Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Ojciec nie spisał ostatniej woli, jak podzielić majątek?

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2015-05-07

Pół roku temu zmarł mój ojciec, niestety nie spisał swojej ostatniej woli, ale nieraz mówił, że majątek po nim ma przypaść po połowie nam, jego dwóm córkom. Już kilka lat temu ojciec zapisał mojej siostrze pół domu i pół działki, na której stoi dom. Natomiast parter domu i druga połowa działki miała po jego śmierci przypaść mnie. Obecnie mama mieszka na parterze domu. Proszę o radę, jak zrealizować ostatnią wolę ojca i podzielić majątek. Nie chcę stwarzać problemów, ale chce, aby pomimo braku testamentu wola ojca została spełniona.

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Na wstępnie wyjaśnijmy że Pani, a także Pani siostra i mama dziedziczycie po śmierci ojca. Wynika to wprost z art. 931 Kodeksu cywilnego (K.c.):

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. 

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.”

Wobec powyższego Pani dziedziczy 1/3 udziału w spadku po ojcu, a reszta spadku zostanie podzielona między siostrą, a mamą w równych częściach, czyli każdy po 1/3.

W skład spadku po zmarłym wejdzie cały jego majątek osobisty (nabyty przed ślubem) + ½ udziału w majątku wspólnym małżeńskim.

W pierwszej kolejności, aby uregulować sprawy spadkowe, należy przeprowadzić postępowanie spadkowe po zmarłym ojcu (czyli uzyskać potwierdzenie nabycia spadku), jeśli takie nie zostało przeprowadzone.

Po stwierdzeniu nabycia spadku można będzie decydować o podziale spadku.

Postępowanie spadkowe można przeprowadzić przed sądem lub przez notariuszem.

  1. Do notariusza muszą stawić się wszyscy spadkobiercy osobiście, wówczas notariusz sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia, w którym będą wymienieni wszyscy spadkobiercy i ich udziały w spadku.
  2. Postępowanie mające doprowadzić do stwierdzenia nabycia spadku w sądzie wszczyna się poprzez złożenie w sądzie rejonowym, właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.

We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy podać:

  • oznaczenie właściwego wydziału cywilnego sądu rejonowego, do którego wniosek jest kierowany;
  • imię i nazwisko oraz dokładny adres wnioskodawcy;
  • wykaz uczestników postępowania, przez których rozumiemy wszystkie osoby powołane do dziedziczenia na mocy testamentu i ustawy, wraz z ich dokładnymi adresami zamieszkania;
  • tytuł „Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po [imię i nazwisko zamarłego]”;
  • w głównej części wniosku podać dane o spadkodawcy (imię i nazwisko, data śmierci, ostatnie miejsce zamieszkania, stan cywilny) oraz informację o tym, czy istnieje testament, wymienić spadkobierców.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis wniosku w tylu kopiach, ilu jest uczestników postępowania;
  • odpis skrócony aktu urodzenia dla mężczyzn i kobiet niezamężnych;
  • odpis skrócony aktu małżeństwa dla kobiet i mężczyzn zamężnych;
  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;
  • oświadczenia o przyjęciu, odrzuceniu spadku lub zrzeczeniu się dziedziczenia (jeśli były składane).

Odpisy aktów stanu cywilnego muszą być nie starsze niż sprzed 3 miesięcy.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę. Opłata ta jest stała i wynosi 50 zł.

Cała procedura stwierdzenia nabycia spadku kończy się wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym zostają ustalone udziały poszczególnych spadkobierców w spadku. Sąd na tym etapie nie dzieli jeszcze spadku między spadkobierców, a jedynie ustala, kto jest spadkobiercą i w jakiej części dziedziczy.

Po uzyskaniu sądowego potwierdzenia nabycia spadku każdy ze spadkobierców powinien zgłosić nabycie spadku do urzędu skarbowego.

Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez m.in. zstępnych, małżonka jeżeli: zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku.

Jeżeli zatem spadkobierca złoży właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenie SD-Z2, w terminie 6 miesięcy od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, to nie będzie musiał płacić żadnego podatku. Takie zgłoszenie do urzędu skarbowego powinien złożyć każdy ze spadkobierców. Jeśli w terminie spadkobierca nie złoży takiego oświadczenia, to trzeba będzie się liczyć z zapłatą podatku.

Po wydaniu postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku można będzie spadek podzielić.

Rzeczy nabyte w postępowaniu spadkowym stanowią współwłasność spadkobierców w częściach ułamkowych.

Przepisy Kodeksu cywilnego nie zakreślają spadkobiercom żadnego terminu do pozostawania we wspólności, mimo że pozostawanie w tej wspólności jest stanem przejściowym, a co więcej, zgodnie z art. 220 K.c. w zw. z art. 1035 K.c., roszczenie o dział spadku nie ulega przedawnieniu.

Do momentu podziału spadku wszyscy spadkobiercy są właścicielami całego spadku i wszystkich rzeczy wchodzących w skład spadku.

Dział spadku przeprowadza się po to, aby przydzielić konkretne rzeczy (ruchomości i nieruchomości) konkretnym spadkobiercom. Po stwierdzeniu nabycia spadku stanie się Pani bowiem współwłaścicielką całej masy spadkowej po zmarłym. Żeby stać się właścicielem konkretnych przedmiotów, należy właśnie przeprowadzić dział spadku.

Dział spadku, tak samo jak stwierdzenie nabycia spadku, można przeprowadzić w drodze postępowania sądowego lub przed notariuszem.

Co się tyczy samego działu spadku:

Umowny dział spadku może obejmować cały spadek lub jego część. W umowie powinno się wskazać wartość spadku oraz sposób dokonania działu spadku. Forma umowy jest dowolna, ale w analizowanym przypadku, skoro przedmiotem działu spadku jest nieruchomość, umowa powinna być zawarta przez notariusza.

Jeżeli między Państwem nie będzie sporu co do sposobu działu spadku, ewentualnych rozliczeń itp. najprostszym, najszybszym, ale z kolei droższym sposobem jest umowny dział spadku przeprowadzony w drodze umowy notarialnej, u notariusza. Chociaż notarialny podział spadku będzie kosztowniejszy niż sądowy, za to notariusz załatwi wszelkie formalności.

Jeśli chodzi o koszty notarialne działu spadku, to podstawą do określenia maksymalnej stawki taksy notarialnej jest ogólna wartość majątku podlegającego działowi.

Koszty notarialne oblicza notariusz w zależności od tego, jaką stawkę przyjmie. Stawki określone są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

Maksymalna stawka taksy notarialnej jest zależna od wartości majątku podlegającego działowi i wynosi od wartości:

  • wartość majątku do 3000 zł – maksymalna opłata 100 zł,
  • powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
  • powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
  • powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
  • powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000zł,
  • powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
  • powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn więcej niż 7500 zł.

Powyższe kwoty są kwotami maksymalnymi, jakie może naliczyć notariusz. Do powyższych kwot notariusz doliczy 23% podatku VAT.

Drugim ze sposobów dokonania działu spadku jest droga sądowa – takie postępowanie jest tańsze, ale też może dłużej trwać.

Wniosek o dział spadku ze zniesieniem współwłasności może złożyć każdy ze spadkobierców.

We wniosku o dział spadku (który składa się do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli tego nie można ustalić – ze względu na położenie majątku spadkowego) należy powołać:

  • postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
  • spis inwentarza,
  • jak również podać, jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują.

Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu. Spis inwentarza nie jest konieczny, ponieważ wystarczy, że we wniosku o dział spadku zostanie zaznaczone, co wchodzi w skład spadku i jaka jest wartość aktualna tych składników majątkowych. Jeśli między spadkobiercami będzie spór co do wartości majątku spadkowego, to sąd powoła biegłego rzeczoznawcę.

W wypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy, należy więc dołączyć odpis z księgi wieczystej.

W postępowaniu spadkowym zarówno skład, jak i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd, który dokonuje tego na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania. Od prawidłowego ustalenia wartości majątku spadkowego zależy obliczenie wielkości poszczególnych sched spadkowych przypadających na rzecz poszczególnych współspadkobierców.

We wniosku o dział spadku można zaproponować sposób dokonania podziału majątku, ale to sąd decyduje ostatecznie o tym sposobie.

Sposób dokonania działu spadku

Z punktu widzenia sposobu dokonania działu spadku, zarówno w trybie umownym, jak i spadkowym, można wyróżnić:

  1. podział fizyczny spadku – podział w naturze,
  2. przyznanie przedmiotów spadkowych jednemu spadkobiercy, z obowiązkiem spłaty pozostałych lub bez takiej spłaty,
  3. podział cywilny – polega na sprzedaży przedmiotów wchodzących w skład spadku i podziale uzyskanej w tej sumy między współspadkobiercami.

Przy zgodnym podziale w zasadzie sąd związany jest sposobem podziału podanym przez spadkobierców w zgodnym wniosku. Może on od tego odstąpić jedynie wówczas, gdy występuje sprzeczność proponowanego podziału z prawem, zasadami współżycia społecznego albo też podział naruszałby w sposób rażący interesy osób uprawnionych. W braku zgodnego wniosku uczestników postępowania sąd powinien dokonać działu z uwzględnieniem składu dzielonego spadku oraz interesów poszczególnych współspadkobierców.

Wysokość opłaty sądowej w sprawie o dział spadku wynosi (zgodnie z art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych):

  • 500 zł – od wniosku o dział spadku,
  • 300 zł – jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku,
  • 1000 zł – od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności,
  • 600 zł – od wniosku, jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności.

Reasumując, w Pani sprawie należy najpierw stwierdzić nabycie spadku po zmarłym ojcu, następnie spadkobiercy czyli Pani, Pani siostra i mama musicie porozumieć się co do sposobu podziału spadku (droga sądowa lub notarialna).

We wniosku o dział spadku może Pani zaproponować, aby dział spadku odbył się w ten sposób, w jaki chciał tego zmarły. Oczywiście taki wariant możliwy jest wówczas, jeśli Pani mama wyrazi na to zgodę. Jeżeli udałoby się w taki sposób załatwić sprawę i dojść do porozumienia, to wola ojca zostanie spełniona. Dział spadku możliwy jest albo ze wzajemnymi spłatami albo bez spłat i dopłat między spadkobiercami.

W pytaniu pisze Pani również, iż Pani ojciec dokonał darowizny na rzecz siostry, bowiem podarował jej ½ udziału w zabudowanej nieruchomości. Ta okoliczność może mieć duże znaczenie w sprawie.

Stosownie do przepisu art. 1039 § 1 K.c., jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia.

Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego niewymienionego w paragrafie poprzedzającym (art. 1039 § 2 K.c.).

Według § 3 art. 1039 K.c. nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.

Nie można przyjąć, że darowizna ½ udziału w nieruchomości (jeśli oczywiście ojciec dokonał darowizny – proszę ten fakt sprawdzić w księdze wieczystej nieruchomości) były drobną darowizną. Dlatego też można zaliczyć tą darowiznę na schedę spadkową.

Art. 1040 wskazuje, iż jeżeli wartość darowizny podlegającej zaliczeniu przewyższa wartość schedy spadkowej, spadkobierca nie jest obowiązany do zwrotu nadwyżki. W wypadku takim nie uwzględnia się przy dziale spadku ani darowizny, ani spadkobiercy zobowiązanego do jej zaliczenia.

W wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt. III CK 28/2005 (LexPolonica nr 374383) wskazano, iż jeśli spadkobierca otrzymał od spadkodawcy darowiznę, która przewyższyła wartość schedy spadkowej, nie musi zwracać nadwyżki, ale równocześnie nie jest uwzględniony przy dziale spadku. Do jej oszacowania przyjmuje się wartość z chwili działu spadku. Takie uregulowanie zawiera Kodeks cywilny, przemawiają też za tym względy sprawiedliwości.

Odnośnie wartości darowizny zastosowanie ma przepis art. 1042 § 2 K.c., wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili działu spadku. Przy zaliczaniu na schedę spadkową nie uwzględnia się pożytków przedmiotu darowizny (art. 1042 § 3 K.c.).

Pani w trakcie działu spadku powinna zatem żądać, aby sąd zaliczył wartość darowanej siostrze zabudowanej nieruchomości na podstawie cen rynkowych.

Zaliczenie na schedę spadkową, stosownie do przepisu art. 1042 § 1 K.c., przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny podlegającej zaliczeniu.

Zaliczenie na schedę spadkową można by przeprowadzić w ten sposób, że wartość darowizny podlegającej zaliczeniu dokonanej przez ojca na rzecz siostry doliczy się do spadku po nim, a następnie oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców. Potem każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny.

Przykładowo jeżeli wartość udziału 1/2 w nieruchomości, który wchodzi w skład spadku wynosi 300 000 zł, a wartość darowizny dokonanej przez ojca wynosi 300 000 zł to należy tą darowiznę doliczyć do spadku po ojcu (łącznie wartość 600 000 zł).

Scheda spadkowa należna Pani, mamie i siostrze to 200.000 zł. Na schedę należną siostrze należy doliczyć wartość darowizny, a więc 300 000 zł. W takim przypadku widać, że siostra otrzymała już swój udział w spadku i żadna spłata jej się nie należy.

Proszę na spokojnie porozmawiać z mamą i siostrą, żeby ustalić, jaki wariant postępowania wybrać. Najlepiej się dogadać i przeprowadzić zgodny dział spadku w sądzie lub u notariusza.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Nieobecność na sprawie spadkowej

Dostałam wezwanie na sprawę spadkową, na którą się nie stawiłam i nie wyznaczyłam osoby mnie reprezentującej. Podano kolejny termin rozprawy. Jedna z...

Co trzeba zrobić po śmierci bliskiej osoby – postępowanie spadkowe

Pół roku temu zmarła moja żona. Chciałbym uporządkować nasze sprawy i przeprowadzić postępowanie spadkowe. Żona nie zostawiła testamentu. Naszą...

Spadek po mężu

Kto po śmierci męża ma prawo do spadku? Dzieci nie mieliśmy, mąż posiada rodzeństwo, rodzice męża nie żyją.

Śmierć współwłaściciela mieszkania, z którym od lat nie było kontaktu

Mąż siostry zmarł rok temu. Był współwłaścicielem ich mieszkania, nie zostawił testamentu. Był Włochem z polskim obywatelstwem. Siostra nie miała...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »