Kategoria: Spadek

Porady Prawne przez internet

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Przekazanie części majątku córce za życia, tak aby nie domagała się zachowku

Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 2014-11-24

Mój partner ma córkę z poprzedniego związku. Jego córka kończy studia i partner chciałby ją wspomóc finansowo, przekazując jej część swojego majątku za życia. Chcemy jednak, by po jego śmierci córka nic już ode mnie nie chciała i nie domagała się zachowku. W jakiej formie prawnej to przeprowadzić?

Iryna Kowalczuk

»Wybrane opinie klientów

Dziękuję za rzeczową wyczerpującą odpowiedź
Grażyna
Dziękuję za odpowiedź. Wyjaśniła moje wątpliwości. 
Karol
Bardzo dziękuję. Wg mnie bardzo dobra i pełna odpowiedź,która wyjaśniła moje wątpliwości. Polecam innym mającym problemy z testamentem i zachowkiem.
Stanisław, 70 lat, emeryt
Polecam korzystanie z usługi eporady, wszystkie informacje są konkretne, szczegółowo i wyczerpująco opisane, niczym nie odbiega jak wizyta bezpośrednio w kancelarii. 100% profesjonalizmu w każdej dziedzinie. Sam korzystałem i gwarantuję 100% satysfakcji. Polecam.
Paweł, 39 lat
Fachowe porady jakie uzyskałam od Pana Marka Goli , pomogly mi w porozumieniu się z rodzina mojego męża, w sprawie zachowku po zmarłej teściowej.Dziekuje bardzo i będę dalej polecała państwa usługi moim znajomym.
Malgorzata

Z opisu sprawy wynika, że Pani partner chce przekazać za swojego życia część majątku w drodze umowy darowizny na rzecz swojej córki z poprzedniego małżeństwa w taki sposób, żeby po śmierci nie rościła sobie ona żadnych praw do spadku po ojcu. Jak rozumiem, chodzi przede wszystkim o kwestię tzw. zachowku lub o jego uzupełnienie.

Interesuje Cię ten temat? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Aby pozwolić Pani lepiej zrozumieć instytucję zachowku, poniżej przedstawię jego najważniejsze aspekty.

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

Według § 2 art. 991 K.c., „jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Dopiero w sytuacji, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w jeden z powyższych sposobów, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia.

Jeżeli córka Pani partnera jako uprawniona do zachowku otrzyma od niego pewną korzyść majątkową, np. w drodze darowizny, ale wartość tej korzyści będzie mniejsza niż przysługujący jej zachowek, to po śmierci Pani partnera będzie jej przysługiwało roszczenie o uzupełnienie sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku.

To, czy córka Pani partnera będzie mogła żądać od Państwa (Pani i Pani dzieci) jakiejkolwiek kwoty (w grę wchodzi tylko uzupełnienie zachowku, bo Pani partner ma zamiar podarować córce cześć majątku), zależy od wartości darowizny, jaką na rzecz córki uczyni Pani partner.

Jeżeli wartość darowizny będzie mniejsza niż przysługujący jej zachowek, to będzie ona mogła żądać po śmierci Pani partnera uzupełnienia zachowku.

Odnosząc się do odpowiedzi na pytanie, jak uniknąć zapłaty zachowku, wskazać należy, że ustawodawca w przepisach prawa cywilnego przewidział na to trzy sposoby.

Sposób I – przekazanie nieruchomości za pomocą umowy dożywocia.

Według art. 908 § 1 K.c., „jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.”

Stosownie do art. 908 § 2 K.c., „jeżeli w umowie o dożywocie nabywca nieruchomości zobowiązał się obciążyć ją na rzecz zbywcy użytkowaniem, którego wykonywanie jest ograniczone do części nieruchomości, służebnością mieszkania lub inną służebnością osobistą albo spełniać powtarzające się świadczenia w pieniądzach lub w rzeczach oznaczonych co do gatunku, użytkowanie, służebność osobista oraz uprawnienie do powtarzających się świadczeń należą do treści prawa dożywocia”.

Gdyby Pani partner zawarł z Panią lub Państwa dziećmi umowę o dożywocie, to wówczas podarowanej części nieruchomości nie można byłoby zaliczyć do spadku (tak jak miałoby to miejsce w sytuacji zapisu testamentowego lub zwykłej umowy darowizny), a co za tym idzie, zachowek od takiej umowy nie należałby się. Umowa o dożywocie, która polega na przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania, jest czynnością prawną odpłatną i w żadnym wypadku nie może zostać uznana za bezpłatne przysporzenie. Tym samym wartości nieruchomości nie można byłoby zaliczyć na poczet spadku po mężu. Oczywiście powyższe informacje będą miały zastosowanie pod warunkiem, że Pani partner dysponuje nieruchomością lub też jest współwłaścicielem jej części, którą mógłby przekazać za pomocą umowy dożywocia Pani lub dzieciom (muszą być pełnoletnie).

Sposób II – wydziedziczenie.

Z opisu sprawy nie wynika, czy byłoby możliwe wydziedziczenie córki partnera. Jeśli Pani partner na dzień dzisiejszy ma dobre stosunki z córką, chce podarować majątek, to raczej przesłanki wydziedziczenia nie zachodzą i takie wydziedziczenie w testamencie będzie łatwo podważyć w przyszłości.

Wydziedziczenie to pozbawienie przez spadkodawcę prawa do zachowku. Powinno ono znaleźć się w testamencie. Art. 1008 K.c. zawiera szczegółowe oraz wyczerpujące wyliczenie przyczyn wydziedziczenia.

Wydziedziczenie może nastąpić, gdy uprawniony do zachowku:

  • wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczenie z innych przyczyn niż wyżej wymienione jest niedopuszczalne. Przyczynę wydziedziczenia należy wskazać w testamencie.

Uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy, w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oznacza prowadzenie wbrew woli spadkodawcy nagannego trybu życia (przykładowo: alkoholizm, narkomania). Podkreślić należy, że ustawową przyczyną wydziedziczenia jest postępowanie wbrew woli spadkodawcy i w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego w sposób uporczywy.

Przesłanka ta jest spełniona, gdy zachowanie wydziedziczonego bądź jest długotrwałe, bądź wydziedziczony dopuszcza się wielokrotnie nagannych zachowań. Zdarzenie o charakterze jednorazowym, czy stany krótkotrwałe nie uzasadniają wydziedziczenia spadkobiercy.

Oceny, kto jest osobą najbliższą spadkodawcy – w ramach przesłanki dopuszczenia się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci – należy dokonywać z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Nie można określić jakiegokolwiek zamkniętego katalogu takich osób. Umyślność przestępstwa oznacza, że zamiar sprawcy ukierunkowany był na jego popełnienie, a zatem przestępstwo nie było przypadkowe.

W pojęciu uporczywego zaniedbywania wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. obowiązków alimentacyjnych czy obowiązku opieki nad spadkodawcą) mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (tak wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 listopada 2002 r.,  sygn. akt II CKN 1397/2000). Co do pojęcia „uporczywości” – zostało ono wyjaśnione powyżej.

Spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli przebaczył mu dokonane przewinienie (art. 1010 K.c.). Przebaczenie jest uzewnętrznieniem woli spadkodawcy dokonanym w jakiejkolwiek formie, niekoniecznie pisemnej. Nie jest konieczne, aby spadkodawca w chwili przebaczenia miał pełną zdolność do czynności prawnych, ale przebaczając, musi on jednak działać z dostatecznym rozeznaniem. Dowód przebaczenia spoczywa na wydziedziczonym.

Ważne jest, że przyczyna wydziedziczenia spadkobiercy uprawnionego do zachowku powinna wynikać wprost z treści testamentu (art. 1009 K.c.). Innymi słowy, aby wydziedziczenie było skuteczne, konieczne jest wyraźne wskazanie w testamencie jednej z przyczyn z art. 1008 K.c., najlepiej wraz z jej uszczegółowieniem i uzasadnieniem.

Zstępni (dzieci, wnuki) wydziedziczonego zstępnego są uprawnieni do zachowku, chociażby wydziedziczony przeżył spadkodawcę (art. 1011 K.c.). Udział spadkowy, który przypadłby wydziedziczonemu przez spadkodawcę dziecku, przypada zstępnym wydziedziczonego (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1971 r., sygn. akt III CZP 5/71, RPEiS 1972, nr 1, s. 350).

Sposób III – zrzeczenie się dziedziczenia.

W sytuacji gdyby córka Pani partnera zrzekła się dziedziczenia po śmierci jej ojca, to nie będziecie Państwo musieli martwić się żadnymi ewentualnymi sprawami sądowymi w przyszłości.

Zrzeczenie takie może być dokonane wyłącznie przez umowę, jaką Pani partner zawarłby z córką.

Według art. 1048 K.c. „spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego”.

Stosownie do art. 1049 § 1 K.c. „zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej”. Według § 2 tego artykułu zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.

Do zawarcia umowy o zrzeczeniu się spadku konieczna jest wola zarówno Pani partnera, jak i jego córki.

Podsumowując powyższe rozważania, mogę Państwu doradzić polubowne załatwienie sprawy w ten sposób, że córka Pani partnera w zamian za otrzymanie darowizny części jego majątku mogłaby zrzec się dziedziczenia po śmierci swojego ojca. Byłoby to najlepsze rozwiązanie w przedstawionej przez Pani sprawie.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem ze spadkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »