Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Plusy i minusy przeprowadzenia sprawy spadkowej w sądzie lub u notariusza

Autor: Janusz Polanowski • Opublikowane: 2016-08-06

Nagle zmarła moja żona, nie zostawiła testamentu. Mamy dwoje dorosłych dzieci, chciałbym przeprowadzić sprawę spadkową po nieboszczce. Czy lepiej przeprowadzić ją u notariusza, czy w sądzie?

Załatwianie „spraw spadkowych” (stwierdzanie nabycia spadku, ewentualnie także dział spadku) przed sądem odbywa się w postępowaniu nieprocesowym. Świadczy o tym sama systematyka Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.). Przepisy o sprawach z zakresu prawa spadkowego zaczynają się od artykułu 627 K.p.c., czyli mieszczą się w „postępowaniach nieprocesowych” (art. 507 i następne K.c.). Do „nieprocesów” odpowiednie zastosowanie (na podstawie art. 13 K.p.c.) mają przepisy o „procesach”; w tym sensie można także do postępowań nieprocesowych używać określeń wskazujących na „proces” (np. „pisma procesowe” w szerokim znaczeniu). Zainicjowaniu postępowań nieprocesowych służą „wnioski” (odpowiedniki „pozwów” w „procesach”); przykłady: „wniosek o stwierdzenie nabycia spadku” lub „wniosek o dział spadku”. Podstawowymi uczestnikami „procesów” są „strony”, zaś w przypadku postępowań nieprocesowych używa się określenia „uczestnicy”. Podstawowy podział rodzajów orzeczeń merytorycznie kończących sprawy jest taki: „wyroki” w „procesach” oraz „postanowienia” w „nie-procesach”.

W „sprawach spadkowych” przeprowadza się rozprawy (co stanowi podobieństwo do „procesów”). Jeśli w aktach znajduje się komplet dokumentów oraz jeżeli nie ma sporów między uczestnikami postępowania, to postępowanie może zakończyć się po pierwszej rozprawie; od okoliczności sytuacyjnych (np.: ujawnienia ważnych okoliczności podczas rozprawy, grafiku rozpraw w sądzie, skomplikowania obliczeń, różnych obowiązków sędziego poza daną rozprawą) może zależeć to, czy postanowienie zostanie ogłoszone zaraz po rozprawie, czy po kilku dniach (często po tygodniu od ostatniej rozprawy).

Załatwianie „spraw spadkowych” w Polsce jest dwuetapowe. Stwierdzenie nabycia spadku określa, kto jest uprawniony do spadku (spadkobiercy i ich udziały, uprawnienia ewentualnych zapisobierców, czasami polecenia). Zaś dział spadku służyć może zniesieniu współwłasności. Każdy z tych etapów można przeprowadzić przed sądem lub w „formie notarialnej”.

Określenie „forma notarialna” jest sformułowaniem potocznym, ponieważ są różne formy czynności prawnych – ogólnie: zwłaszcza art. 73 Kodeksu cywilnego (K.c.). Część z form prawnych wymaga zaangażowania notariusza (wtedy jest mowa o „czynnościach notarialnych”). Tytułem przykładu: forma aktu notarialnego (niezbędna, art. 158 K.c., w przypadku umów dotyczących nieruchomości, w tym zniesienia współwłasności, oraz działu spadku), poświadczenie podpisu przez notariusza (niekiedy poświadczenia mogą dokonać inne podmioty: urzędy, a nawet banki). Swoistym rodzajem czynności notarialnej jest poświadczenie dziedziczenia (art. 95a i następne Prawa o notariacie) – notariusz sporządza także protokół dziedziczenia.

Przed przystąpieniem do załatwiania „spraw spadkowych” (zwłaszcza stwierdzenia nabycia spadku) należy – niezależnie od drogi prawnej – zgromadzić potrzebne dokumenty; optymalnie jest, jeśli komplet dokumentów załącza się do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (w kancelariach notarialnych na ogół na bieżąco sprawdzają, czy są wszystkie potrzebne dokumenty). Najbardziej niezbędny jest odpis aktu zgonu spadkobiercy – czyli aktu zgody Pańskiej żony. Potrzebne są także odpisy aktów urodzenia spadkobierców – szczególnie ważne w przypadku dziedziczenia ustawowego (art. 931 i następne K.c.), ponieważ w takim dziedziczeniu bardzo ważne (wprost fundamentalne są relacje rodzinne potencjalnego spadkobiercy ze spadkobiercą). Pan będzie uczestniczył w załatwianiu „spraw spadkowych” jako wdowiec, więc proszę przygotować odpis aktu małżeństwa – z urzędu stanu cywilnego (także w przypadku „ślubu konkordatowego”). W wielu sytuacjach wymaga się również odpisów aktu małżeństwa innych spadkobierców; zwłaszcza w przypadku dziedziczenia ustawowego wydaje się to niekonieczne (bo prawa do spadku z reguły są niezależne od stanu cywilnego danej osoby, np. dziecka spadkodawcy) – jednakże proponuję, nawet na wszelki wypadek, zapytać wprost, jakie dokumenty należy przedłożyć (unika się w ten sposób ponownego udawania się do USC lub wzywania przez sąd do uzupełnienia braków formalnych).

Załatwianie „spraw spadkowych” przy pomocy notariusza wiąże się z porozumieniem między osobami stawającymi do czynności notarialnej; wprost brak sporów i brak (poważniejszych) wątpliwości dotyczy sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, ale dział spadku w formie aktu notarialnego jest umową, zaś umowa oznacza porozumienie stron. Sprawy rzeczywiście sporne należą do właściwości sądów, w niespornych można wybrać sposób ich załatwiania.

Najczęściej za „formą notarialną” przemawia szybkość załatwienia sprawy (jeśli jest komplet dokumentów i w czynnościach notarialnych uczestniczą wszystkie niezbędne osoby). Jednak proszę liczyć się z kosztami – także one mogą spowodować, że jeden z etapów „załatwiania spraw spadkowych” będzie realizowany na drodze sądowej, a drugi przy pomocy notariusza.

Paręset złotych (powinno być poniżej 500 złotych) wynosi taksa notarialna od sporządzenia protokołu dziedziczenia oraz aktu poświadczenia dziedziczenia; opłata sądowa (od rozpatrzenia wniosku) jest około 10 razy niższa (50 złotych).

W każdym przypadku są koszty dodatkowe (głównie opłaty za uzyskiwanie odpisów aktów stanu cywilnego). Od umowy z ewentualnym pełnomocnikiem prawnym zależy wysokość jego honorarium; proszę pamiętać o tym, że pełnomocnikiem (art. 98 i następne K.c.) w postępowaniach cywilnych może być także ktoś z bliskiej rodziny (art. 86 K.p.c.), np.: dziecko, rodzic. Często wynagrodzenie pełnomocników prawnych zależy od liczby rozpraw, w których uczestniczył pełnomocnik (także dlatego dobrze jest przedłożyć wszystkie wymagane dokumenty przed pierwszą rozprawą). W jakimś stopniu można negocjować wysokość taksy notarialnej – zaznaczam to, ponieważ w Polsce wolno skorzystać z usług wybranej przez siebie kancelarii notarialnej (dla porównania: z reguły „sądem spadku” jest sąd rejonowy, na obszarze właściwości którego ostatnio stale zamieszkiwał spadkodawca).

Taksa notarialna od czynności prawnych dotyczących praw majątkowych jest bardzo często związana z wartością odnośnych praw majątkowych (np.: wartości mieszkania, wartości masy spadkowej). W przypadku rozważania notarialnego działu spadku proponuję zapytać notariusza (być może więcej niż jednego) o wysokość taksy –może uda się negocjować jej wysokość. Opłaty sądowe w „sprawach spadkowych” są regulowane ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (głównie artykułami: od 49 do 51), której artykuł 51 brzmi:

„1. Opłatę stałą w kwocie 500 złotych pobiera się od wniosku o dział spadku, a jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych.

2. Opłatę stałą w kwocie 1000 złotych pobiera się od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności, a jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności, pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 złotych.”

Pan wspomniał o testamencie, więc wypada odnieść się do tego zagadnienia. Jeśli spadkodawczyni nie sporządziła testamentu (art. 941 i następne K.c.), to – na mocy art. 926 K.c. – ma miejsce dziedziczenie ustawowe (art. 931 i następne K.c.). Gdyby jednak został ujawniony testament Pańskiej żony (np.: w domu lub dzięki notarialnemu rejestrowi testamentów), to treść testamentu miałaby bardzo duże znaczenie.

W art. 49 tejże ustawy uregulowano (między innymi) wysokość opłaty od oświadczenia w sprawie spadku: przyjęcie spadku (i jego rodzaj) albo odrzucenie spadku. Sygnalizuję to zagadnienie, ponieważ rodzaj oświadczenia (co do spadku) – art. 1012 i następne K.c. – ściśle wiąże się z problematyką odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 1030 i następne K.c.). Analizowanie tej problematyki to odrębny temat, jednak zachęcam do rozważnego składania takich oświadczeń – niekiedy również w relacjach rodzinnych zdarzają się przykre informacje o stanie spadku (art. 922 K.c.). Skoro dzieci spadkodawczyni są już pełnoletnie (art. 10 K.c.), to każdy z Państwa jest uprawniony samodzielnie złożyć oświadczenie w sprawie spadku.

Proszę zwrócić uwagę na to, że w skład spadku po Pańskiej żonie wchodzą jej udziały w Państwa wspólności majątkowej małżeńskiej oraz jej majątek osobisty. Regułą są równe udziały małżonków we wspólności majątkowej małżeńskiej – art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pański majątek osobisty oraz Pańskie udziały we wspólności majątkowej małżeńskiej są poza spadkiem po spadkodawczyni.

Proponuję ułożyć plan załatwiania spraw – być może zawierający zgodny projekt podziału spadku (taki projekt należy sądowi przedstawiać na samym początku starań o sądowy dział spadku).

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Czy można załatwić sprawę poza sądem?

Mam sprawę dotyczącą spadku. Zmarła mama, ojciec żyje. Jest dwoje braci. W jaki sposób można załatwić sprawę związaną ze spadkiem części mamy?...

Postępowanie spadkowe – w sądzie czy u notariusza?

Tata zmarł w 2006 r. Nie zostawił testamentu. Nie przeprowadziłyśmy postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku. Spadkobiercami są: mama,...

Odwołanie darowizny przez spadkobiercę darczyńcy

Dostałem od ojca ziemię w darowiźnie niedługo przed jego śmiercią. Ojciec powiedział mamie, że ta ziemia ma należeć do mnie. Teraz, pół roku od...

Opiekun prawny a dziedziczenie

Czy brat mógł wystąpić o ubezwłasnowolnienie naszego taty, nie informując o tym fakcie ani mnie, ani mamy? Tata jest od 5 miesięcy w stanie...

Spadek i podział jednej posesji na dwie

Mój tata zmarł rok temu i razem z moją mamą otrzymaliśmy spadek po nim, który został podzielony u notariusza pół na pół. Ten spadek to...

Jak uczynić mamę jedyną właścicielką małżeńskiego majątku?

Niedawno zmarł tata, nie zostawił testamentu. Została mama, ja i brat. Chcielibyśmy z bratem uczynić mamę jedyną właścicielką całego...

Czy wykonawca ostatniej woli może wstrzymać zapis?

Moja matka zapisała w testamencie swojej siostrze i jej córce pokaźne kwoty pieniężne, zaznaczając w liście, że robi to, gdyż chce, aby jej...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »