Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Mieszkanie od siostry a prawo do zachowku jej dzieci

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 2018-10-15

Moja jedyna siostra (rozwiedziona) w najbliższym czasie podaruje mi mieszkanie, w którym nie mieszka i nie będzie mieszkać. Siostra ma dwójkę dzieci w wieku 12 i 20 lat. Czy będzie należał im się w przyszłości zachowek? Czy mają zastosowanie w tym przypadku przepisy, że rodzeństwo nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a więc dzieci siostry nie miałyby prawa do zachowku (po upływie 10 lat)?

Rodzeństwo może należeć do grona spadkobierców ustawowych – jeżeli spadkodawca nie pozostawił swych zstępnych; tak zdecydował ustawodawca w przepisach o dziedziczeniu ustawowym (dziedziczeniu z ustawy) – art. 931 i następne Kodeksu cywilnego (K.c.). Z przepisami o dziedziczeniu ustawowym (nawet wyłącznie hipotetycznym w określonym przypadku) ściśle łączą się przepisy o zachowku (art. 991 i następne K.c.).

Swoistą listę (kategorii) osób potencjalnie uprawnionych z tytułu zachowku ustawodawca zawarł w art. 991 K.c., który stanowi:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.”

Jak widać, rodzeństwo jest poza tą swoistą listą. Oznacza to, że rodzeństwu spadkodawcy (a tym bardziej dzieciom rodzeństwa lub dalszym krewnym spadkodawcy) nie może przysługiwać zachowek po spadkodawcy – niezależnie od tego, jak bardzo takie osoby liczą na zachowek (np. w związku z testamentem spadkodawcy, który uważają za krzywdzący dla nich). Nieprzysługiwanie zachowku rodzeństwu spadkodawcy może wiązać się ze wskazanym przez Pana kryterium czasowym – jeżeli wiąże się to z darowizną.

Proszę zwrócić uwagę także na treść artykułu 994 K.c.:

„§ 1. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

§ 2. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

§ 3. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.”

Zacytowany art. 994 K.c. jest jednym z przepisów o obliczaniu „substratu zachowku” (art. 993 i następne K.c.) – to jest o obliczaniu wartości (ekonomicznej), z którą zestawia się wynik(i) „operacji na ułamkach” (z artykułu 991 K.c. oraz z właściwych w danym przypadku przepisów o dziedziczeniu ustawowym). Treść paragrafu 1 w artykule 994 K.c. sformułowano w sposób mogący budzić wątpliwości – dlatego dość sporo orzeczeń zawiera objaśnienia w tym zakresie. Także z tych objaśnień wynika, że wskazana w odnośnym przepisie cezura („granica czasowa”) 10 lat tyczy się darowizn dokonanych na rzecz osób spoza grona spadkobierców (nie tylko z ustawy, bo nie można wykluczyć dziedziczenia testamentowego) oraz spoza grona uprawnionych do zachowku. Artykuł 994 K.c. wskazuje wyraźnie na to, że przy obliczaniu zachowku bierze się pod uwagę (znaczniejszej wartości) darowizny, bo umowa darowizny (art. 888 i następne K.c.) jest umową specyficzną (na jej podstawie dochodzi do jednostronnego przesunięcia majątkowego: kosztem majątku darczyńcy zwiększa się majątek obdarowanego). Ustawowe określenie spadku zawarto w art. 922 K.c., zaś otwarcia spadku dotyczy głównie art. 924 K.c. (Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.).

Jak widać, samo dokonanie darowizny (art. 888 i następne K.c.) na rzecz osoby spoza grona spadkobierców albo uprawnionych do zachowku nie oznacza, by ktokolwiek uprawniony do zachowku miał być od zachowku wykluczony. Pozbawieniu uprawnienia z tytułu zachowku służy wydziedziczenie (art. 1008 – art. 1011 K.c.). Niekiedy w związku z darowiznami zawierane są umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia (art. 1048 i następne K.c.); na ogół dziedziczenia zrzeka się obdarowany, a nie osoba trzecia (np. dziecko darczyńcy, na rzecz którego darowizny nie uczyniono). Na zrzeczenie się dziedziczenia w imieniu małoletniego dziecka prawdopodobnie nie byłoby zgody „sądu opiekuńczego”.

Pańska siostra (to jest aktualnie potencjalny darczyńca) żyje. Jeżeli mieszkanie zostanie Panu przez nią podarowane, to – o ile w przyszłości będzie obowiązywał art. 994 § 1 K.c. lub przepis o treści wywołującej takie same skutki prawne – od upływu czasu między dokonaniem darowizny a czasem śmierci Pańskiej siostry będzie zależało to, czy wartość darowanego Panu mieszkania powinna być uwzględniana przy obliczaniu „substratu zachowku” (art. 993 i następne K.c.); o ile zachowek po Pańskiej siostrze będzie komuś przysługiwał. Nie tylko nie wiemy, jak długo będzie żyła Pańska siostra, ale również inne ważne okoliczności pozostają pod znakiem zapytania. Osoby stanu wolnego są uprawnione wstąpić w związek małżeński. Ludzie nie tylko umierają (z czym wiążą się szczególnie zagadnienia „prawa spadkowego”), ale także przychodzą na świat. Zmienia się stan majątkowy ludzi; w różny sposób i w różnych okolicznościach – przykładowo: dziedziczenie (na ogół kojarzone ze wzrostem majątku może wiązać się z kłopotami, zwłaszcza odziedziczenie dużych długów spadkowych), bardzo korzystna transakcja, otrzymanie darowizny, wielka wygrana w grze losowej. Nie sposób więc przewidzieć nie tylko daty otwarcia spadku po Pańskiej siostrze, ale także wartości spadku po niej oraz ewentualnych roszczeń z tytułu zachowku po niej.

Wskazany w art. 994 K.c. dziesięcioletni okres można uznać za szansę na uniknięcie w przyszłości związanych z zachowkiem problemów, ale trudno byłoby go uznać za gwarancję wolności od tego rodzaju problemów. Proszę zwrócić uwagę także na to, że obdarowany może być zobowiązany do wspierania darczyńcy, który znalazł się w niedostatku (art. 897 K.c.). Ustawodawca przewidział także możność odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego (art. 898 i następne K.c.) – jeżeli Pan przyjmie darowiznę, to przyda się zachowywanie (przynajmniej) poprawnych relacji z Pańską siostrą oraz z osobami jej szczególnie bliskimi.

Niekiedy ludzie zbyt śpiesznie decydują się na zawarcie umowy darowizny. Czasami darowizny dokonuje się w związku z rozliczeniem (całkowicie albo tylko częściowo) nakładów obdarowanego na rzecz darowaną, choć właściwsza byłaby inna umowa.

Pan zna sytuację (między innymi majątkową) własną oraz swej siostry i ta wiedza może pomóc w przewidywaniu wystąpienia określonego ryzyka w przyszłości.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Zachowek bez postępowania sądowego

Mam otrzymać pewną kwotę pieniężną od drugiej żony mojego dziadka. Jest to część kwoty otrzymanej przez drugą żonę mojego dziadka ze sprzedaży...

Darowizna na wnuka a pominięcie dzieci, co z zachowkiem?

Przed 16 laty babcia darowała mi mieszkanie, w akcie notarialnym wartość darowizny określono na 50 tys. zł. Babcia niedawno zmarła, nie zostawiła...

Brak opieki nad rodzicami a żądanie zachowku

Po śmierci syna w 1991 r. rodzice sporządzili testament, w którym do spadku powołali swojego wnuka (syna zmarłego syna). W 2012 r., celem...

Zachowek od spadkobierców męża zmarłej mamy

Moja zmarła mama testamentem powołała do spadku swojego męża, który nie jest moim ojcem. Mąż matki przyjął spadek i chciał przenieść prawo do...

Darowizna mieszkania od rodziców ze służebnością a zachowek dla brata

Moi rodzice przed 10 laty umową darowizny przenieśli na mnie prawo własności mieszkania. Na rzecz rodziców ustanowiona została służebność osobista. Mam...

Siostra straszy roszczeniem o zachowek od darowizny dziadków

Babcia i dziadek przepisali mi mieszkanie w 1998 r. w formie darowizny. Dziadek zmarł 2004 r., a babcia w 2014. Teraz moja...

Opieka nad babcią i remont mieszkania a zachowek dla jej dzieci

Moi teściowie mieszkali w mieszkaniu komunalnym. Teść zmarł w 2006 r., a teściowa w 2008 r. wykupiła to mieszkanie z naszą...

Mieszkanie dla wnuka, opieka i pochówek a zachowek dla syna

Mieszkanie dla wnuka, opieka i pochówek a zachowek dla syna

Rodzice zmarli, pozostawili mieszkanie. Mieszkanie otrzymał wnuk (mój syn). Mój brat sądownie domaga się zachowku. Pochówek zorganizowałam ja i też...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »