Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Opieka nad babcią i remont mieszkania a zachowek dla jej dzieci

Autor: Marek Gola • Opublikowane: 2018-11-05

Moi teściowie mieszkali w mieszkaniu komunalnym. Teść zmarł w 2006 r., a teściowa w 2008 r. wykupiła to mieszkanie z naszą pomocą finansową (daliśmy całą kwotę pod warunkiem, że to mieszkanie za życia daruje naszej córce). Tak też się stało. W 2009 r. notarialnie babcia darowała wnuczce mieszkanie. Dodam, że było ono w bardzo złym stanie technicznym – urząd gminy sporządził wycenę. Babcia cały czas mieszkała w tym mieszkaniu, a my się nią opiekowaliśmy, nie otrzymując żadnej pomocy od rodzeństwa męża. Zrobiliśmy w nim generalny remont, na co mamy rachunki. Niestety babcia w ubiegłym roku zmarła. Czy jej pozostałym dzieciom należy się zachowek? Jeśli tak, to od jakiej wartości – sprzed remontu czy po remoncie?

Podstawę prawną opinii stanowią przepisy Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie istotny jest przepis art. 994 § 1 K.c., zgodnie z którym – przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

Pomimo treści ww. przepisów pragnę wskazać na poglądy orzecznictwa. Zgodnie z tezą wyroku z dnia 1 czerwca 2004 r., sygn. akt I ACa 285/04, Sądu Apelacyjnego w Białymstoku: „na poczet zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób nie będących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 K.c.). A contrario należy przyjąć, iż podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania.”.

Stanowisko to znajduje wyraz także w doktrynie prawa cywilnego. Andrzej Kidyba w Komentarzu do Kodeksu cywilnego, TOM IV, Spadki wyd. II (2011) wskazał, iż „darowizny uczynione na rzecz spadkobierców oraz osób uprawnionych do zachowku są doliczane do spadku bez względu na czas ich dokonania.”. Stanowisko to zostało nadto zaaprobowane w glosie Michała Niedośpiała. Jak wynika z glosy „jeżeli chodzi o spadkobierców, to doliczenie darowizny do spadku jest niezależne od tytułu powołania do spadku (ustawa, testament), jak też od tego, czy spadkobierca obdarowany jest jednocześnie osobą uprawnioną do zachowku.”

Przedstawione powyżej stanowisko znalazło ostatnimi czasy wyraz w poglądzie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie w wyroku z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt I ACa 548/12, w którego tezie wskazano, iż „wynikające z art. 994 § 1 K.c. ograniczenie doliczania darowizn za okres 10 lat nie dotyczy sytuacji, gdy darowizny zostały dokonane na rzecz spadkobierców lub osób uprawnionych do zachowku.”

Zgodnie z art. 991 § 1 K.c. – zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Istotne znaczenie dla Pani interesu ma przepis art. 995 § 1 K.c., zgodnie z którym wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Innymi słowy, jeżeli Państwo lub Państwa córka czyniła na mieszkanie jakieś wydatki i posiada na tę okoliczność dokumenty (faktury), to znacznie łatwiej będzie wykazać stan mieszkania z dnia darowizny i określić jego wartość. W przypadku braku testamentu, roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od dnia śmierci teściowej. Na Państwa miejscu, w razie ewentualnego postępowania sądowego o zachowek, wnosiłbym o oddalenie żądania stosownie do treści art. 5 K.c., zgodnie z którym – nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1981 r., sygn. akt III CZP 18/81, w sprawie o zachowek nie jest wyłączone obniżenie wysokości należnej z tego tytułu sumy na podstawie art. 5 K.c. Należy bowiem mieć na uwadze, że gdyby nie Państwa środki, mieszkanie nigdy nie zostałoby zakupione. Zachodzi jednak pytanie, czy na ww. okoliczność posiadacie Państwo dowody, choćby w postaci świadków, lub też dowodu przelewu środków na rachunek babci lub miasta.

Podsumowując: pozostałe dzieci babci mają prawo do zachowku. By maksymalnie obniżyć jego wartość, należałoby, po pierwsze, skompletować całą dokumentację związaną z nakładami na mieszkanie, po drugie – poszukać zdjęć, które ukazywałyby stan mieszkania z dnia jego przepisania na Pani córkę. Po trzecie, jeżeli Pani mąż ma żal do rodzeństwa o naganne zachowanie wobec matki, trzeba by się zastanowić, czy są na to dowody. Jeżeli tak, wówczas pomimo tego, że „coś” im się należy, to „coś” uzależnione będzie od wartość lokalu, ocenianego na dzień wyceny, ale według stanu na dzień darowania. A poza tym spłata może podlegać zmniejszeniu z uwagi na zachowanie, które byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, – warunkiem zmniejszenia spłaty jest jednak udowodnienie nagannego zachowania względem matki.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Wykluczenie z dziedziczenia dzieci ze względu na nieutrzymywanie kontaktów

Mąż mój ma dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa, a ja jedno. Mamy także dwójkę wspólnych dzieci. Wszyscy są już dorośli i mają swoje...

Mieszkanie od siostry a prawo do zachowku jej dzieci

Moja jedyna siostra (rozwiedziona) w najbliższym czasie podaruje mi mieszkanie, w którym nie mieszka i nie będzie mieszkać. Siostra ma dwójkę...

Darowizna mieszkania od rodziców ze służebnością a zachowek dla brata

Moi rodzice przed 10 laty umową darowizny przenieśli na mnie prawo własności mieszkania. Na rzecz rodziców ustanowiona została służebność osobista. Mam...

Siostra straszy roszczeniem o zachowek od darowizny dziadków

Babcia i dziadek przepisali mi mieszkanie w 1998 r. w formie darowizny. Dziadek zmarł 2004 r., a babcia w 2014. Teraz moja...

Zachowek z odsetkami

Sąd przyznał zachowek mojej rodzinie z odsetkami od dnia złożenia pozwu, to jest od lutego 2015 r. Sprawa się przeciągała, gdyż najpierw sąd zmieniał...

Obawy o roszczenia rodzeństwa po śmierci rodziców.

Otrzymałam 10 lat temu od rodziców w darowiźnie dom ze służebnością osobistą mieszkania dla nich, tj. mogą dożywotnio i nieodpłatnie korzystać...

Czy mam prawo do zachowku?

Mam pytanie, czy mam prawo do zachowku po mamie? Zmarła moja mama, która nie pozostawiła testamentu. Do dziedziczenia po niej zostaliśmy powołani: ja, brat...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »