został sporządzony w formie aktu notarialnego. W tym miejscu trzeba zauważyć, że akt notarialny ma moc dokumentu urzędowego – art. 2 § 2 Prawa o notariacie stanowi, że czynności notarialne dokonane przez notariusza zgodnie z prawem mają charakter dokumentu urzędowego. Dokument ten, sporządzony w przepisanej formie, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 K.p.c.). Zaprzeczenie może nastąpić tylko w razie zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 252 K.p.c., tzn. strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić.

Należy też dodać, że forma aktu notarialnego daje podmiotowi dokonującemu danej czynności prawnej wysoki stopień pewności wywołania skutków prawnych zamierzonych przez niego. Sporządzenie dokumentu przez notariusza, który działa jako osoba zaufania publicznego (art. 2 § 1 Prawa o notariacie), powinno stanowić gwarancję zachowania wszystkich wymagań dotyczących dokonywanej czynności, zarówno odnoszących się do treści, jak i formy.

Ponadto z ustawy Prawo o notariacie wynika obowiązek notariusza czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (art. 80 § 2).

Podsumowując, należy stwierdzić, że testament notarialny, podobnie jak każdy inny testament, może zostać podważony w przypadkach, gdy jest nieważny z mocy prawa. Takie sytuacje wymienia wspomniany wcześniej art. 945 § 1 K.c. Mając jednak na uwadze powyższe informacje, trzeba podkreślić, że żeby unieważnić testament notarialny, muszą zajść naprawdę szczególne okoliczności. Oczywiście nie jest to niemożliwe, ale w praktyce okazuje się bardzo trudne i rzadkie. Na osobie, która chce podważyć taki testament, ciąży bowiem (zgodnie z art. 6 K.c.) ciężar udowodnienia faktu, z którego osoba ta wywodzi skutki prawne. Dlatego też rodzina babci będzie musiała udowodnić przez sądem, że Pani babcia sporządziła testament np. w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji. Będzie musiała powołać się przed sądem na naprawdę przekonujące dowody, jak np. zeznania świadków, lekarzy, orzeczenia lekarskie. Same twierdzenia, niepoparte żadnymi dowodami, są absolutnie niewystarczające.

Co się zaś tyczy kwestii nieprzeprowadzania teraz sprawy spadkowej po zmarłym wujku, tylko poczekania do śmierci cioci – nic to absolutnie nie da, ponieważ zgodnie z art. 924 K.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Oznacza to, że Pani ciocia nabyła spadek po swym mężu już w chwili jego śmierci, a sądowe stwierdzenie nabycia spadku tylko ten stan prawny potwierdzi. Zwlekając z postępowaniem spadkowym po śmierci wujka, Pani ciocia naraża się również na konsekwencje prawne. Należy mieć bowiem na uwadze, że sąd spadku może, zgodnie z art. 646 § 2 K.p.c., nałożyć karę grzywny na każdą osobę, która ma testament i nie wyda go w terminie określonym przez ten sąd. Osoba taka może odpowiadać wobec spadkobiercy za szkodę wynikłą z bezzasadnego uchylania się od obowiązku wydania testamentu, który powstaje w momencie, gdy posiadacz testamentu dowiedział się o śmierci spadkodawcy.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Czy strona w postępowaniu spadkowym ma obowiązek stawiennictwa w sądzie?

Najbliższą rodziną zmarłej ciotki jest mój mąż i jego siostra. Ciotka zostawiła testament, w którym jedyną spadkobierczynią uczyniła siostrę...

Co z domem, który dziedziczę z pasierbicą?

Mąż w testamencie zapisał mojej pasierbicy działkę i 1/4 domu, w którym razem mieszkaliśmy (a ja nadal mieszkam). Mieliśmy wspólnotę...

Testament a konieczność spieniężenia majątku przyszłego spadkodawcy

Ciotka przed rokiem sporządziła testament, przepisując swój majątek na mnie. Niestety niedawno zachorowała na Alzheimera i jest niepoczytalna, przebywa w domu...

Odwołanie i zmiana testamentu

Mama kilka lat temu spisała u notariusza testament, w którym powołała do całości spadku męża i wnuka, dzieląc majątek po połowie....

Stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu

Zmarła ciotka, która na podstawie testamentu powołała do spadku moją żonę. Ciotka nie była zamężna i nie miała dzieci. Co należy zrobić, aby sąd...

Dziedziczenie z testamentu a konieczność odszukania dzieci ojczyma

Mama zapisała mi w testamencie mieszkanie, którego współwłaścicielem był jej drugi mąż. On też napisał testament i swoją część zapisał na mnie. Mama...

Jak potwierdzić prawnie ustalenia na wypadek śmierci?

Moja siostra posiada działkę budowlaną, na której jest budowany hotel, kilka samochodów zarejestrowanych na firmę oraz na siebie, a także dom. Jest...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »