Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Mieszkanie dla syna, a dla córki pieniądze

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2017-01-23

5 lat temu matka przepisała synowi mieszkanie w formie darowizny. Zmarła w zeszłym roku. Córka o fakcie darowizny dowiedziała się dopiero po śmierci matki. Czy córce należą się jakieś pieniądze? Testamentu nie było, długów również. Córka nie była wydziedziczona.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Na początku chciałabym przytoczyć dwa istotne artykuły Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 931 § 1 K.c. „w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 całości spadku”.

Natomiast zgodnie z art. 991 K.c. „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

W zdecydowanej większości przypadków z zachowkiem mamy do czynienia przy dziedziczeniu testamentowym, tzn. wówczas, gdy spadkodawca sporządził testament i powołał do dziedziczenia osoby spoza kręgu bliskich krewnych, odsuwając tych ostatnich od dziedziczenia w ogóle.

Nie jest jednak wykluczone, że kwestia zachowku pojawi się przy spadkobraniu ustawowym – dotyczy to sytuacji, gdy udział spadkowy członka najbliższej rodziny nie pokrywa należnego mu z ustawy zachowku.

W przedmiotowej sprawie, jako że zmarła mama nie zostawiła testamentu, będziemy mieli do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, to jest według art. 931 i następnych K.c. Córka (zstępna) wchodzi w skład spadkobierców, którzy dziedziczą po matce z mocy ustawy w pierwszej kolejności.

Aby zorientować się, czy córce jako spadkobierczyni ustawowej przysługuje roszczenie o zachowek, trzeba dokonać jego wyliczenia.

Pierwszą czynnością przy ustalaniu zachowku jest określenie udziału danego spadkobiercy w spadku. W Pana sytuacji – zakładając, że spadkobiercami są tylko córka i syn zmarłej – każdy dziedziczy po 1/2 udziału.

Bardzo istotne przy ustalaniu zachowku jest określenie wartości schedy, od której zachowek będzie wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na wartość schedy składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci; uwzględnia się, co do zasady, także wartość darowizn, i to nawet poczynionych na rzecz osób obcych. Co istotne, zawsze do wartości spadku dolicza się wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku, bez względu na to, kiedy ich dokonano.

W Pana sytuacji należy więc doliczyć do spadku wartość darowizny, jaką otrzymał syn zmarłej.

Od tak ustalonej, niejako hipotetycznej, wartości spadku – uwzględniającej darowizny, w tym zarówno poczynione na rzecz spadkobierców (także na rzecz tego, kto domaga się zachowku), jak i na rzecz osób obcych, które pomniejszyły to, co hipotetycznie pozostałoby po zmarłej – wylicza się wartość tego, co by przypadało dochodzącemu zachowku, potem mnoży przez 1/2 albo przez 2/3 (art. 991 § 1 K.c.).

Reasumując, jeżeli w wyniku spadkobrania po mamie córka nie nabyła żadnego majątku, ponieważ cały swój majątek za życia mama przekazała synowi, to córka jest uprawniona do żądania od brata zachowku. Jest on w takiej sytuacji zobowiązany do zapłaty tego zachowku. Prawo do zachowku będzie córce przysługiwało, jeżeli nie otrzymała ona należnego zachowku w wyniku dziedziczenia (wartość spadków po mamie była równa 0 – mama nie pozostawiła żadnego majątku) lub w wyniku darowizny uczynionej na rzecz córki za życia mamy (matka nie dokonała żadnej darowizny na jej rzecz).

Jeśli okaże się, że wysokość wyliczonego zachowku przekroczyła wartość majątku otrzymanego w spadku (córka otrzymała jakiś majątek w spadku lub darowiźnie) – uprawniona może domagać się dokonania wyrównania (w drodze powództwa o uzupełnienie zachowku).

Należy pamiętać, iż zgodnie z art. 995 K.c. „wartość przedmiotu darowizny, która jest doliczana do spadku oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku”. Do wyliczenia należnego córce zachowku należy uwzględnić aktualną wartość nieruchomości.

Aby skutecznie córka zmarłej mogła dochodzić zachowku, w pierwszej kolejności należy przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po mamie – po to, aby móc wykazać w sądzie, że córka jest spadkobierczynią ustawową.

Następnie należałoby wystąpić do syna zmarłej z pisemnym wezwaniem o zapłatę zachowku w określonym terminie.

Jeżeli syn nie odpowie na wezwanie i nie zapłaci należnego zachowku, to wówczas pozostaje droga sądowa – złożenie pozwu o zachowek.

Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od śmierci mamy.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

Szukamy prawnika »

oryginalne poduszki