Kategoria: Spadek

Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Odrzucenie spadku po ojczymie

Janusz Polanowski • Opublikowane: 2014-04-25

Dwa miesiące temu zmarł mój ojczym. Ponieważ miał wiele długów, kilka dni temu jego żona – moja mama – i syn z pierwszego małżeństwa zrzekli się spadku. Czy jako córka mamy z pierwszego małżeństwa także muszę odrzucić spadek po ojczymie? Dodam, że nie byłam przez niego adoptowana.

 

Janusz Polanowski

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Na początku tej odpowiedzi za właściwe uważam zwrócenie uwagi na to, że w prawie bardzo ważna jest precyzja, między innymi precyzja terminologiczna. Zapewne Pani mama oraz syn spadkodawcy odrzucili spadek po ojczymie i to właśnie rozwiązanie Pani ma na myśli (co zostało wysłowione w tytule pytania); zrzeczenie się jakiegokolwiek uprawnienia może dotyczyć tego, co przysługuje zrzekającemu się, odrzucenie zaś (szczególnie odrzucenie spadku) ma miejsce wtedy, gdy osoba spadek odrzucająca nie chce mieć nić wspólnego ze spadkiem (używając określenia potocznego).

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Nikt nie musi (a dokładniej: nie ma obowiązku) odrzucać spadku – nawet wtedy, jeżeli jest spadkobiercą; spadkobierca może przecież podjąć ryzyko, jakie wiąże się z przyjęciem spadku, zwłaszcza z przyjęciem spadku wprost. Ryzyka tego dotyczą zwłaszcza przepisy Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.) o odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 1030 i następne K.c.). Artykuł 1031 K.c. stanowi:

§ 1. W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia.

§ 2. W razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie nie podał do inwentarza przedmiotów należących do spadku albo podał do inwentarza nie istniejące długi.

Proszę dobrze zorientować się w sytuacji, ponieważ niekiedy długi jednego małżonka obciążają również drugiego z nich – szczególnie z uwagi na artykułu 30 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (skrótowo: K.r.o.). Zdarzają się problemy, gdy ktoś lekceważy to zagadnienie.

Oświadczenie w przedmiocie przyjęcia spadku może złożyć (w sposób prawnie skuteczny) ten, kto jest spadkobiercą. Pani napisała o czynnościach dokonanych przez określone osoby, ale sprawdzić należy, czy chodziło o dokonanie tylko tych czynności (zapewne odrzucenia spadku), czy też zostało wszczęte, a może nawet zakończone, postępowanie sądowe o stwierdzenie spadku albo został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia przez notariusza. Można to zrobić przez Internet (korzystając z internetowego rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia: http://rejestry.net.pl), ewentualnie można o to zapytać w kancelarii notarialnej (gdzie jest dostęp do odpowiedniej bazy danych); w kancelariach notarialnych można również (odpłatnie) sprawdzić rejestr testamentów.

Wspomniałem o testamencie, ponieważ dziedziczenie jest testamentowe lub ustawowe. Spadkobiercą testamentowym można uczynić kogokolwiek – nie tylko osobę z grona rodzinnego (czy to bliskiego, czy to dalszego). Przepisy o dziedziczeniu testamentowym (art. 941 i następne K.c.) mają pierwszeństwo przed przepisami o dziedziczeniu ustawowym (art. 931 i następne K.c.) – dzieje się tak z uwagi na brzmienie artykułu 926 K.c.:

§ 1. Powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu.

§ 2. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

§ 3. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, dziedziczenie ustawowe co do części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Według podanych przez Panią informacji otwarte nadal jest zagadnienie sporządzenia testamentu przez spadkodawcę. Ponadto nie ma (przynajmniej według Pani słów) wiedzy o tym, jakie czynności były dokonywane – zwłaszcza w sądzie spadku; zazwyczaj chodzi o sąd rejonowy, na obszarze właściwości którego ostatnio żył spadkodawca. Mamy więc dwa rodzaje okoliczności do sprawdzenia.

Odrzucenia spadku po ojczymie może Pani dokonać przed sądem albo przed notariuszem (który ma obowiązek odpowiednio powiadomić sąd spadku o takiej czynności). Szczegółowa analiza przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (skrótowo: K.p.c.) – nawet dotyczących spraw spadkowych (art. 627 i następne K.p.c.) – może się ewentualnie przydać, ale teraz trzeba zwrócić uwagę na zagadnienia „konstrukcyjne”.

Bardzo ważne jest ustalenie, co zostało dotychczas dokonane. Jeżeli notariusz sporządził akt poświadczenia dziedziczenia albo sąd wydał (zwłaszcza już prawomocne) postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, to – z uwagi na treść odnośnego dokumentu (np. odpisu postanowienia sądowego) powinno być jasne, kto formalnie ma status spadkobiercy, albo takiego statusu nie ma (w przypadku prawnie skutecznego odrzucenia spadku), to poszukiwanie (ewentualnego) testamentu (np. w rejestrze notarialnym) może być mniej istotne.

Jeśli dobrze zrozumiałem Pani słowa, nie brała Pani udziału – przynajmniej oficjalnie – w dokonywanych czynnościach związanych ze spadkiem po ojczymie. W takim razie może być trudniejsze uzyskanie osobiście dostępu do akt w sądzie lub uzyskanie wypisu aktu poświadczenia dziedziczenia. Można (wykazując się interesem prawnym) prosić w sądzie (np. przewodniczącego wydziału sądowego) o udostępnienie określonych akt; w staraniach o uzyskanie wypisu z dokumentu notarialnego zazwyczaj trzeba zwrócić się (wnioskiem) do sądu okręgowego (również wykazując się interesem prawnym). Istnieje (przynajmniej potencjalnie) prostsze rozwiązanie – można poprosić o udostępnienie odpowiednich dokumentów osoby, które w ich dokonywaniu uczestniczyły (np. Pani mamę). Ewentualnie można towarzyszyć uczestnikowi określonych czynności przed sądem, gdzie ów uczestnik jest uprawniony (art. 9 K.p.c.) zapoznawać się z aktami sądowymi (włącznie z uzyskiwaniem odpisów lub kopii dokumentów z akt).

Jeżeli dotychczas nie sporządzono aktu poświadczenia dziedziczenia ani nie wydano postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku, to dokonanie określonych czynności powinno doprowadzić do sformalizowania kręgu spadkobierców (testamentowych lub ustawowych).

Załóżmy hipotetycznie (a hipoteza wymaga sprawdzenia), że po Pani ojczymie ma miejsce dziedziczenie ustawowe (art. 931 i następne K.c.). W takim razie – z uwagi na syna spadkodawcy oraz wdowę po nim – szczególnie duże znaczenie miałby artykuł 931 K.c., stanowiący:

§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Jeżeli rzeczywiście nie doszło do Pani adoptowania – a przysposobienie dokładniej uregulowano w artykule 114 i następnych K.r.o. – to (z uwagi na przepisy o dziedziczeniu ustawowym) wygląda na to, że jest Pani poza gronem spadkobierców ojczyma. Podkreślam, że chodzi o hipotezę, ponieważ w prawie bardzo ważne są dokumenty. Człowiek pełnoletni (art. 10 i następne K.c.) jest uprawniony zapoznawać się ze swoimi aktami stanu cywilnego. Jeśli chce się Pani upewnić, jak się sprawy miały dawniej (zwłaszcza w świetle dokumentów), to proponowałbym skontaktować się z właściwym urzędem stanu cywilnego (czyli komórką organizacyjną w określonym urzędzie gminy albo w urzędzie miasta) i zapoznanie się z odnośnymi dokumentami. Ponadto można zawnioskować o wydanie odpisu aktu urodzenia – wiąże się to z opłatą (ale trudno byłoby ją uznać za szczególnie wysoką).

W tej odpowiedzi prezentuję różne sposoby sprawdzenia rzeczywistego stanu rzeczy – w różnych istotnych aspektach. Pani podejmie decyzję co do zakresu i sposobu pozyskiwania wiarygodnych informacji – nie tylko co do rodzaju dziedziczenia (ustawowego lub testamentowego). Ewentualne ustanowienie Pani spadkobiercą testamentowym (w jakiejkolwiek formie prawnej) lub zapisobiercą windykacyjnym (testamentem w formie aktu notarialnego, z uwagi na art. 9811 K.c.) wymagałoby podjęcia przez Państwa decyzji co do składania oświadczenia w sprawie przyjęcia spadku oraz rodzaju składanego oświadczenia; tak samo jak w ewentualnym przypadku wcześniejszego dokonania adopcji przez spadkodawcę (co również mogłoby zostać sprawdzone).

Chodzi o Pani interesy majątkowe. Im rzetelniejszą wiedzą będzie Pani dysponować, tym bardziej racjonalne powinny być Pani decyzje (dotyczące np. odrzucenia spadku po ojczymie). Na złożenie oświadczeń woli jest maksymalnie sześć miesięcy od dowiedzenia się o tytule swego powołania (czyli o statusie spadkobiercy). Proszę zwrócić uwagę na treść artykułu 1015 K.c.:

§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

§ 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Niekiedy zasadne (a nawet bardzo wskazane) bywa złożenie takiego oświadczenia niejako w imieniu osoby zmarłej, która zmarła przed upływem terminu do złożenia omawianego oświadczenia.

Artykuł 1017 K.c. stanowi, że jeżeli przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku spadkobierca zmarł nie złożywszy takiego oświadczenia, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone przez jego spadkobierców. Termin do złożenia tego oświadczenia nie może się skończyć wcześniej aniżeli termin do złożenia oświadczenia co do spadku po zmarłym spadkobiercy.

Proszę pamiętać o tym, by stosowne oświadczenia składali terminowo (art. 1015 K.c.) wszyscy spadkobiercy – przepisy o dziedziczeniu ustawowym przewidują przechodzenie spadku na następne pokolenia lub na osoby nieco dalej spokrewnione ze spadkodawcą, a w testamentach niekiedy formułowane są postanowienia o podstawieniu (art. 963 K.c.). Oświadczenia takie należy składać we właściwej kolejności – złożone zbyt wcześnie oświadczenie (np. w imieniu dziecka) może okazać się prawnie bezskuteczne. Oświadczenia w imieniu dzieci (zwłaszcza oświadczenia o odrzuceniu spadku) wymagają uzyskania zgody sądu – wydziału rodzinnego lub opiekuńczego (zależnie od struktury organizacyjnej danego sądu rejonowego). Wprawdzie trudno byłoby dla takiego rozwiązania znaleźć dosłowną podstawę prawną, ale wytworzyła się określona praktyka, która ma duże znaczenie dla załatwiania spraw dzieci lub osób podlegających opiece (kurateli).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Odrzucenie spadku przez nieletnie dzieci

Mój ojciec zmarł pięć miesięcy temu, jednak nie otrzymałam jeszcze zezwolenia sądu na odrzucenie spadku przez nieletnie dzieci. Czy...

Do którego sądu złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku?

Po śmierci mojej matki chciałam złożyć w sądzie rejonowym w miejscu jej zamieszkania (w Gdańsku) oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem...

Odwołanie oświadczenia o odrzuceniu spadku

Po śmierci mojego brata szwagierka poprosiła mnie, żebym zrezygnowała ze spadku, ponieważ musi płacić wysokie odsetki w banku związane z lokatą. Zgodziłam...

Jak przeprowadzić sprawę spadkową?

Mój ojciec umarł miesiąc temu; pozostawił mi w testamencie mieszkanie. Chciałabym teraz przeprowadzić sprawę spadkową....

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »