Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Nieodrzucenie spadku w imieniu dziecka, mimo zgody sądu rodzinnego, co z długami?

Autor: Michał Soćko • Opublikowane: 2019-11-22

Mój dziadek zmarł w 2015 r., zostawiając po sobie dług – niespłacony kredyt. Moja mama oraz jej bracia zrzekli się spadku, następnie ja, mój brat i kuzyni. Ci ostatni – nie wszyscy, wiem, że 3 osoby tego nie zrobiły. Po czym w dalszej kolejności wniosłam do sądu sprawę o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu mojego 9-letniego dziecka. Zapadł pozytywny wyrok, ale nie byłam świadoma, że trzeba z tym orzeczeniem iść do notariusza. Myślałam, że to już automatycznie załatwione zostało w sądzie. Od wyroku sądu minęło 9 miesięcy. Czy można jeszcze coś z tym zrobić? Jako przedstawiciel ustawowy małoletniego dostałam już list z jakiegoś funduszu inwestycyjnego, że mają nasze dane i zbierają informacje. Jak to działa? Czy będą czekać, aż moje dziecko dorośnie i zaczną je ścigać za długi dziadka? Czy ja będę za to odpowiedzialna jako rodzic? I czy do czasu, kiedy moje dziecko dorośnie, to sprawa się przedawni?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Nieodrzucenie spadku w imieniu dziecka, mimo zgody sądu rodzinnego, co z długami?

Zgoda sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Jak rozumiem, sąd rodzinny wydał orzeczenie zezwalające na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, czyli zezwolił na odrzucenie spadku w jego imieniu, lecz nie była Pani świadoma, że trzeba jeszcze z tym orzeczeniem iść do notariusza lub sądu.

Zgodnie z art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.):

„§ 1. Oświadczenie o prostym przyjęciu spadku lub z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle niezwłocznie oświadczenie, wraz z załącznikami, do sądu spadku.

§ 2. Oświadczenia, o których mowa w paragrafie pierwszym, mogą być również składane w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie praw do spadku.”

Zakładam, że sprawa o stwierdzenie nabycia spadku po Pani dziadku jeszcze się nie toczyła.

Procedura odrzucenia spadku w imieniu dziecka

Rzeczywiście, Pani jako rodzic musiała najpierw uzyskać zezwolenie sądu rodzinnego na odrzucenie spadku w imieniu swojego dziecka. Po uzyskaniu takiego zezwolenia (postanowienia sądu) – legitymując się tym dokumentem – powinna była Pani udać się do notariusza lub skierować pismo do sądu, w celu odrzucenia spadku w imieniu dziecka. Miała Pani na to maksymalnie 6 miesięcy od momentu dowiedzenia się, że Pani syn jest powołany do dziedziczenia (w praktyce te 6 miesięcy powinniśmy liczyć od odrzucenia spadku przez Panią). Termin ten upłynął. W tym wypadku widzę jedną, teoretyczną szansę na uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia woli pod wpływem błędu, tak naprawdę pod wpływem nieznajomości prawa, co rzadko jest uwzględniane przez sąd. Mianowicie mam na myśli instytucję przewidzianą przez art. 1019 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym:

„§ 1. Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;

2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

§ 2. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.

§ 3. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.”

Jak widać, artykuł 1019 K.c. reguluje uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby lub niezłożenia – z tych samych powodów – oświadczenia w terminie. Przy ocenie istnienia błędu lub groźby przy złożeniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku należy stosować ogólne przepisy Kodeksu cywilnego, tj. art. 84, 86, 87 i 88.

Spadkobierca składa oświadczenie woli o przyjęciu lub odrzuceniu spadku pod wpływem błędu, jeżeli w chwili składania tego oświadczenia był w błędzie co do treści czynności prawnej (art. 84 § 1 zdanie pierwsze K.c.), a błąd był obiektywnie i subiektywnie istotny (art. 84 § 2 K.c.). Nie stosuje się natomiast art. 84 § 1 zdanie drugie K.c.; oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie jest składane innej osobie.

Błąd co do treści czynności prawnej może być błędem co do tytułu powołania do dziedziczenia, osoby spadkodawcy, przedmiotu spadku. Należy jednak zgodzić się z poglądem, że podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły (art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 1 zdanie pierwsze i § 2 K.c.).

Niezłożenie w terminie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka

Błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (post. SN z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/04, OSNC 2006, nr 5, poz. 94, z glosą W. Borysiaka, Palestra 2009, z. 5-6, s. 285; post. SN z dnia 18 marca 2010 r., V CSK 337/09, Lex nr 677786; post. SN z dnia 1 grudnia 2011 r., I CSK 85/11, Lex nr 1147725; post. SN z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 612/11, OSNC 2013, nr 3, poz. 39; post. SN z dnia 29 listopada 2012 r., II CSK 172/12, Lex nr 1299156). Nie będzie też błędem prawnie doniosłym złożenie oświadczenia pod wpływem wadliwych, błędnych pobudek czy motywów [J. Kremis (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1831], czy z tego samego powodu brak odpowiedniego oświadczenia w terminie.

 

Małe są szanse, że wskutek Pani niewiedzy sąd przywróci termin, jednak w Pani sytuacji to jedyne wyjście, jeżeli chodzi o samo odrzucenie spadku.

 

Jeżeli powyższe się nie powiedzie lub nie zdecyduje się Pani na taką próbę, proszę mieć świadomość, że Pani dziecko przyjęło spadek z dobrodziejstwem inwentarza z mocy prawa, tzn. że ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe jedynie do wysokości stanu czynnego spadku ustalonego w spisie inwentarza. Jeżeli w tym przypadku zmarły dziadek pozostawił więcej długów niż aktywów, to Pani syn nie będzie odpowiadał za te długi.

Skutki nieodrzucenia spadku w imieniu dziecka

Pani jako osoba, która odrzuciła spadek, nie odpowiada za długi dziadka w imieniu swojego syna. Jeżeli Pani syn posiada majątek, to w przypadku ustalenia jego odpowiedzialności komornik będzie mógł się zaspokoić z tego majątku (a nie majątku Pani).

Roszczenia wierzycieli (banków) przedawniają się co do zasady w terminie 3-letnim od momentu, kiedy stały się wymagalne, zaś śmierć Pani dziadka nie przerwała ani nie zawiesiła biegu przedawnienia. Tak więc, jeżeli wierzyciele nie posiadali wyroków wobec Pani dziadka, to najpierw powinni uzyskać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po Pani dziadku i jeżeli w nim będzie wskazane Pani dziecko, w następnym etapie pozwać o je te długi. Jeżeli roszczenia będą przedawnione, może Pani, działając w imieniu dziecka, podnieść zarzut przedawnienia, co spowoduje oddalenie powództwa.

Ostatecznie sugerowałbym (na końcu powyższej drogi lub też wcześniej) sporządzić spis inwentarza po Pani dziadku, aby ustalić zakres ewentualnej odpowiedzialności dziecka.

 

Kwestię, kto może sporządzić wykaz lub spis inwentarza, reguluje przede wszystkim art. 6363 i następne Kodeksu postępowania cywilnego. Stanowi on:

 

Art. 6363. § 1. Wykaz inwentarza może być złożony w sądzie spadku lub w sądzie, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania składającego wykaz. Sąd niebędący sądem spadku niezwłocznie przesyła wykaz inwentarza do sądu spadku.

§ 2. Na żądanie spadkobiercy, zapisobiercy windykacyjnego lub wykonawcy testamentu notariusz sporządza protokół obejmujący wykaz inwentarza. Notariusz, przed którym złożono wykaz inwentarza, niezwłocznie przesyła wypis protokołu do sądu spadku.”

Art. 6371. § 1. Wniosek o sporządzenie spisu inwentarza może być także zgłoszony bezpośrednio komornikowi, który byłby właściwy do wykonania postanowienia sądu spadku o sporządzeniu spisu inwentarza.

§ 2. Komornik przystępuje niezwłocznie do sporządzenia spisu inwentarza i zawiadamia o tym sąd spadku, który wydaje postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza. Jeżeli sąd oddali albo odrzuci wniosek, o którym mowa w § 1, albo umorzy postępowanie, spis sporządzony przez komornika rodzi takie same skutki jak złożenie wykazu inwentarza.”

Ponadto zgodnie z art. 10311 K.c.:

 

§ 1. Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, zapisobierca windykacyjny lub wykonawca testamentu mogą złożyć w sądzie albo przed notariuszem wykaz inwentarza. Wykaz inwentarza składany przed notariuszem zostaje objęty protokołem.”

Zatem inwentarz może być sporządzony przez notariusza lub komornika, a nawet przez samego spadkobiercę (na ustalonym wzorze). Niemniej jednak polecałbym, żeby zrobił to notariusz. Będzie troszeczkę drożej (około 250 zł), ale przynajmniej notariusz będzie Państwa na bieżąco pouczał. A poza tym jest mniejsze prawdopodobieństwo, że pominą Państwo jakiś składnik majątkowy w wykazie.

Podsumowując, w pierwszej kolejności można spróbować się uchylić od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku (art. 1019 § 2 K.c.). Przy czym można to zrobić tylko przed sądem. A następnie (lub ewentualnie jednocześnie) przedstawić wykaz inwentarza, żeby wykazać zakres odpowiedzialności spadkobiercy, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Na tym etapie proszę nie odpowiadać funduszowi, gdyż żaden przepis nie nakazuje Pani udostępniać swoich danych i danych Pani dziecka wierzycielom.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne materiały

Odrzucenie długu dla osoby małoletniej

Odrzucenie długu dla osoby małoletniej

Złożyłem do sądu wniosek o odrzucenie długu dla osoby małoletniej (mojego dziecka) po bardzo dalekiej krewnej. Otrzymałem z sądu postanowienie...

Odrzucenie spadku po ciotce w imieniu dzieci

Odrzucenie spadku po ciotce w imieniu dzieci

Dowiedziałam się, że siostra mojego teścia zmarła. Zostawiła po sobie ogromne długi. Jej mąż nie żyje, dzieci oraz jej rodzeństwo zrzekli się majątku....

Odrzucenie spadku czy przyjęcie go z dobrodziejstwem inwentarza?

Odrzucenie spadku czy przyjęcie go z dobrodziejstwem inwentarza?

Dwa miesiące temu zmarł mój mąż. Mieszkam z pełnoletnią córką w Czechach, jednakże w Polsce jesteśmy zameldowane. Mąż zostawił po sobie...

Zabezpieczenie się przed roszczeniami finansowymi po ojcu

Zabezpieczenie się przed roszczeniami finansowymi po ojcu

Chciałabym zabezpieczyć się na przyszłość przed jakimikolwiek zobowiązaniami/roszczeniami finansowymi ze strony mojego ojca. Jestem osobą pełnoletnią...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »