Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ochrona finansowa dla wspólnego dziecka

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-10-23

Mój mąż ma 10-letniego syna z pierwszego małżeństwa. Wspólnie mamy kilkuletnią córkę, której przyszłość finansową chciałabym chronić. Mamy z mężem dom i działkę. Czy po jego/naszej śmierci synowi męża przypadnie udział w tym majątku? Jak możemy to przepisać tylko na naszą córkę, tak by syn nie miał prawa nawet do zachowku? Czy polisy również wchodzą w skład spadku? Czy mąż może wskazać w nich np. tylko swojego syna?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Polski system prawa wyróżnia dwa tytuły dziedziczenia: testament oraz ustawę. Regulacje dotyczące spadków zawiera Księga IV pod tytułem „Spadki” Kodeksu cywilnego. Dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Przepisy dotyczące dziedziczenia ustawowego stosuje się tylko wtedy, gdy spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu. Jeżeli spadkodawca pozostawił testament, należy postępować zgodnie z jego wolą, którą w nim wyraził.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Na wstępie od razu wyjaśnię Pani wątpliwość. Potwierdzam, po śmierci Pani męża synowi będzie należała się cześć spadku po jego ojcu. Jeżeli jej nie otrzyma, będzie mógł ubiegać się o zachowek.

Zatem w przedstawionej przez Panią sytuacji Pani mąż mógłby sporządzić testament na wypadek śmierci. Oznacza to, że Pani mąż spisuje testament, w którym do dziedziczenia po sobie powołuje wyłącznie Panią i Państwa wspólne dziecko. Jako wariant można wziąć pod uwagę również przeniesienie majątku przez męża na rzecz Pani i/oraz córki w drodze umowy darowizny.

Jednakże czy to przy testamencie, czy też darowiźnie, prawo przewiduje instytucję tzw. zachowku, czyli gdy spadkodawca ma dzieci (taka jak Pani mąż), a mimo to przekazuje swój majątek z pominięciem jednego dziecka, wówczas to dziecko może żądać od osoby/osób, które spadek odziedziczyły, zapłaty zachowku.

Co się tyczy kwestii zachowku. to wskazać należy, iż zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia”.

W myśl natomiast art. 992 „przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni”.

Ustawodawca przewidział zamknięty katalog osób uprawnionych do zachowku. Są to wyłącznie zstępni (dzieci, wnuki itd.), małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Nie ma możliwości ubiegania się o zachowek innych osób niż te wymienione w art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego.

Co zatem zrobić, aby syn Pani męża nie mógł domagać się zachowku po śmierci ojca? Prawo polskie przewiduje trzy możliwości, a zabezpieczenia się przed zapłatą zachowku.

Sposób 1 – umowa dożywocia (art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego). Zgodnie z tym przepisem: „jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym”.

Co istotne, umowa dożywocia nie jest traktowana jak darowizna. Ma to znaczenie ze względu na fakt, że nie jest ona brana pod uwagę dla potrzeb ustalania zachowku. Należy ją sporządzić w formie aktu notarialnego.

Oznacza to, że może Pani mąż przenieść swoja część w Państwa majątku (tyczy się to tylko i wyłącznie nieruchomości) na rzecz Pani i/lub Pani córki na mocy umowy dożywocia. Córka musi być wówczas pełnoletnia. W tej sytuacji nieruchomość bądź też udział w niej należący do Pani męża zostanie wyłączony z majątku spadkowego po jego śmierci i nie będzie podlegał ani dziedziczeniu, ani nie będzie brana pod uwagę przy wyliczaniu zachowku. Podkreślam raz jeszcze, że umowa dożywocia obejmuje tylko i wyłącznie nieruchomości.

Maksymalne stawki taksy notarialnej (za sporządzenie umów darowizny i dożywocia) określone są w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 148, poz. 1564). Maksymalna stawka wynosi – w zależności od wartości nieruchomości:

  • do 3000 zł – 100 zł,
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25 % od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – nie więcej niż 7500 zł.

Będzie trzeba uiścić notariuszowi również opłatę za wydane wypisy aktów notarialnych – 6 zł za każdą rozpoczętą stronę, na stronę uważa się test obejmujący nie mniej niż 25 wierszy (§ 12 Rozporządzenia).

W związku ze zmianą prawa własności i powstaniem prawa dożywocia, w księdze wieczystej należy dokonać stosownych wpisów. Wpis prawa własności podlega opłacie stałej sądowej w wysokości 200 zł.

Za wpis w dziale III księgi wieczystej, dotyczący uprawnienia wynikającego z prawa dożywocia, pobiera się opłatę sądową w wysokości 150 zł, gdyż należy ono do kategorii praw osobistych i roszczeń wpisywanych do księgi wieczystej (art. 43 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Opłaty sądowe notariusz przekazuje na rachunek właściwego sądu, nie trzeba już składać osobnego wniosku o wpis do księgi wieczystej, gdyż wniosek taki jest zawarty w samym akcie notarialnym.

Wszystkie powyższe koszty transakcji (podatek od czynności cywilnoprawnych, wynagrodzenie notariusza, opłaty sądowe za wpisy w księdze wieczystej, opłata za wypisy aktu notarialnego) powinny być uiszczone przez nabywcę, choć wszystko zależy od ustaleń pomiędzy stronami czynności.

Sposób 2 - wydziedziczenie syna Pani męża, tj. pozbawienie go prawa do zachowku. Wydziedziczenie jest możliwe zgodnie z prawem, jeżeli uprawniony do zachowku:

  • wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
  • dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
  • uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

W myśl art. 1009 przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Oznacza to, że testament powinien określać (opisywać) tę przyczynę. Nie jest przewidywana tutaj szczególna forma testamentu – wystarczy odręcznie sporządzony w formie pisemnej i podpisany testament przez spadkodawcę.

Zstępni (dzieci, wnuki) wydziedziczonego są uprawnieni do zachowku, chociażby wydziedziczony przeżył spadkodawcę (art. 1011 ). Udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę dziecku, przypada zstępnym wydziedziczonego, czyli jego dzieciom, a wnukom spadkodawcy (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1971 r., sygn. akt III CZP 5/71, RPEiS 1972, nr 1, s. 350).

Sposób 3 – zrzeczenie się dziedziczenia po Pani mężu przez jego syna. Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę w formie aktu notarialnego.

Według art. 1048 Kodeksu cywilnego „spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 Kodeksu cywilnego „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu „zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku”.

Do zawarcia umowy o zrzeczenie się spadku konieczna jest wola zarówno spadkodawcy, jak i spadkobiercy, czyli męża i jego syna.

Reasumując, jak wynika z powyższego, aby wydziedziczyć syna Pani męża, muszą być spełnione opisane przeze mnie wymogi, a ponadto jego dzieci, czyli wnuki dla Pani męża, będą uprawnione do zachowku po śmierci Pani męża. Zrzeczenie się dziedziczenia jest raczej mało prawdopodobne, ponieważ to syn Pani męża musiałby zrzec się dziedziczenia po ojcu. Póki co jest małoletni, więc do czasu osiągnięcia pełnoletniości decyzję taką musiałby podjąć w jego imieniu sąd rodzinny. Pozostaje zatem umowa dożywocia, czyli przekazanie na rzecz Pani i ewentualne córki, ale dopiero gdy będzie pełnoletnia, nieruchomości (udziałów w nieruchomości) należącej do Pani męża w zamian za opiekę. Umowa ta chroni w 100% przed roszczeniami finansowymi osób uprawnionych do zachowku, jednakże tylko w odniesieniu do nieruchomości.

Przejdźmy teraz do kwestii polisy, rozumiem, że ma Pani na myśli polisę na życie męża. Osoby wskazane przez ubezpieczonego jako uprawnione do świadczenia w przypadku jego śmierci uzyskują je bezpośrednio od ubezpieczyciela bez konieczności przeprowadzania postępowania spadkowego. Środki z polisy przelewane są bezpośrednio na konto bankowe uposażonego, lub przesyłane przekazem pocztowym. Oszczędności zgromadzone na polisie nie wchodzą w skład masy spadkowej i dostaje je wyłącznie osoba w niej wskazana.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Zachowek – czyli jak otrzymać należny nam spadek?

Trzy lata temu wraz z mamą i siostrą sprzedaliśmy mieszkanie, którego byliśmy współwłaścicielami. Siostra swoją część zabrała, ja natomiast...

Testament z wydziedziczeniem a zachowek

Zmarła moja mama. Posiadała znaczny majątek. Zostawiła testament, w którym mnie wydziedziczyła, a tacie nic nie zapisała. Wobec tego, o jak...

Pominięcie męża w testamencie

Moja żona zmarła kilka miesięcy temu. Jako mąż zostałem pominięty w testamencie. Swój majątek zapisała córce siostry. Ma się odbyć druga sprawa...

5 lat na wystąpienie z roszczeniem o zachowek

Czy po śmierci rodziców mogę domagać się od brata części spadku po rodzicach? Mama zmarła w 1984 roku, a ojciec w 2001 roku. Cały majątek...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »