Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z podatkami ze spadku?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podatek a trudności w określeniu masy spadkowej

Autor: Krzysztof Bigoszewski • Opublikowane: 2015-01-26

Pytanie dotyczy zalęgłego podatku od spadku, opiszę sytuację: Otrzymałam nieruchomość na mocy darowizny w 1968 r., ślub odbył się rok później, a na mocy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych stałam się właścicielem majątku (akt własności ziemi). We wszystkich dokumentach dotyczących majątku (akt własności, wypis z rejestru gruntu, formularze podatkowe) mąż nie był wymieniony. Mąż zmarł w 2008 r., a w 2010 r. założyłam po nim sprawę spadkową, chodziło o stary samochód, którego mąż był właścicielem, jego wartość to 1000 zł. Sąd wydał postanowienie o nabyciu spadku po 1/3 dla mnie i dwóch córek. Obecnie urząd skarbowy (po 4 latach i 5 miesiącach od wyroku sądu) domaga się podatku od masy spadkowej po zmarłym mężu. Jednak urzędnik zasugerował, że nieruchomość od moich rodziców też wchodzi do masy spadkowej po mężu. Czy rzeczywiście mąż nabył prawo współwłasności do mojego majątku i wchodzi on do masy spadkowej po nim? Co należy wpisać w formularz SD-3? Jakie kary nakłada urząd skarbowy na podatnika, jeżeli nie złożył w ustawowym terminie zgłoszenia?

W celu udzielenia odpowiedzi na Pani pytanie, w pierwszej kolejności sięgnąć należy do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu z okresu 1965-2005 r., gdzie w art. 33 ustawodawca stwierdził, że odrębny majątek każdego z małżonków stanowią:

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
  3. przedmioty majątkowe nabyte ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione w dwóch punktach poprzedzających;
  4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
  5. przedmioty majątkowe służące do wykonywania zawodu, jeżeli zostały nabyte ze środków należących do odrębnego majątku małżonka wykonywającego ten zawód; nie dotyczy to jednak przedmiotów służących do prowadzenia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;
  6. prawa niezbywalne;
  7. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
  8. wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub za inne usługi świadczone osobiście przez jednego z małżonków;
  9. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
  10. prawa autorskie twórcy, prawa twórcy wynalazku, wzoru lub projektu racjonalizatorskiego.

Mając powyższe na uwadze, w dalszej kolejności należy zbadać, w jakim momencie i na jakiej podstawie prawnej doszło do nabycia przez Panią przedmiotowej nieruchomości.

W tym celu należy w związku z Pani wskazaniem sięgnąć do ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dnia 26 października 1971 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.), gdzie w art. 1 ust. 1 ustawodawca stwierdził, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej „nieruchomościami”, i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku.

Idąc dalej, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 158 Kodeksu cywilnego, umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości; zobowiązanie powinno być w akcie wymienione. Zaś art. 73 § 2 K.c. stanowi, że jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie formy szczególnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że umowa darowizny, na mocy której Pani otrzymała przedmiotową nieruchomość, w związku z brakiem zachowania formy aktu notarialnego, była umową nieważną, tzn. nieprzenoszącą własności tej nieruchomości, co z kolei jednak było podstawą do nabycia tej nieruchomości z mocy prawa na podstawie przepisów ww. ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dnia 26 października 1971 r.

Powyższe prowadzi zatem do stwierdzenia, że ww. nieruchomość, jako nabyta w sposób formalnie ważny już po powstaniu wspólności majątkowej małżeńskiej między małżonkami, weszła do ich majątku wspólnego i to niezależnie co zostało ujawnione w księgach wieczystych lub który z małżonków został objęty podatkiem od tej nieruchomości.

Nie mniej omawiana sytuacja jest dość złożona, zważywszy szczególnie na kwestię właśnie nieujawnienia nigdzie męża jako współwłaściciela tej nieruchomości, a co za tym idzie, również i urząd skarbowy miałby problem z ustaleniem rzeczywistego stanu prawnego tej nieruchomości. Poza tym zawsze przecież istnieje również możliwość, że mąż mógł oświadczyć, że nabycie ww. nieruchomości przez żonę następuje do jej majątku osobistego i stąd też tylko Pani została ujawniona w księgach wieczystych nieruchomości jako właściciel.

Jeżeli chodzi zaś o kwestie podatkowe, to sprawa wpisania określonych składników majątku jako objętych spadkiem zależy od prawidłowego odtworzenia stosunków majątkowych między małżonkami zgodnie z ww. wytycznymi, zatem może to być jedynie samochód, przy przyjęciu, że nabycie nieruchomości odbyło się do majątku osobistego żony, lub też zarówno samochód, jak i udział we współwłasności nieruchomości, jeżeli przyjmie się, że nieruchomość stanowiła majątek wspólny małżonków.

Jeżeli chodzi zaś o sprawę podatku, to w tym zakresie, wobec otrzymanego wezwania z urzędu skarbowego, należy posłużyć się przepisem art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn z dnia 28 lipca 1983 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 207 z późn. zm.), zgodnie z którym nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny lub polecenia darczyńcy podlega opodatkowaniu według stawki 20%, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego na okoliczność dokonania tej darowizny, a należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony.

Ta zatem zwiększona skala podatkowa (podstawowe stawki to od 3% do 12%) jest zasadniczą sankcją za nieterminowe zgłoszenie spadku do opodatkowania. Natomiast sąd nie jest zobowiązany pouczać uczestników postępowania spadkowego o ciążących na nich obowiązkach podatkowych z tego tytułu.

Na koniec raz jeszcze wskażę, że w związku z określonymi trudnościami interpretacyjnymi stosunków majątkowych między małżonkami odnośnie przedmiotowej nieruchomości, sprawa ta może być także dla organów podatkowych na tyle niejasna, że nie będą one żądały uznania udziału w tej nieruchomości za składnik majątku spadku, choć na tym etapie naprawdę trudno jest przewidzieć, jakie stanowisko w sprawie organy te zajmą.

Warto byłoby zatem, aby przedstawiła Pani w urzędzie skarbowym dokumenty świadczące o wyłącznej własności nieruchomości przypadającej Pani oraz postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, jak również dokumenty związane z własnością pojazdu należącego do Pani męża. W ten sposób być może udałoby się przekonać tego urzędnika, że w skład majątku spadkowego wchodzi jedynie wartość ww. samochodu, a co za tym idzie, udałoby się Pani uniknąć konieczności zapłaty podatku od spadku w zakresie udziału we współwłasności ww. nieruchomości.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>


Podobne materiały

Podatek od spadku i ewentualne przedawnienie

Proszę o poradę dotyczącą podatku od spadku i jego ewentualnego przedawnienia. Sąd poinformował urząd skarbowy o stwierdzeniu nabycia spadku...

Sprzedaż spadku podstawą do wykazania dochodu w PIT-39

W 2012 roku sprzedałem dom, który otrzymałem w spadku w 2011 roku (w dziale spadku otrzymałem 10/15 jego wartości). Od 2004 roku byłem już...

Jak uniknąć podatku od sprzedaży nieruchomości nabytej w drodze spadku?

Żona otrzymała spadek w skład którego wchodzi nieruchomość. Chcielibyśmy sprzedać tę nieruchomość i przeznaczyć wszystkie środki na...

Dziedziczenie mieszkania własnościowego po rodzicach

Moje pytanie dotyczy dziedziczenia mieszkania własnościowego po rodzicach, a konkretnie podatku od tego dziedziczenia. Rodzice spisali już odręczne...

Czy spadkobierca skorzysta z ulgi w podatku od spadku?

Mój teść zmarł w 2004 roku. Pozostawił w spadku nieruchomość, której był właścicielem po swoim ojcu. Teść był żonaty, miał dwoje dzieci,...

Obowiązek podatkowy spadkobiercy testamentowego, który wypłacił zapis

Dziadek zmarł w kwietniu 2013 r. Na mocy testamentu zostałam jego jedyną spadkobierczynią, odziedziczyłam mieszkanie. Równocześnie testament zawierał...

Podatek od spadku po ojcu

W 2000 r. zmarł mój ojciec, w 2011 r. mama. Oboje zostawili testamenty czyniące mnie jedyną spadkobierczynią. Postanowienie sądu uprawomocniło się 2...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »