Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z długami spadkowymi?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Odkrycie kredytów po śmierci mamy

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-02-27

Niedawno zmarła moja mama, spadkobiercami jesteśmy ja, brat i tata. Z dwóch pism z banków okazało się, że mama miała kredyty, o których nikt z nas nie wiedział. Nie wiemy, czy są po niej jeszcze jakieś długi. W skład spadku wchodzi rodziców dom, samochód i działka PZD. Jak powinniśmy postępować w związku z odkryciem tych kredytów?

Spadkobiercami po mamie jest Pana ojciec, Pan i brat (o ile nie ma więcej dzieci). Każde z Państwa dziedziczy 1/3 spadku. Zakładam, że w skład spadku wchodzi nie cały, a tylko udział 1/2 domu, 1/2 udziału we własności samochodu i ogrodu działkowego typu PZD (Polski Związek Działkowców), które, jak rozumiem, należały do majątku wspólnego Pana rodziców.

Co się tyczy kwestii przyjęcia spadku, to zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.):

„§ 1. Świadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

§ 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza”.

Zgodnie z art. 1012 K.c. spadkobierca ma trzy możliwości:

  1. przyjąć spadek wprost – bez ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe;
  2. przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza);
  3. odrzucić spadek.

Zasady przyjęcia lub odrzucania są następujące. Oświadczenie o przyjęciu (zarówno prostym, jak i z dobrodziejstwem inwentarza) lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 K.c.). Termin ten nie podlega przywróceniu, a złożenie oświadczenia po jego upływie nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, kiedy spadkobierca nie złożył żadnego oświadczenia pod wpływem błędu lub groźby, wówczas może uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu, uchylenie się wymaga zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 3 K.c.).

Jeśli w niniejszym terminie brak jest jakiegokolwiek oświadczenia spadkobiercy, uważa się, że spadkobierca przyjął spadek wprost (art. 1015 § 2 K.c.), chyba że jest on osobą niemającą pełnej zdolności do czynności prawnych (poniżej 18 lat albo ubezwłasnowolnioną) albo osobą, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo też spadkobiercą jest osoba prawna – wówczas brak takiego oświadczenia jest równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Jakie są skutki tych oświadczeń?

1. W przypadku przyjęcia prostego – spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia (art. 1031 § 1 K.c.):

  • do chwili przyjęcia spadku (czyli de facto do upływu 6-miesięcznego terminu) – ponosi on odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku – art. 1030 K.c.,
  • od chwili przyjęcia – ponosi odpowiedzialność całym swoim majątkiem – art. 1030 K.c.

2. W przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1031 § 2 K.c.):

  • spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w inwentarzu,
  • ograniczenie to jednak odpada, jeśli spadkobierca podstępnie nie podał do inwentarza przedmiotów należących do spadku albo podał do inwentarza nieistniejące długi,
  • jeśli spadkobierca spłacił niektóre długi spadkowe, nie wiedząc o istnieniu innych długów, ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi tylko do wysokości różnicy między wartością ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów, które spłacił (czyli de facto, jeśli spłaci spadkobierca niektóre długi, to za pozostałe odpowiada On tylko tym, co jeszcze zostało w spadku) – art. 1032 § 1 K.c.,
  • natomiast jeśli spadkobierca spłacił część długów spadkowych, a wiedział o istnieniu innych, to wówczas ponosi on za niespłacone długi odpowiedzialność ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe (art. 1032 § 2 K.c.)

3. W przypadku odrzucenia spadku spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 K.c.).

Odrzucenie spadku przez spadkobiercę spowoduje jego przejście na jego zstępnych.

Jeżeli natomiast Pan zdecydowałby się odrzucić spadek z uwagi na długi, a posiada Pan małoletnie dziecko, to oświadczenia o odrzuceniu spadku nie może Pan złożyć w jego imieniu bez zgody sądu rodzinnego. Zgodnie z art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Konieczne będzie więc zezwolenie sądu opiekuńczego, inaczej oświadczenie o odrzuceniu będzie nieważne. Sąd, oprócz kwestii prawnych, będzie rozważał celowość odrzucenia spadku z gospodarczego punktu widzenia, z uwagi na dobro dziecka. W postępowaniu przed sądem opiekuńczym będzie trzeba wskazać powody, dla których ma nastąpić odrzucenie spadku”.

Po otrzymaniu zgody sądu na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka trzeba złożyć oświadczenia o odrzuceniu spadku (w jego treści nie ma już natomiast potrzeby wskazania ważnych powodów). Sąd udziela zezwolenia zgodnie z art. 583 Kodeksu postępowania cywilnego na wniosek jednego z rodziców. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie dotyczy (czyli dziecka) – art. 569 § 1, do wydziału rodzinnego i nieletnich. Opłata od wniosku wynosi 40 zł.

Każdy ze spadkobierców ma 6 miesięcy, żeby zdecydować, w jaki sposób przyjąć spadek. Oczywiście jeśli w skład spadku wchodzą nie same długi, a również aktywa (nieruchomości, ruchomości), to warto, aby przyjął Pan spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Pozostali spadkobiercy mogą zdecydować inaczej. Jeżeli jednak nie złożą żądnego oświadczenia w ciągu 6 miesięcy od daty dowiedzenia się o podstawie swego powołania do spadku, powstaje fikcja prawna, że także przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza i dojdzie do takiego sposobu dziedziczenia przez wszystkich spadkobierców.

Zgodnie z art. 1016 K.c. „jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza”.

Jeżeli zatem Pana ojciec odziedziczy spadek z dobrodziejstwem inwentarza, Pan pomimo niezłożenia oświadczenia w tym zakresie również odziedziczy z dobrodziejstwem inwentarza. Aby tak się stało, nie trzeba nic robić. Oczywiście może Pan niezależnie od tego złożyć własne oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Na chwilę obecną przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest swoistym zabezpieczeniem i najlepszym sposobem dziedziczenia. Spis inwentarza dokonywany jest przez komornika wskazanego przez sąd na wniosek spadkobierców. Warto go przeprowadzić i mieć od razu wszystko jasne w kwestii tego, jakie aktywa i jakie długi wchodzą jeszcze w skład spadku.

Niestety nie ma rejestru długów poszczególnych osób. Bez wiedzy, gdzie mama zaciągnęła zobowiązania, trudno będzie ustalić ich wielkość. Wierzyciele nie są zobowiązania do poszukiwania spadkobierców i informowania ich o długach, ale zapewne będą starać się to robić.

Dopóki nie ma Pan potwierdzenia prawa do spadku po mamie (sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialne poświadczenie dziedziczenia), raczej nie uzyska Pan informacji o długach mamy. Wierzyciel z zasady chce potwierdzenia prawa do spadku. Są to bardzo delikatne zagadnienia i bank nie chce narażać się na zarzuty naruszenia czyichś praw lub przekazywania informacji stanowiących dane osobowe osobom trzecim bez żadnej podstawy prawnej.

Nic nie stoi jednak na przeszkodzie temu, by już obecnie skontaktować się z wierzycielami i przedstawić im sytuację. Z dokumentów, jak Pan wskazuje, wynika, o jakie banki prawdopodobnie chodzi.

W spisie inwentarza zamieszcza się dane o znanym majątku oraz długach. Zgodnie z Kodeksem cywilnym:

„Art. 1032. § 1. Jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacił niektóre długi spadkowe nie wiedząc o istnieniu innych długów, ponosi on odpowiedzialność za nie spłacone długi tylko do wysokości różnicy między wartością ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów, które spłacił.

§ 2. Jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacając niektóre długi spadkowe wiedział o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi on odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe”.

Reasumując, w pierwszej kolejności należy:

  1. złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza w sądzie lub u notariusza i zdobyć poświadczenie dziedziczenia,
  2. przeprowadzić rozmowy z wierzycielami,
  3. zrobić spis inwentarza,
  4. uregulować zobowiązania do wysokości stanu czynnego spadku albo doprowadzić do ich umorzenia przez wierzycieli.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Zadłużony spadek po rodzicu

Mieszkam na stałe za granicą. Nie wiem, jak się mogłabym zrzec spadku po zmarłym ojcu, który właściwie miał same długi. Nie mam czasu przyjechać do...

Jak uchronić dziecko przed długami spadkowymi?

Mój były mąż kilka lat temu wyjechali do Anglii. W ubiegłym tygodniu dowiedziałam się o jego śmierci. Nie wiem, czy zostawił jakikolwiek spadek...

Spadkobierca nie wiedział o długach spadkowych – błąd w oświadczeniu woli

Dziś przyszło pismo z sądu, z którego dowiedziałam się, że odziedziczyłam wspólnie z rodzeństwem długi bankowe po zmarłym przed 3 laty...

Jak przyjmują spadek wnuki, gdy ich rodzice go odrzucili?

Cztery lata temu zmarła babcia. Jej dzieci, ze względu na długi babci, odrzuciły spadek. My jesteśmy jej wnukami, w momencie śmierci babci mieliśmy 20,...

Długi po dziadku, małoletni, ojciec osadzony w więzieniu za granicą

Ojciec mojego dziecka (posiadający pełnię praw rodzicielskich) jest osadzony w więzieniu za granicą. Obecnie jestem po sprawie sądowej, podczas której...

Złożenie podania o umorzenie odsetek

Dostałam pismo z firmy windykacyjnej z wezwaniem do zapłaty. Proponuje się mi złożenie podania o umorzenie odsetek od kredytu, który...

Dziedziczenie środków z ubezpieczenia pracowniczego

Moja teściowa ma duży kredyt, który stara się spłacać, ale ostatnio przerasta jej możliwości, bo kwota emerytury pomniejszona o wydatki na mieszkanie,...

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia z przyszłym spadkodawcą

Czy syn może czuć się bezpiecznie, jeśli podpisał akt notarialny (umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia) w związku z zadłużeniem ojca?...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »