Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Niezdolność do pracy a zachowek od rodzeństwa

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2017-08-16

Po mamie zmarłej w 2013 r. ustawowo dziedziczy dom i działkę mój ojciec, ja, mój brat i siostra po 1/4 oraz drugą działkę po 1/8. Mama i ojciec (po 1/2 wartości darowizny) w 2010 r. przekazali darowizną swoje mieszkanie mojemu bratu i siostrze. Ojciec zmarł w 2016 r. i pozostawił spadek na rzecz mojej siostry. Siostra otrzymała więc po ojcu dom i działkę w 1/8 i drugą działkę w 5/8. Ja nie otrzymałem żadnej darowizny. Jestem osobą niezdolną do pracy (trwałe inwalidztwo). Czy z tytułu darowizny mieszkania w części dotyczącej mamy powinienem domagać się zachowku od brata i zachowku od siostry, czy wystąpić o 1/4 spadku obejmującego wartość darowizny, a czy po ojcu z tytułu darowizny mieszkania zachowek powinna wypłacić moja siostra, czy oboje rodzeństwa?

Uprawnienie do zachowku wynika z art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:

  • roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu);
  • roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i/lub zapisu w testamencie. Należy pamiętać, że o zachowek można wystąpić tylko w ściśle określonym okresie czasu.

Uprawnienie do zachowku opiera się na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Ustawa zakreśla więc krąg uprawnionych podmiotów stosunkowo wąsko. Zgodnie z powyższym przepisem są to jedynie zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), małżonek oraz rodzice spadkodawcy.

Jako zasadę ustawa przyjmuje, że wysokość zachowku należnego uprawnionemu odpowiada połowie wartości udziału, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Odstępstwo od tej zasady zostało przewidziane jedynie w przypadku małoletnich zstępnych oraz dla osób trwale niezdolnych do pracy. Te kategorie uprawnionych są traktowane w sposób uprzywilejowany – ich zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego, który otrzymaliby przy dziedziczeniu ustawowym.

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego) albo od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy), jeżeli zmarły testamentu nie pozostawił.

Jak wynika z Pana pytania, po śmierci Pana mamy dziedziczy Pan spadek po niej w wysokości 1/4 udziału oraz 1/8 działki, natomiast po śmierci Pana taty, jak rozumiem, nie dziedziczy Pan nic, ponieważ Pana tata pozostawił swój majątek w spadku Pana siostrze na mocy testamentu. Ponadto Pana rodzice na rzecz brata i siostry uczynili darowiznę mieszkania jeszcze za życia.

W opisanej sytuacji należy rozróżnić zatem dwie sprawy spadkowe: po Pana mamie i tacie. Ewentualny zachowek będzie należał się Panu odrębnie po mamie i po tacie. W pierwszej kolejności musi Pan przeprowadzić postępowanie spadkowe po rodzicach, aby sąd ustalił, kto i w jakim ułamku dziedziczy po rodzicach. To, czy będzie się Panu należał zachowek i w jakiej wysokości będzie zależało od tego, co otrzymał Pan od rodziców w darowiźnie lub w spadku po nich. Jeżeli wartość tego będzie mniejsza niż należny Panu zachowek, wówczas może Pan wystąpić do rodzeństwa o jego uzupełnienie.

Jeżeli tak jak Pan twierdzi, nie otrzymał Pan nic od rodziców w darowiźnie, to będzie się liczyło to, co Pan po rodzicach odziedziczył.

Aby ustalić wysokość należnego Panu zachowku, należy obliczyć wartość aktywów spadku pozostawionego przez Pana mamę i oddzielnie przez Pana ojca. W tym celu należy zsumować wartość przedmiotów spadkowych pozostawionych przez zmarłą/zmarłego oraz odjąć od tej kwoty pasywa spadku (długi spadkowe). Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy.

Przykładowy sposób obliczenia zachowku: wartość spadku ustaloną dla potrzeb obliczenia zachowku mnożymy przez udział danego spadkobiercy wynikający z dziedziczenia ustawowego oraz przez ułamek należnego zachowku, a od wyniku odejmujemy darowizny dla uprawnionego do zachowku. W ten sposób otrzymujemy wartość zachowku.

Aby obliczyć zachowek, musi Pan znać wartość majątku spadkowego pozostawionego przez Pana mamę i ojca oraz wartość darowanego Pana rodzeństwu mieszkania. Nie ma Pan również możliwości wyboru, czy chce Pan udział w spadku, czy zachowek. Udział w spadku ma bowiem pierwszeństwo przed zachowkiem. Dopiero po tym, jak uzyska Pan udział w spadku i nie pokryje on należnego Panu zachowku, może Pa wystąpić do brata lub siostry o zapłatę zachowku.

Zatem w pierwszej kolejności musi Pan przeprowadzić postępowanie spadkowe po rodzicach, następnie należy obliczyć wartości masy spadkowej i  darowizn po Pana rodzicach i wtedy okaże się, czy i w jakiej wysokości należy się Panu zachowek.  

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Propozycja ugody w sprawie zachowku

Najpierw zmarła babcia, kilka lat później dziadek. Ich dzieci nie opiekowały się swymi rodzicami i spadku nie otrzymały. Majątek po babci...

Żądanie zachowku od obdarowanej siostrzenicy

Wiele lat temu moi rodzice darowali swoje mieszkanie córce mojej siostry. Odbyło się to za moimi plecami, a o tym fakcie dowiedziałem się kilka lat...

Do kiedy można domagać się zachowku od spadkobierców obdarowanej?

W 2008 r. babcia w formie darowizny przeniosła prawo własności mieszkania na moją mamę. Babcia zmarła w 2013 r., a mama przeżyła ją tylko...

Co zrobić, gdy nie stać mnie na zapłatę zachowku?

Trzy miesiące temu zmarła moja żona. W pozostawionym testamencie napisała, że całość swojego majątku przekazuje tylko mnie (mężowi). Do spadku...

Ubieganie się o zachowek od darowizny

Moja siostra zmarła w 2008 roku, pozostawiając mieszkanie warte 300 000 zł. Odziedziczyłem 1/4 mieszkania ustawowo. Moja mama, tata i siostra darowali...

Jakie mam prawa w razie śmierci rodziców?

Moi żyjący rodzice przekazali umową darowizny mojej jedynej siostrze mieszkanie, połowę domu i działkę. Inwestorem i właścicielem drugiej połowy...

Kiedy można żądać zachowku od obdarowanego?

Przed 6 laty teściowa przepisała żonie aktem notarialnym atrakcyjną działkę. Żona ma jeszcze dwie siostry, które mają też dzieci. Czy szwagierki, jak...

Wydziedziczenie córki w testamencie a prawo jej dzieci do zachowku

Żona została wydziedziczona w testamencie przez swojego ojca. W testamencie jest zapis, że „(…) powołuje do całego spadku swojego...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »