Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z testamentem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Odwołanie testamentu

Autor: Tomasz Krupiński • Opublikowane: 2013-11-15

Moi rodzice wykupili mieszkanie z ADM. Zapłaciłem większą część ceny, rodzice dołożyli resztę. Oboje przepisali mieszkanie aktem notarialnym na mojego syna. Najpierw zmarł ojciec. Po kilku latach od jego śmierci moja matka przepisała aktem notarialnym w formie testamentu całe mieszkanie na wnuczkę (córkę siostry). O tym wszystkim dowiedziałem się na pogrzebie matki. Czy poprzedni testament został odwołany? Czy matka miała do tego prawo? Co mogę z tym zrobić?

Przede wszystkim należy się zastanowić, czym był akt notarialny, w którym wykupione mieszkanie zostało – jak to Pan określił – „przepisane” na Pana syna. Czy był to testament, czy też darowizna, gdyż od tego zależy dalsze postępowanie w sprawie.

Jednak już w tym miejscu zaznaczam, że zgodnie z art. 942 Kodeksu cywilnego (K.c.): „testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy”, więc gdyby doszło do sporządzenia testamentu zarówno Pana mamy, jak i ojca, to faktycznie musiałyby powstać dwa testamenty.

Jeżeli była to darowizna na rzecz Pana syna sporządzona w formie aktu notarialnego, w której zarówno Pana mama, jak i ojciec darowali swoje udziały w mieszkaniu na rzecz Pana syna, to Pana mama nie miała możliwości rozporządzać w testamencie swoim udziałem w mieszkaniu (gdyż nie był już jej własnością). Wtedy w zależności od okoliczności sąd mógłby przyjąć, że rozporządzenie takie (testament) jest nieważny.

Nie będziemy mieli do czynienia w przypadku późniejszego testamentu z zapisem windykacyjnym, mimo że sporządzony jest w formie aktu notarialnego.

Zgodnie bowiem z art. 9812 K.c.: „Zapis windykacyjny jest bezskuteczny, jeżeli w chwili otwarcia spadku przedmiot zapisu nie należy do spadkodawcy albo spadkodawca był zobowiązany do jego zbycia. Jeżeli przedmiotem zapisu jest ustanowienie dla zapisobiercy użytkowania lub służebności, zapis jest bezskuteczny, gdy w chwili otwarcia spadku przedmiot majątkowy, który miał być obciążony użytkowaniem lub służebnością, nie należy do spadku albo spadkodawca był zobowiązany do jego zbycia”.

Jak już wspomniałem powyżej, z Pana relacji nie da się bezsprzecznie wywnioskować, czy przekazanie na rzecz Pana syna nieruchomości zostało dokonane w formie darowizny, czy w formie odrębnych testamentów, czy też testament sporządził jedynie Pana ojciec.

Jeżeli doszłoby do przekazania Panu spadku w formie testamentów przez oboje rodziców, to Pana syn otrzymał spadek. Problemem byłoby również przekazanie w spadku jedynie konkretnego przedmiotu, wtedy polskie prawo nie przewidywało zaś dziedziczenia poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład spadku. Jednak abstrahując od powyższego, należy stwierdzić, że Pana synowi przysługiwałby udział wynoszący 1/2 własności nieruchomości (w skład spadku po Pana ojcu wchodził jedynie udział w mieszkaniu – pozostałą 1/2 posiada Pana matka jako połowę majątku wspólnego).

Gdyby jednak przed śmiercią Pana mama sporządziła nowy testament, w którym przepisałaby swój udział na inną wnuczkę, to wtedy sąd zastanawiałby się, jak traktować ewentualny poprzedni testament.

Zgodnie z art. 946 K.c.: „odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień”.

Jak wynika z powyższego, sporządzenie za życia spadkodawcy nowego testamentu powoduje co do zasady nieważność poprzedniego. Są jednak wyjątki ustawowe, zgodnie bowiem z art. 947 K.c.: „jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament, nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu”.

Odwołanie testamentu może zostać dokonane w różny sposób. Prawo polskie nie przewiduje wprawdzie odrębnego oświadczenia składanego w innej formie niż testament, wywołującego skutek w postaci odwołania testamentu. Odwołanie testamentu może natomiast nastąpić, jak wynika z art. 946 K.c., w drodze sporządzenia nowego testamentu lub w drodze podjęcia pewnych czynności faktycznych w stosunku do testamentu.

Wyraźne odwołanie dokonanych rozrządzeń może nastąpić jedynie w drodze sporządzenia nowego testamentu (art. 946 in principio K.c.). Możliwe jest także odwołanie testamentu, którym odwołano testament wcześniej sporządzony.

Testament odwołujący poprzedni może zawierać tylko tę jedną dyspozycję. Wówczas testament wcześniejszy zostaje odwołany, a dziedziczenie następuje zgodnie z porządkiem ustawowym. Sporządzenie nowego testamentu zawierającego odwołanie poprzedniego musi nastąpić zgodnie z wymaganiami ustawy. Odwołujący musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych, oświadczenie musi zostać złożone osobiście i być niewadliwe.

Odwołanie może dotyczyć tylko jednego rozrządzenia, niektórych spośród dokonanych rozrządzeń lub całego testamentu. Testament odwołujący może zawierać także inne rozrządzenia.

Ponadto odwołanie testamentu w sposób dorozumiany następuje wtedy, gdy spadkodawca sporządza nowy testament, nie zaznaczając w nim, że odwołuje poprzedni, a postanowienia nowego testamentu nie dadzą się pogodzić z treścią poprzednio sporządzonego. Jeżeli z treścią nowego testamentu nie dadzą się pogodzić tylko niektóre spośród dyspozycji zawartych w poprzednim, testament wcześniejszy ulega odwołaniu jedynie w tej części.

Ustalenie niezgodności między poszczególnymi dyspozycjami spadkodawcy to problem wykładni testamentu. Trzeba przy tym brać pod uwagę rzeczywistą wolę testatora; nie należy domniemywać woli odwołania. Dopiero niemożliwość jednoczesnego wykonania różnych dyspozycji różnych testamentów uzasadnia wniosek o odwołaniu testamentu wcześniejszego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z 7 marca 1952 r., C 235/52, PiP 1953, nr 10, poz. 557, oraz z 9 stycznia 1962 r., 1 CR 460/61, LexPolonica nr 316028).

Jak wynika z powyższego, sporządzając nowy testament, nawet gdy wcześniej Pana matka przepisała swój udział w drodze testamentu, najprawdopodobniej wycofała się z poprzedniego aktu ostatniej woli. Sprawę tę będzie jednak rozpatrywał sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, na którą na pewno będzie Pan wezwany jako potencjalny spadkobierca ustawowy (syn). Jeżeli jednak takie postępowanie się jeszcze nie toczy, to należałoby złożyć wniosek do sądu o stwierdzenie nabycia spadku, wskazując potencjalnych spadkobierców, oraz złożyć testament, który ma Pan w posiadaniu, wnioskując o otworzenie i ogłoszenie testamentu. Innej drogi nie ma.

Jeżeli nawet poprzednia dyspozycja Pana mamy i ojca nie była testamentem, ale darowizną, to również należy najpierw przeprowadzić sprawę o stwierdzenie nabycia spadku po Pana mamie.

Nie mam też informacji, czy sprawa spadkowa była już dokonywana po śmierci ojca. Jeżeli nie, to można obie sprawy połączyć przed sądem, składając testamenty sporządzone przez obojga zmarłych, a także akt darowizny (jeżeli był sporządzony).

Podsumowując, należy stwierdzić, że postępowanie i ustalenia sądu zależą od tego, jaką formę prawną miały rozporządzenia mieszkaniem na rzecz Pana syna. Z Pana wyjaśnień wynika tylko, że na rzecz córki Pana siostry mamy do czynienia z testamentem (ale jedynie po Pana mamie).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Nieważny testament

Nasz ojciec zmarł w październiku 2005 r., zaś dopiero w 2011 r. dowiedzieliśmy się o istnieniu testamentu. Ja i mój brat mamy wątpliwości, czy tata z...

Jak interpretować zapis testamentowy?

Mama zostawiła testament, w którym cały majątek zostawiła bratu. Jest w nim jednak zdanie, które mówi, że mieszkanie mamy po jej śmierci powinno zostać...

Wniosek o unieważnienie testamentu

Mój brat, który od dłuższego czasu chorował psychicznie, zapisał w testamencie cały swój majątek (mieszkanie) obcej osobie. Wcześniej przez wiele lat...

Kwestionowanie testamentu odręcznego

Czy testament odręczny napisany w 2000 r. przez mojego ojca ma jakąś wartość prawną? W testamencie wyszczególnione są przedmioty...

Szansa na podważenie testamentu

Niedawno zmarła druga żona mojego ojca. Na kilka miesięcy przed śmiercią spisała testament, w którym przekazała ojcu cały spadek (tj. mieszkanie, w którym...

Unieważnienie testamentu

Tata sporządził notarialny testament, w którym uczynił moją córkę spadkobierczynią swojego mieszkania (mama nie żyje). Tata zaznaczył...

Przedawnienie testamentu

Moi rodzice zmarli na początku lat 90. Sporządzili testament, z którego wynikało, że do całego spadku (w tym mieszkania) był uprawniony mój brat....

Wykonawca testamentu

Jestem rozwiedziony. Chciałbym sporządzić testament na rzecz niepełnoletniej córki, której opiekunem prawnym jest moja była żona. Czy mogę to zrobić tak,...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »