Porady Prawne przez internet

Masz problem związany z zachowkiem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podział majątku dorobkowego w formie darowizny za życia

Autor: Małgorzata Zegarowicz-Sobuń • Opublikowane: 2020-06-29

Mamy z żoną troje dzieci. Niedawno zmarł jeden z synów, pozostawiając troje swoich dzieci, dwóch synów z pierwszego małżeństwa i córkę z drugiego, w którym pozostawał w chwili śmierci. Chcemy z żoną dokonać całkowitego podziału naszego majątku w formie darowizny za życia (mamy wspólność majątkową), obdarowując w równych częściach dwoje żyjących dzieci i troje dzieci zmarłego syna (wnuków). Dla przykładu: jeżeli żyjący syn i córka otrzymają w formie darowizny po 150 tys. zł, a każde z dzieci zmarłego syna po 50 tys. zł, to czy będzie zachowana równość i czy od takiej darowizny będzie przysługiwał zachowek żonie zmarłego syna?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Podział majątku dorobkowego w formie darowizny za życia

Zachowek i osoby uprawnione do niego

Instytucja zachowku uregulowana w Kodeksie cywilnym, w art. 991 wymienia krąg osób uprawnionych do wystąpienia z takim roszczeniem, są to: zstępni (dzieci, wnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Mając na uwadze niniejszą regulację, żona Państwa syna nie znajduje się nie jest osobą uprawnioną i nie przysługuje jej prawo żądania zachowku. Mogłaby wystąpić z takim roszczeniem jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci, czyli Państwa wnuków.

Wysokość zachowku wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby w dziedziczeniu ustawowym (jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości tego udziału). Państwa dzieci i wnuki wchodzą w krąg osób uprawnionych do zachowku. Osoby te dziedziczyły następująco: dzieci po 1/3, a wnuki – każdy po 1/3 z 1/3 udziału. Który przypadłby ich ojcu, jeżeli dożyłby spadku. Zachowek – w przypadku małoletnich dzieci wynosi 2/3 udziału, a więc 2/3 x 1/9 = 2/27.

Zgodnie z art. 991 § 2 Kodeksu cywilnego jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Kolejnym krokiem byłoby porównanie wartości spadku z wartością dokonanej darowizny, bowiem:

Zgodnie z art. 994 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

§ 2. Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

§ 3. Przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa”.

Darowizny za życia i ich doliczenie do spadku

Doliczeniu do spadku nie podlegają drobne darowizny zwyczajowo przyjęte w danych stosunkach. Z zasady więc chodzi o darowizny o niewielkiej wartości wręczane z różnych okazji, przy czym dokonywanie oceny powinno odbywać się przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej stron umowy darowizny (art. 994 § 1).

Doliczeniu nie podlegają także darowizny na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku dokonane przed więcej niż dziesięcioma laty, licząc wstecz od otwarcia spadku (art. 994 § 1). Tym samym darowizny dokonane na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku są doliczane do spadku, jeżeli od chwili ich dokonania do chwili otwarcia spadku nie upłynęło 10 lat (wyr. SN z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt I CSK 252/13, Lex nr 1438403).

Darowizny uczynione na rzecz spadkobierców oraz osób uprawnionych do zachowku są doliczane do spadku bez względu na czas ich dokonania (wyr. SA w Białymstoku z dnia 1 czerwca 2004 r., sygn. akt I ACa 285/04, OSAB 2004; wyr. SA w Białymstoku z dnia 12 listopada 1996 r., sygn. akt I ACr 308/96). Jeżeli chodzi o spadkobierców, to doliczenie darowizny do spadku jest niezależne od tytułu powołania do spadku (ustawa, testament), jak też od tego, czy spadkobierca obdarowany jest jednocześnie osobą uprawnioną do zachowku.

Skutek powyższego jest taki, że przy ustalaniu zachowku wartość ewentualnej darowizny zostanie wliczona w skład spadku.

Nic zatem nie stoi na przeszkodzie dokonaniu darowizny w podany przez Pana sposób, ale z uwagi na to, że w skład majątku wchodzą nie tyko pieniądze, dokonać darowizny w tak równy sposób. Niemniej jednak żądanie zachowku jest ograniczone odpowiednio iloczynem 1/2 bądź 2/3 udziału spadkowego.

Niedozwolone umowy dotyczące podziału majątku dorobkowego

Od umowy darowizny należy odróżnić umowy, których zawieranie w świetle prawa jest niedopuszczalne – są to umowy o przyszły spadek (art. 1047 Kodeksu cywilnego). Wyłączenie możliwości zawierania umów odnosi się do takich czynności, których przedmiotem jest, cały majątek osoby żyjącej, ułamkowa część takiego majątku lub poszczególne przedmioty, jeżeli majątek taki jest traktowany jako przyszły spadek. Dotyczy to także w sytuacji, gdy w treści umowy dotyczącej pewnego majątku lub jego części znajdzie się warunek, że zbywca zostanie powołany do dziedziczenia po określonej osobie.

Zakaz zawierania umowy o spadek po osobie żyjącej odnosi się do umów:

  • zawieranych między przypuszczalnymi spadkobiercami osoby żyjącej, gdy treścią tych umów są np. rozporządzenia przyszłymi prawami lub dokonanie podziału przyszłego spadku;
  • zawieranych między przypuszczalnymi spadkobiercami a osobami trzecimi;
  • zawieranych między przypuszczalnym spadkobiercą a spadkodawcą, na mocy których spadkodawca powołuje do dziedziczenia drugą stronę umowy.

Najbezpieczniej jest sporządzić testament bądź jego nie sporządzać i pozwolić, by wszystko potoczyło się swoim torem – na podstawie dziedziczenia ustawowego.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Podobne materiały

Umowa, która blokuje roszczenia o zachowek

Moja prawie 90-letnia mama jest od 3 lat wdową. Ojciec testamentem zapisał jej mieszkanie, co zostało potwierdzone aktem poświadczenia dziedziczenia. Mama chce...

 

Zabezpieczenie majątkowe dzieci jeszcze przed śmiercią

Mamy z mężem dwoje dzieci i małą wnuczkę. Chcemy uporządkować sprawy majątkowe tak, aby po naszej śmierci nie wystąpił problem zachowku. Jak to...

 

Spłata zachowku po mamie, jak ustrzec się przed spłatą zachowku po tacie?

Moja mama zmarła w 2015 r. i pozostawiła spisany u notariusza testament, w którym powołała mnie do całości spadku. W jego skład...

 

Co zrobić, aby nie spłacać rodzeństwa?

Co zrobić, aby nie spłacać rodzeństwa?

Rodzice sporządzili testament notarialny, w którym podzielili majątek (dom) na mnie i na mojego brata. Rodzice jeszcze żyją. Pozostałe rodzeństwo...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »